25 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
कृत्वा विवाहं तु कुरुप्रवीरास्तदाभिमन्योर्मुदितस्वपक्षाः
विश्रम्य चत्वार्युषसः प्रतीताः सभां विराटस्य ततो ऽभिजग्मुः
vaiśaṃpāyana uvāca
kṛtvā vivāhaṃ tu kurupravīrāstadābhimanyormuditasvapakṣāḥ
viśramya catvāryuṣasaḥ pratītāḥ sabhāṃ virāṭasya tato 'bhijagmuḥ
- 2
सभा तु सा मत्स्यपतेः समृद्धा मणिप्रवेकोत्तमरत्नचित्रा
न्यस्तासना माल्यवती सुगन्धा ताम् अभ्ययुस्ते नरराजवर्याः
sabhā tu sā matsyapateḥ samṛddhā maṇipravekottamaratnacitrā
nyastāsanā mālyavatī sugandhā tām abhyayuste nararājavaryāḥ
- 3
अथासनान्याविशतां पुरस्ताद् उभौ विराटद्रुपदौ नरेन्द्रौ
वृद्धश्च मान्यः पृथिवीपतीनां पितामहो रामजनार्दनाभ्याम्
athāsanānyāviśatāṃ purastād ubhau virāṭadrupadau narendrau
vṛddhaśca mānyaḥ pṛthivīpatīnāṃ pitāmaho rāmajanārdanābhyām
- 4
पाञ्चालराजस्य समीपतस्तु शिनिप्रवीरः सहरौहिणेयः
मत्स्यस्य राज्ञस्तु सुसंनिकृष्टौ जनार्दनश्चैव युधिष्ठिरश्च
pāñcālarājasya samīpatastu śinipravīraḥ saharauhiṇeyaḥ
matsyasya rājñastu susaṃnikṛṣṭau janārdanaścaiva yudhiṣṭhiraśca
- 5
सुताश्च सर्वे द्रुपदस्य राज्ञो भीमार्जुनौ माद्रवतीसुतौ च
प्रद्युम्नसाम्बौ च युधि प्रवीरौ विराटपुत्रश्च सहाभिमन्युः
sutāśca sarve drupadasya rājño bhīmārjunau mādravatīsutau ca
pradyumnasāmbau ca yudhi pravīrau virāṭaputraśca sahābhimanyuḥ
- 6
सर्वे च शूराः पितृभिः समाना वीर्येण रूपेण बलेन चैव
उपाविशन्द्रौपदेयाः कुमाराः सुवर्णचित्रेषु वरासनेषु
sarve ca śūrāḥ pitṛbhiḥ samānā vīryeṇa rūpeṇa balena caiva
upāviśandraupadeyāḥ kumārāḥ suvarṇacitreṣu varāsaneṣu
- 7
तथोपविष्टेषु महारथेषु विभ्राजमानाम्बरभूषणेषु
रराज सा राजवती समृद्धा ग्रहैर् इव द्यौर्विमलैर् उपेता
tathopaviṣṭeṣu mahāratheṣu vibhrājamānāmbarabhūṣaṇeṣu
rarāja sā rājavatī samṛddhā grahair iva dyaurvimalair upetā
- 8
ततः कथास्ते समवाययुक्ताः कृत्वा विचित्राः पुरुषप्रवीराः
तस्थुर्मुहूर्तं परिचिन्तयन्तः कृष्णं नृपास्ते समुदीक्षमाणाः
tataḥ kathāste samavāyayuktāḥ kṛtvā vicitrāḥ puruṣapravīrāḥ
tasthurmuhūrtaṃ paricintayantaḥ kṛṣṇaṃ nṛpāste samudīkṣamāṇāḥ
- 9
कथान्तम् आसाद्य च माधवेन संघट्टिताः पाण्डवकार्यहेतोः
ते राजसिंहाः सहिता ह्यशृण्वन्वाक्यं महार्थं च महोदयं च
kathāntam āsādya ca mādhavena saṃghaṭṭitāḥ pāṇḍavakāryahetoḥ
te rājasiṃhāḥ sahitā hyaśṛṇvanvākyaṃ mahārthaṃ ca mahodayaṃ ca
- 10
कृष्ण उवाच
सर्वैर्भवद्भिर्विदितं यथायं युधिष्ठिरः सौबलेनाक्षवत्याम्
जितो निकृत्यापहृतं च राज्यं पुनः प्रवासे समयः कृतश्च
kṛṣṇa uvāca
sarvairbhavadbhirviditaṃ yathāyaṃ yudhiṣṭhiraḥ saubalenākṣavatyām
jito nikṛtyāpahṛtaṃ ca rājyaṃ punaḥ pravāse samayaḥ kṛtaśca
- 11
शक्तैर्विजेतुं तरसा महीं च सत्ये स्थितैस्तच्चरितं यथावत्
पाण्डोः सुतैस्तद्व्रतम् उग्ररूपं वर्षाणि षट्सप्त च भारताग्र्यैः
śaktairvijetuṃ tarasā mahīṃ ca satye sthitaistaccaritaṃ yathāvat
pāṇḍoḥ sutaistadvratam ugrarūpaṃ varṣāṇi ṣaṭsapta ca bhāratāgryaiḥ
- 12
त्रयोदशश्चैव सुदुस्तरो ऽयम् अज्ञायमानैर्भवतां समीपे
क्लेशान् असह्यांश्च तितिक्षमाणैर्यथोषितं तद्विदितं च सर्वम्
trayodaśaścaiva sudustaro 'yam ajñāyamānairbhavatāṃ samīpe
kleśān asahyāṃśca titikṣamāṇairyathoṣitaṃ tadviditaṃ ca sarvam
- 13
एवं गते धर्मसुतस्य राज्ञो दुर्योधनस्यापि च यद्धितं स्यात्
तच्चिन्तयध्वं कुरुपाण्डवानां धर्म्यं च युक्तं च यशस्करं च
evaṃ gate dharmasutasya rājño duryodhanasyāpi ca yaddhitaṃ syāt
taccintayadhvaṃ kurupāṇḍavānāṃ dharmyaṃ ca yuktaṃ ca yaśaskaraṃ ca
- 14
अधर्मयुक्तं च न कामयेत राज्यं सुराणाम् अपि धर्मराजः
धर्मार्थयुक्तं च महीपतित्वं ग्रामे ऽपि कस्मिंश्चिद् अयं बुभूषेत्
adharmayuktaṃ ca na kāmayeta rājyaṃ surāṇām api dharmarājaḥ
dharmārthayuktaṃ ca mahīpatitvaṃ grāme 'pi kasmiṃścid ayaṃ bubhūṣet
- 15
पित्र्यं हि राज्यं विदितं नृपाणां यथापकृष्टं धृतराष्ट्रपुत्रैः
मिथ्योपचारेण तथाप्यनेन कृच्छ्रं महत्प्राप्तम् असह्यरूपम्
pitryaṃ hi rājyaṃ viditaṃ nṛpāṇāṃ yathāpakṛṣṭaṃ dhṛtarāṣṭraputraiḥ
mithyopacāreṇa tathāpyanena kṛcchraṃ mahatprāptam asahyarūpam
- 16
न चापि पार्थो विजितो रणे तैः स्वतेजसा धृतराष्ट्रस्य पुत्रैः
तथापि राजा सहितः सुहृद्भिर् अभीप्सते ऽनामयम् एव तेषाम्
na cāpi pārtho vijito raṇe taiḥ svatejasā dhṛtarāṣṭrasya putraiḥ
tathāpi rājā sahitaḥ suhṛdbhir abhīpsate 'nāmayam eva teṣām
- 17
यत्तत्स्वयं पाण्डुसुतैर्विजित्य समाहृतं भूमिपतीन्निपीड्य
तत्प्रार्थयन्ते पुरुषप्रवीराः कुन्तीसुता माद्रवतीसुतौ च
yattatsvayaṃ pāṇḍusutairvijitya samāhṛtaṃ bhūmipatīnnipīḍya
tatprārthayante puruṣapravīrāḥ kuntīsutā mādravatīsutau ca
- 18
बालास्त्विमे तैर्विविधैर् उपायैः सम्प्रार्थिता हन्तुम् अमित्रसाहाः
राज्यं जिहीर्षद्भिर् असद्भिर् उग्रैः सर्वं च तद्वो विदितं यथावत्
bālāstvime tairvividhair upāyaiḥ samprārthitā hantum amitrasāhāḥ
rājyaṃ jihīrṣadbhir asadbhir ugraiḥ sarvaṃ ca tadvo viditaṃ yathāvat
- 19
तेषां च लोभं प्रसमीक्ष्य वृद्धं धर्मात्मतां चापि युधिष्ठिरस्य
संबन्धितां चापि समीक्ष्य तेषां मतिं कुरुध्वं सहिताः पृथक्च
teṣāṃ ca lobhaṃ prasamīkṣya vṛddhaṃ dharmātmatāṃ cāpi yudhiṣṭhirasya
saṃbandhitāṃ cāpi samīkṣya teṣāṃ matiṃ kurudhvaṃ sahitāḥ pṛthakca
- 20
इमे च सत्ये ऽभिरताः सदैव तं पारयित्वा समयं यथावत्
अतो ऽन्यथा तैर् उपचर्यमाणा हन्युः समेतान्धृतराष्ट्रपुत्रान्
ime ca satye 'bhiratāḥ sadaiva taṃ pārayitvā samayaṃ yathāvat
ato 'nyathā tair upacaryamāṇā hanyuḥ sametāndhṛtarāṣṭraputrān
- 21
तैर्विप्रकारं च निशम्य राज्ञः सुहृज्जनास्तान्परिवारयेयुः
युद्धेन बाधेयुर् इमांस्तथैव तैर्वध्यमाना युधि तांश्च हन्युः
tairviprakāraṃ ca niśamya rājñaḥ suhṛjjanāstānparivārayeyuḥ
yuddhena bādheyur imāṃstathaiva tairvadhyamānā yudhi tāṃśca hanyuḥ
- 22
तथापि नेमे ऽल्पतया समर्थास्तेषां जयायेति भवेन्मतं वः
समेत्य सर्वे सहिताः सुहृद्भिस्तेषां विनाशाय यतेयुर् एव
tathāpi neme 'lpatayā samarthāsteṣāṃ jayāyeti bhavenmataṃ vaḥ
sametya sarve sahitāḥ suhṛdbhisteṣāṃ vināśāya yateyur eva
- 23
दुर्योधनस्यापि मतं यथावन्न ज्ञायते किं नु करिष्यतीति
अज्ञायमाने च मते परस्य किं स्यात्समारभ्यतमं मतं वः
duryodhanasyāpi mataṃ yathāvanna jñāyate kiṃ nu kariṣyatīti
ajñāyamāne ca mate parasya kiṃ syātsamārabhyatamaṃ mataṃ vaḥ
- 24
तस्माद् इतो गच्छतु धर्मशीलः शुचिः कुलीनः पुरुषो ऽप्रमत्तः
दूतः समर्थः प्रशमाय तेषां राज्यार्धदानाय युधिष्ठिरस्य
tasmād ito gacchatu dharmaśīlaḥ śuciḥ kulīnaḥ puruṣo 'pramattaḥ
dūtaḥ samarthaḥ praśamāya teṣāṃ rājyārdhadānāya yudhiṣṭhirasya
- 25
निशम्य वाक्यं तु जनार्दनस्य धर्मार्थयुक्तं मधुरं समं च
समाददे वाक्यम् अथाग्रजो ऽस्य सम्पूज्य वाक्यं तद् अतीव राजन्
niśamya vākyaṃ tu janārdanasya dharmārthayuktaṃ madhuraṃ samaṃ ca
samādade vākyam athāgrajo 'sya sampūjya vākyaṃ tad atīva rājan

