38 shlokas
- 1
कण्व उवाच
गरुडस्तत्तु शुश्राव यथावृत्तं महाबलः
आयुःप्रदानं शक्रेण कृतं नागस्य भारत
kaṇva uvāca
garuḍastattu śuśrāva yathāvṛttaṃ mahābalaḥ
āyuḥpradānaṃ śakreṇa kṛtaṃ nāgasya bhārata
- 2
पक्षवातेन महता रुद्ध्वा त्रिभुवनं खगः
सुपर्णः परमक्रुद्धो वासवं समुपाद्रवत्
pakṣavātena mahatā ruddhvā tribhuvanaṃ khagaḥ
suparṇaḥ paramakruddho vāsavaṃ samupādravat
- 3
गरुड उवाच
भगवन्किम् अवज्ञानात्क्षुधां प्रति भये मम
कामकारवरं दत्त्वा पुनश्चलितवान् असि
garuḍa uvāca
bhagavankim avajñānātkṣudhāṃ prati bhaye mama
kāmakāravaraṃ dattvā punaścalitavān asi
- 4
निसर्गात्सर्वभूतानां सर्वभूतेश्वरेण मे
आहारो विहितो धात्रा किमर्थं वार्यते त्वया
nisargātsarvabhūtānāṃ sarvabhūteśvareṇa me
āhāro vihito dhātrā kimarthaṃ vāryate tvayā
- 5
वृतश्चैष महानागः स्थापितः समयश्च मे
अनेन च मया देव भर्तव्यः प्रसवो महान्
vṛtaścaiṣa mahānāgaḥ sthāpitaḥ samayaśca me
anena ca mayā deva bhartavyaḥ prasavo mahān
- 6
एतस्मिंस्त्वन्यथाभूते नान्यं हिंसितुम् उत्सहे
क्रीडसे कामकारेण देवराज यथेच्छकम्
etasmiṃstvanyathābhūte nānyaṃ hiṃsitum utsahe
krīḍase kāmakāreṇa devarāja yathecchakam
- 7
सो ऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि तथा परिजनो मम
ये च भृत्या मम गृहे प्रीतिमान्भव वासव
so 'haṃ prāṇānvimokṣyāmi tathā parijano mama
ye ca bhṛtyā mama gṛhe prītimānbhava vāsava
- 8
एतच्चैवाहम् अर्हामि भूयश्च बलवृत्रहन्
त्रैलोक्यस्येश्वरो यो ऽहं परभृत्यत्वम् आगतः
etaccaivāham arhāmi bhūyaśca balavṛtrahan
trailokyasyeśvaro yo 'haṃ parabhṛtyatvam āgataḥ
- 9
त्वयि तिष्ठति देवेश न विष्णुः कारणं मम
त्रैलोक्यराज राज्यं हि त्वयि वासव शाश्वतम्
tvayi tiṣṭhati deveśa na viṣṇuḥ kāraṇaṃ mama
trailokyarāja rājyaṃ hi tvayi vāsava śāśvatam
- 10
ममापि दक्षस्य सुता जननी कश्यपः पिता
अहम् अप्युत्सहे लोकान्समस्तान्वोढुम् अञ्जसा
mamāpi dakṣasya sutā jananī kaśyapaḥ pitā
aham apyutsahe lokānsamastānvoḍhum añjasā
- 11
असह्यं सर्वभूतानां ममापि विपुलं बलम्
मयापि सुमहत्कर्म कृतं दैतेयविग्रहे
asahyaṃ sarvabhūtānāṃ mamāpi vipulaṃ balam
mayāpi sumahatkarma kṛtaṃ daiteyavigrahe
- 12
श्रुतश्रीः श्रुतसेनश्च विवस्वान्रोचनामुखः
प्रसभः कालकाक्षश्च मयापि दितिजा हताः
śrutaśrīḥ śrutasenaśca vivasvānrocanāmukhaḥ
prasabhaḥ kālakākṣaśca mayāpi ditijā hatāḥ
- 13
यत्तु ध्वजस्थानगतो यत्नात्परिचराम्यहम्
वहामि चैवानुजं ते तेन माम् अवमन्यसे
yattu dhvajasthānagato yatnātparicarāmyaham
vahāmi caivānujaṃ te tena mām avamanyase
- 14
को ऽन्यो भारसहो ह्यस्ति को ऽन्यो ऽस्ति बलवत्तरः
मया यो ऽहं विशिष्टः सन्वहामीमं सबान्धवम्
ko 'nyo bhārasaho hyasti ko 'nyo 'sti balavattaraḥ
mayā yo 'haṃ viśiṣṭaḥ sanvahāmīmaṃ sabāndhavam
- 15
अवज्ञाय तु यत्ते ऽहं भोजनाद्व्यपरोपितः
तेन मे गौरवं नष्टं त्वत्तश्चास्माच्च वासव
avajñāya tu yatte 'haṃ bhojanādvyaparopitaḥ
tena me gauravaṃ naṣṭaṃ tvattaścāsmācca vāsava
- 16
अदित्यां य इमे जाता बलविक्रमशालिनः
त्वम् एषां किल सर्वेषां विशेषाद्बलवत्तरः
adityāṃ ya ime jātā balavikramaśālinaḥ
tvam eṣāṃ kila sarveṣāṃ viśeṣādbalavattaraḥ
- 17
सो ऽहं पक्षैकदेशेन वहामि त्वां गतक्लमः
विमृश त्वं शनैस्तात को न्वत्र बलवान् इति
so 'haṃ pakṣaikadeśena vahāmi tvāṃ gataklamaḥ
vimṛśa tvaṃ śanaistāta ko nvatra balavān iti
- 18
कण्व उवाच
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा खगस्योदर्कदारुणम्
अक्षोभ्यं क्षोभयंस्तार्क्ष्यम् उवाच रथचक्रभृत्
kaṇva uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā khagasyodarkadāruṇam
akṣobhyaṃ kṣobhayaṃstārkṣyam uvāca rathacakrabhṛt
- 19
गरुत्मन्मन्यसे ऽऽत्मानं बलवन्तं सुदुर्बलम्
अलम् अस्मत्समक्षं ते स्तोतुम् आत्मानम् अण्डज
garutmanmanyase ''tmānaṃ balavantaṃ sudurbalam
alam asmatsamakṣaṃ te stotum ātmānam aṇḍaja
- 20
त्रैलोक्यम् अपि मे कृत्स्नम् अशक्तं देहधारणे
अहम् एवात्मनात्मानं वहामि त्वां च धारये
trailokyam api me kṛtsnam aśaktaṃ dehadhāraṇe
aham evātmanātmānaṃ vahāmi tvāṃ ca dhāraye
- 21
इमं तावन्ममैकं त्वं बाहुं सव्येतरं वह
यद्येनं धारयस्येकं सफलं ते विकत्थितम्
imaṃ tāvanmamaikaṃ tvaṃ bāhuṃ savyetaraṃ vaha
yadyenaṃ dhārayasyekaṃ saphalaṃ te vikatthitam
- 22
ततः स भगवांस्तस्य स्कन्धे बाहुं समासजत्
निपपात स भारार्तो विह्वलो नष्टचेतनः
tataḥ sa bhagavāṃstasya skandhe bāhuṃ samāsajat
nipapāta sa bhārārto vihvalo naṣṭacetanaḥ
- 23
यावान्हि भारः कृत्स्नायाः पृथिव्याः पर्वतैः सह
एकस्या देहशाखायास्तावद्भारम् अमन्यत
yāvānhi bhāraḥ kṛtsnāyāḥ pṛthivyāḥ parvataiḥ saha
ekasyā dehaśākhāyāstāvadbhāram amanyata
- 24
न त्वेनं पीडयामास बलेन बलवत्तरः
ततो हि जीवितं तस्य न व्यनीनशद् अच्युतः
na tvenaṃ pīḍayāmāsa balena balavattaraḥ
tato hi jīvitaṃ tasya na vyanīnaśad acyutaḥ
- 25
विपक्षः स्रस्तकायश्च विचेता विह्वलः खगः
मुमोच पत्राणि तदा गुरुभारप्रपीडितः
vipakṣaḥ srastakāyaśca vicetā vihvalaḥ khagaḥ
mumoca patrāṇi tadā gurubhāraprapīḍitaḥ
- 26
स विष्णुं शिरसा पक्षी प्रणम्य विनतासुतः
विचेता विह्वलो दीनः किंचिद्वचनम् अब्रवीत्
sa viṣṇuṃ śirasā pakṣī praṇamya vinatāsutaḥ
vicetā vihvalo dīnaḥ kiṃcidvacanam abravīt
- 27
भगवंल्लोकसारस्य सदृशेन वपुष्मता
भुजेन स्वैरमुक्तेन निष्पिष्टो ऽस्मि महीतले
bhagavaṃllokasārasya sadṛśena vapuṣmatā
bhujena svairamuktena niṣpiṣṭo 'smi mahītale
- 28
क्षन्तुम् अर्हसि मे देव विह्वलस्याल्पचेतसः
बलदाहविदग्धस्य पक्षिणो ध्वजवासिनः
kṣantum arhasi me deva vihvalasyālpacetasaḥ
baladāhavidagdhasya pakṣiṇo dhvajavāsinaḥ
- 29
न विज्ञातं बलं देव मया ते परमं विभो
तेन मन्याम्यहं वीर्यम् आत्मनो ऽसदृशं परैः
na vijñātaṃ balaṃ deva mayā te paramaṃ vibho
tena manyāmyahaṃ vīryam ātmano 'sadṛśaṃ paraiḥ
- 30
ततश्चक्रे स भगवान्प्रसादं वै गरुत्मतः
मैवं भूय इति स्नेहात्तदा चैनम् उवाच ह
tataścakre sa bhagavānprasādaṃ vai garutmataḥ
maivaṃ bhūya iti snehāttadā cainam uvāca ha

