29 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
पितुर् एतद्वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रो ऽत्यमर्षणः
आधाय विपुलं क्रोधं पुनर् एवेदम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
pitur etadvacaḥ śrutvā dhārtarāṣṭro 'tyamarṣaṇaḥ
ādhāya vipulaṃ krodhaṃ punar evedam abravīt
- 2
अशक्या देवसचिवाः पार्थाः स्युर् इति यद्भवान्
मन्यते तद्भयं व्येतु भवतो राजसत्तम
aśakyā devasacivāḥ pārthāḥ syur iti yadbhavān
manyate tadbhayaṃ vyetu bhavato rājasattama
- 3
अकामद्वेषसंयोगाद्द्रोहाल्लोभाच्च भारत
उपेक्षया च भावानां देवा देवत्वम् आप्नुवन्
akāmadveṣasaṃyogāddrohāllobhācca bhārata
upekṣayā ca bhāvānāṃ devā devatvam āpnuvan
- 4
इति द्वैपायनो व्यासो नारदश्च महातपाः
जामदग्न्यश्च रामो नः कथाम् अकथयत्पुरा
iti dvaipāyano vyāso nāradaśca mahātapāḥ
jāmadagnyaśca rāmo naḥ kathām akathayatpurā
- 5
नैव मानुषवद्देवाः प्रवर्तन्ते कदाचन
कामाल्लोभाद् अनुक्रोशाद्द्वेषाच्च भरतर्षभ
naiva mānuṣavaddevāḥ pravartante kadācana
kāmāllobhād anukrośāddveṣācca bharatarṣabha
- 6
यदि ह्यग्निश्च वायुश्च धर्म इन्द्रो ऽश्विनावपि
कामयोगात्प्रवर्तेरन्न पार्था दुःखम् आप्नुयुः
yadi hyagniśca vāyuśca dharma indro 'śvināvapi
kāmayogātpravarteranna pārthā duḥkham āpnuyuḥ
- 7
तस्मान्न भवता चिन्ता कार्यैषा स्यात्कदाचन
दैवेष्वपेक्षका ह्येते शश्वद्भावेषु भारत
tasmānna bhavatā cintā kāryaiṣā syātkadācana
daiveṣvapekṣakā hyete śaśvadbhāveṣu bhārata
- 8
अथ चेत्कामसंयोगाद्द्वेषाल्लोभाच्च लक्ष्यते
देवेषु देवप्रामाण्यं नैव तद्विक्रमिष्यति
atha cetkāmasaṃyogāddveṣāllobhācca lakṣyate
deveṣu devaprāmāṇyaṃ naiva tadvikramiṣyati
- 9
मयाभिमन्त्रितः शश्वज्जातवेदाः प्रशंसति
दिधक्षुः सकलांल्लोकान्परिक्षिप्य समन्ततः
mayābhimantritaḥ śaśvajjātavedāḥ praśaṃsati
didhakṣuḥ sakalāṃllokānparikṣipya samantataḥ
- 10
यद्वा परमकं तेजो येन युक्ता दिवौकसः
ममाप्यनुपमं भूयो देवेभ्यो विद्धि भारत
yadvā paramakaṃ tejo yena yuktā divaukasaḥ
mamāpyanupamaṃ bhūyo devebhyo viddhi bhārata
- 11
प्रदीर्यमाणां वसुधां गिरीणां शिखराणि च
लोकस्य पश्यतो राजन्स्थापयाम्यभिमन्त्रणात्
pradīryamāṇāṃ vasudhāṃ girīṇāṃ śikharāṇi ca
lokasya paśyato rājansthāpayāmyabhimantraṇāt
- 12
चेतनाचेतनस्यास्य जङ्गमस्थावरस्य च
विनाशाय समुत्पन्नं महाघोरं महास्वनम्
cetanācetanasyāsya jaṅgamasthāvarasya ca
vināśāya samutpannaṃ mahāghoraṃ mahāsvanam
- 13
अश्मवर्षं च वायुं च शमयामीह नित्यशः
जगतः पश्यतो ऽभीक्ष्णं भूतानाम् अनुकम्पया
aśmavarṣaṃ ca vāyuṃ ca śamayāmīha nityaśaḥ
jagataḥ paśyato 'bhīkṣṇaṃ bhūtānām anukampayā
- 14
स्तम्भितास्व् अप्सु गच्छन्ति मया रथपदातयः
देवासुराणां भावानाम् अहम् एकः प्रवर्तिता
stambhitāsv apsu gacchanti mayā rathapadātayaḥ
devāsurāṇāṃ bhāvānām aham ekaḥ pravartitā
- 15
अक्षौहिणीभिर्यान्देशान्यामि कार्येण केनचित्
तत्रापो मे प्रवर्तन्ते यत्र यत्राभिकामये
akṣauhiṇībhiryāndeśānyāmi kāryeṇa kenacit
tatrāpo me pravartante yatra yatrābhikāmaye
- 16
भयानि विषये राजन्व्यालादीनि न सन्ति मे
मत्तः सुप्तानि भूतानि न हिंसन्ति भयंकराः
bhayāni viṣaye rājanvyālādīni na santi me
mattaḥ suptāni bhūtāni na hiṃsanti bhayaṃkarāḥ
- 17
निकामवर्षी पर्जन्यो राजन्विषयवासिनाम्
धर्मिष्ठाश्च प्रजाः सर्वा ईतयश्च न सन्ति मे
nikāmavarṣī parjanyo rājanviṣayavāsinām
dharmiṣṭhāśca prajāḥ sarvā ītayaśca na santi me
- 18
अश्विनावथ वाय्वग्नी मरुद्भिः सह वृत्रहा
धर्मश्चैव मया द्विष्टान्नोत्सहन्ते ऽभिरक्षितुम्
aśvināvatha vāyvagnī marudbhiḥ saha vṛtrahā
dharmaścaiva mayā dviṣṭānnotsahante 'bhirakṣitum
- 19
यदि ह्येते समर्थाः स्युर्मद्द्विषस्त्रातुम् ओजसा
न स्म त्रयोदश समाः पार्था दुःखम् अवाप्नुयुः
yadi hyete samarthāḥ syurmaddviṣastrātum ojasā
na sma trayodaśa samāḥ pārthā duḥkham avāpnuyuḥ
- 20
नैव देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः
शक्तास्त्रातुं मया द्विष्टं सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
naiva devā na gandharvā nāsurā na ca rākṣasāḥ
śaktāstrātuṃ mayā dviṣṭaṃ satyam etadbravīmi te
- 21
यद् अभिध्याम्यहं शश्वच्छुभं वा यदि वाशुभम्
नैतद्विपन्नपूर्वं मे मित्रेष्वरिषु चोभयोः
yad abhidhyāmyahaṃ śaśvacchubhaṃ vā yadi vāśubham
naitadvipannapūrvaṃ me mitreṣvariṣu cobhayoḥ
- 22
भविष्यतीदम् इति वा यद्ब्रवीमि परंतप
नान्यथा भूतपूर्वं तत्सत्यवाग् इति मां विदुः
bhaviṣyatīdam iti vā yadbravīmi paraṃtapa
nānyathā bhūtapūrvaṃ tatsatyavāg iti māṃ viduḥ
- 23
लोकसाक्षिकम् एतन्मे माहात्म्यं दिक्षु विश्रुतम्
आश्वासनार्थं भवतः प्रोक्तं न श्लाघया नृप
lokasākṣikam etanme māhātmyaṃ dikṣu viśrutam
āśvāsanārthaṃ bhavataḥ proktaṃ na ślāghayā nṛpa
- 24
न ह्यहं श्लाघनो राजन्भूतपूर्वः कदाचन
असद् आचरितं ह्येतद्यद् आत्मानं प्रशंसति
na hyahaṃ ślāghano rājanbhūtapūrvaḥ kadācana
asad ācaritaṃ hyetadyad ātmānaṃ praśaṃsati
- 25
पाण्डवांश्चैव मत्स्यांश्च पाञ्चालान्केकयैः सह
सात्यकिं वासुदेवं च श्रोतासि विजितान्मया
pāṇḍavāṃścaiva matsyāṃśca pāñcālānkekayaiḥ saha
sātyakiṃ vāsudevaṃ ca śrotāsi vijitānmayā
- 26
सरितः सागरं प्राप्य यथा नश्यन्ति सर्वशः
तथैव ते विनङ्क्ष्यन्ति माम् आसाद्य सहान्वयाः
saritaḥ sāgaraṃ prāpya yathā naśyanti sarvaśaḥ
tathaiva te vinaṅkṣyanti mām āsādya sahānvayāḥ
- 27
परा बुद्धिः परं तेजो वीर्यं च परमं मयि
परा विद्या परो योगो मम तेभ्यो विशिष्यते
parā buddhiḥ paraṃ tejo vīryaṃ ca paramaṃ mayi
parā vidyā paro yogo mama tebhyo viśiṣyate
- 28
पितामहश्च द्रोणश्च कृपः शल्यः शलस्तथा
अस्त्रेषु यत्प्रजानन्ति सर्वं तन्मयि विद्यते
pitāmahaśca droṇaśca kṛpaḥ śalyaḥ śalastathā
astreṣu yatprajānanti sarvaṃ tanmayi vidyate
- 29
इत्युक्त्वा संजयं भूयः पर्यपृच्छत भारत
ज्ञात्वा युयुत्सुः कार्याणि प्राप्तकालम् अरिंदम
ityuktvā saṃjayaṃ bhūyaḥ paryapṛcchata bhārata
jñātvā yuyutsuḥ kāryāṇi prāptakālam ariṃdama

