47 shlokas
- 1
इन्द्र उवाच
सर्वं व्याप्तम् इदं देवा वृत्रेण जगद् अव्ययम्
न ह्यस्य सदृशं किंचित्प्रतिघाताय यद्भवेत्
indra uvāca
sarvaṃ vyāptam idaṃ devā vṛtreṇa jagad avyayam
na hyasya sadṛśaṃ kiṃcitpratighātāya yadbhavet
- 2
समर्थो ह्यभवं पूर्वम् असमर्थो ऽस्मि सांप्रतम्
कथं कुर्यां नु भद्रं वो दुष्प्रधर्षः स मे मतः
samartho hyabhavaṃ pūrvam asamartho 'smi sāṃpratam
kathaṃ kuryāṃ nu bhadraṃ vo duṣpradharṣaḥ sa me mataḥ
- 3
तेजस्वी च महात्मा च युद्धे चामितविक्रमः
ग्रसेत्त्रिभुवनं सर्वं सदेवासुरमानुषम्
tejasvī ca mahātmā ca yuddhe cāmitavikramaḥ
grasettribhuvanaṃ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam
- 4
तस्माद्विनिश्चयम् इमं शृणुध्वं मे दिवौकसः
विष्णोः क्षयम् उपागम्य समेत्य च महात्मना
तेन संमन्त्र्य वेत्स्यामो वधोपायं दुरात्मनः
tasmādviniścayam imaṃ śṛṇudhvaṃ me divaukasaḥ
viṣṇoḥ kṣayam upāgamya sametya ca mahātmanā
tena saṃmantrya vetsyāmo vadhopāyaṃ durātmanaḥ
- 5
शल्य उवाच
एवम् उक्ते मघवता देवाः सर्षिगणास्तदा
शरण्यं शरणं देवं जग्मुर्विष्णुं महाबलम्
śalya uvāca
evam ukte maghavatā devāḥ sarṣigaṇāstadā
śaraṇyaṃ śaraṇaṃ devaṃ jagmurviṣṇuṃ mahābalam
- 6
ऊचुश्च सर्वे देवेशं विष्णुं वृत्रभयार्दिताः
त्वया लोकास्त्रयः क्रान्तास्त्रिभिर्विक्रमणैः प्रभो
ūcuśca sarve deveśaṃ viṣṇuṃ vṛtrabhayārditāḥ
tvayā lokāstrayaḥ krāntāstribhirvikramaṇaiḥ prabho
- 7
अमृतं चाहृतं विष्णो दैत्याश्च निहता रणे
बलिं बद्ध्वा महादैत्यं शक्रो देवाधिपः कृतः
amṛtaṃ cāhṛtaṃ viṣṇo daityāśca nihatā raṇe
baliṃ baddhvā mahādaityaṃ śakro devādhipaḥ kṛtaḥ
- 8
त्वं प्रभुः सर्वलोकानां त्वया सर्वम् इदं ततम्
त्वं हि देव महादेवः सर्वलोकनमस्कृतः
tvaṃ prabhuḥ sarvalokānāṃ tvayā sarvam idaṃ tatam
tvaṃ hi deva mahādevaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ
- 9
गतिर्भव त्वं देवानां सेन्द्राणाम् अमरोत्तम
जगद्व्याप्तम् इदं सर्वं वृत्रेणासुरसूदन
gatirbhava tvaṃ devānāṃ sendrāṇām amarottama
jagadvyāptam idaṃ sarvaṃ vṛtreṇāsurasūdana
- 10
विष्णुर् उवाच
अवश्यं करणीयं मे भवतां हितम् उत्तमम्
तस्माद् उपायं वक्ष्यामि यथासौ न भविष्यति
viṣṇur uvāca
avaśyaṃ karaṇīyaṃ me bhavatāṃ hitam uttamam
tasmād upāyaṃ vakṣyāmi yathāsau na bhaviṣyati
- 11
गच्छध्वं सर्षिगन्धर्वा यत्रासौ विश्वरूपधृक्
साम तस्य प्रयुञ्जध्वं तत एनं विजेष्यथ
gacchadhvaṃ sarṣigandharvā yatrāsau viśvarūpadhṛk
sāma tasya prayuñjadhvaṃ tata enaṃ vijeṣyatha
- 12
भविष्यति गतिर्देवाः शक्रस्य मम तेजसा
अदृश्यश्च प्रवेक्ष्यामि वज्रम् अस्यायुधोत्तमम्
bhaviṣyati gatirdevāḥ śakrasya mama tejasā
adṛśyaśca pravekṣyāmi vajram asyāyudhottamam
- 13
गच्छध्वम् ऋषिभिः सार्धं गन्धर्वैश्च सुरोत्तमाः
वृत्रस्य सह शक्रेण संधिं कुरुत माचिरम्
gacchadhvam ṛṣibhiḥ sārdhaṃ gandharvaiśca surottamāḥ
vṛtrasya saha śakreṇa saṃdhiṃ kuruta māciram
- 14
शल्य उवाच
एवम् उक्तास्तु देवेन ऋषयस्त्रिदशास्तथा
ययुः समेत्य सहिताः शक्रं कृत्वा पुरःसरम्
śalya uvāca
evam uktāstu devena ṛṣayastridaśāstathā
yayuḥ sametya sahitāḥ śakraṃ kṛtvā puraḥsaram
- 15
समीपम् एत्य च तदा सर्व एव महौजसः
तं तेजसा प्रज्वलितं प्रतपन्तं दिशो दश
samīpam etya ca tadā sarva eva mahaujasaḥ
taṃ tejasā prajvalitaṃ pratapantaṃ diśo daśa
- 16
ग्रसन्तम् इव लोकांस्त्रीन्सूर्याचन्द्रमसौ यथा
ददृशुस्तत्र ते वृत्रं शक्रेण सह देवताः
grasantam iva lokāṃstrīnsūryācandramasau yathā
dadṛśustatra te vṛtraṃ śakreṇa saha devatāḥ
- 17
ऋषयो ऽथ ततो ऽभ्येत्य वृत्रम् ऊचुः प्रियं वचः
व्याप्तं जगद् इदं सर्वं तेजसा तव दुर्जय
ṛṣayo 'tha tato 'bhyetya vṛtram ūcuḥ priyaṃ vacaḥ
vyāptaṃ jagad idaṃ sarvaṃ tejasā tava durjaya
- 18
न च शक्नोषि निर्जेतुं वासवं भूरिविक्रमम्
युध्यतोश्चापि वां कालो व्यतीतः सुमहान् इह
na ca śaknoṣi nirjetuṃ vāsavaṃ bhūrivikramam
yudhyatoścāpi vāṃ kālo vyatītaḥ sumahān iha
- 19
पीड्यन्ते च प्रजाः सर्वाः सदेवासुरमानवाः
सख्यं भवतु ते वृत्र शक्रेण सह नित्यदा
अवाप्स्यसि सुखं त्वं च शक्रलोकांश्च शाश्वतान्
pīḍyante ca prajāḥ sarvāḥ sadevāsuramānavāḥ
sakhyaṃ bhavatu te vṛtra śakreṇa saha nityadā
avāpsyasi sukhaṃ tvaṃ ca śakralokāṃśca śāśvatān
- 20
ऋषिवाक्यं निशम्याथ स वृत्रः सुमहाबलः
उवाच तांस्तदा सर्वान्प्रणम्य शिरसासुरः
ṛṣivākyaṃ niśamyātha sa vṛtraḥ sumahābalaḥ
uvāca tāṃstadā sarvānpraṇamya śirasāsuraḥ
- 21
सर्वे यूयं महाभागा गन्धर्वाश्चैव सर्वशः
यद्ब्रूत तच्छ्रुतं सर्वं ममापि शृणुतानघाः
sarve yūyaṃ mahābhāgā gandharvāścaiva sarvaśaḥ
yadbrūta tacchrutaṃ sarvaṃ mamāpi śṛṇutānaghāḥ
- 22
संधिः कथं वै भविता मम शक्रस्य चोभयोः
तेजसोर्हि द्वयोर्देवाः सख्यं वै भविता कथम्
saṃdhiḥ kathaṃ vai bhavitā mama śakrasya cobhayoḥ
tejasorhi dvayordevāḥ sakhyaṃ vai bhavitā katham
- 23
ऋषय ऊचुः
सकृत्सतां संगतं लिप्सितव्यं ततः परं भविता भव्यम् एव
नातिक्रमेत्सत्पुरुषेण संगतं तस्मात्सतां संगतं लिप्सितव्यम्
ṛṣaya ūcuḥ
sakṛtsatāṃ saṃgataṃ lipsitavyaṃ tataḥ paraṃ bhavitā bhavyam eva
nātikrametsatpuruṣeṇa saṃgataṃ tasmātsatāṃ saṃgataṃ lipsitavyam
- 24
दृढं सतां संगतं चापि नित्यं ब्रूयाच्चार्थं ह्यर्थकृच्छ्रेषु धीरः
महार्थवत्सत्पुरुषेण संगतं तस्मात्सन्तं न जिघांसेत धीरः
dṛḍhaṃ satāṃ saṃgataṃ cāpi nityaṃ brūyāccārthaṃ hyarthakṛcchreṣu dhīraḥ
mahārthavatsatpuruṣeṇa saṃgataṃ tasmātsantaṃ na jighāṃseta dhīraḥ
- 25
इन्द्रः सतां संमतश्च निवासश्च महात्मनाम्
सत्यवादी ह्य् अदीनश्च धर्मवित्सुविनिश्चितः
indraḥ satāṃ saṃmataśca nivāsaśca mahātmanām
satyavādī hy adīnaśca dharmavitsuviniścitaḥ
- 26
तेन ते सह शक्रेण संधिर्भवतु शाश्वतः
एवं विश्वासम् आगच्छ मा ते भूद्बुद्धिर् अन्यथा
tena te saha śakreṇa saṃdhirbhavatu śāśvataḥ
evaṃ viśvāsam āgaccha mā te bhūdbuddhir anyathā
- 27
शल्य उवाच
महर्षिवचनं श्रुत्वा तान् उवाच महाद्युतिः
अवश्यं भगवन्तो मे माननीयास्तपस्विनः
śalya uvāca
maharṣivacanaṃ śrutvā tān uvāca mahādyutiḥ
avaśyaṃ bhagavanto me mānanīyāstapasvinaḥ
- 28
ब्रवीमि यद् अहं देवास्तत्सर्वं क्रियताम् इह
ततः सर्वं करिष्यामि यद् ऊचुर्मां द्विजर्षभाः
bravīmi yad ahaṃ devāstatsarvaṃ kriyatām iha
tataḥ sarvaṃ kariṣyāmi yad ūcurmāṃ dvijarṣabhāḥ
- 29
न शुष्केण न चार्द्रेण नाश्मना न च दारुणा
न शस्त्रेण न वज्रेण न दिवा न तथा निशि
na śuṣkeṇa na cārdreṇa nāśmanā na ca dāruṇā
na śastreṇa na vajreṇa na divā na tathā niśi
- 30
वध्यो भवेयं विप्रेन्द्राः शक्रस्य सह दैवतैः
एवं मे रोचते संधिः शक्रेण सह नित्यदा
vadhyo bhaveyaṃ viprendrāḥ śakrasya saha daivataiḥ
evaṃ me rocate saṃdhiḥ śakreṇa saha nityadā

