15 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
तथा व्यूढेष्वनीकेषु कुरुक्षेत्रे द्विजर्षभ
किम् अकुर्वन्त कुरवः कालेनाभिप्रचोदिताः
janamejaya uvāca
tathā vyūḍheṣvanīkeṣu kurukṣetre dvijarṣabha
kim akurvanta kuravaḥ kālenābhipracoditāḥ
- 2
वैशंपायन उवाच
तथा व्यूढेष्वनीकेषु यत्तेषु भरतर्षभ
धृतराष्ट्रो महाराज संजयं वाक्यम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
tathā vyūḍheṣvanīkeṣu yatteṣu bharatarṣabha
dhṛtarāṣṭro mahārāja saṃjayaṃ vākyam abravīt
- 3
एहि संजय मे सर्वम् आचक्ष्वानवशेषतः
सेनानिवेशे यद्वृत्तं कुरुपाण्डवसेनयोः
ehi saṃjaya me sarvam ācakṣvānavaśeṣataḥ
senāniveśe yadvṛttaṃ kurupāṇḍavasenayoḥ
- 4
दिष्टम् एव परं मन्ये पौरुषं चाप्यनर्थकम्
यद् अहं जानमानो ऽपि युद्धदोषान्क्षयोदयान्
diṣṭam eva paraṃ manye pauruṣaṃ cāpyanarthakam
yad ahaṃ jānamāno 'pi yuddhadoṣānkṣayodayān
- 5
तथापि निकृतिप्रज्ञं पुत्रं दुर्द्यूतदेविनम्
न शक्नोमि नियन्तुं वा कर्तुं वा हितम् आत्मनः
tathāpi nikṛtiprajñaṃ putraṃ durdyūtadevinam
na śaknomi niyantuṃ vā kartuṃ vā hitam ātmanaḥ
- 6
भवत्येव हि मे सूत बुद्धिर्दोषानुदर्शिनी
दुर्योधनं समासाद्य पुनः सा परिवर्तते
bhavatyeva hi me sūta buddhirdoṣānudarśinī
duryodhanaṃ samāsādya punaḥ sā parivartate
- 7
एवं गते वै यद्भावि तद्भविष्यति संजय
क्षत्रधर्मः किल रणे तनुत्यागो ऽभिपूजितः
evaṃ gate vai yadbhāvi tadbhaviṣyati saṃjaya
kṣatradharmaḥ kila raṇe tanutyāgo 'bhipūjitaḥ
- 8
संजय उवाच
त्वद्युक्तो ऽयम् अनुप्रश्नो महाराज यथार्हसि
न तु दुर्योधने दोषम् इमम् आसक्तुम् अर्हसि
शृणुष्वानवशेषेण वदतो मम पार्थिव
saṃjaya uvāca
tvadyukto 'yam anupraśno mahārāja yathārhasi
na tu duryodhane doṣam imam āsaktum arhasi
śṛṇuṣvānavaśeṣeṇa vadato mama pārthiva
- 9
य आत्मनो दुश्चरिताद् अशुभं प्राप्नुयान्नरः
एनसा न स दैवं वा कालं वा गन्तुम् अर्हति
ya ātmano duścaritād aśubhaṃ prāpnuyānnaraḥ
enasā na sa daivaṃ vā kālaṃ vā gantum arhati
- 10
महाराज मनुष्येषु निन्द्यं यः सर्वम् आचरेत्
स वध्यः सर्वलोकस्य निन्दितानि समाचरन्
mahārāja manuṣyeṣu nindyaṃ yaḥ sarvam ācaret
sa vadhyaḥ sarvalokasya ninditāni samācaran
- 11
निकारा मनुजश्रेष्ठ पाण्डवैस्त्वत्प्रतीक्षया
अनुभूताः सहामात्यैर्निकृतैर् अधिदेवने
nikārā manujaśreṣṭha pāṇḍavaistvatpratīkṣayā
anubhūtāḥ sahāmātyairnikṛtair adhidevane
- 12
हयानां च गजानां च राज्ञां चामिततेजसाम्
वैशसं समरे वृत्तं यत्तन्मे शृणु सर्वशः
hayānāṃ ca gajānāṃ ca rājñāṃ cāmitatejasām
vaiśasaṃ samare vṛttaṃ yattanme śṛṇu sarvaśaḥ
- 13
स्थिरो भूत्वा महाराज सर्वलोकक्षयोदयम्
यथाभूतं महायुद्धे श्रुत्वा मा विमना भव
sthiro bhūtvā mahārāja sarvalokakṣayodayam
yathābhūtaṃ mahāyuddhe śrutvā mā vimanā bhava
- 14
न ह्येव कर्ता पुरुषः कर्मणोः शुभपापयोः
अस्वतन्त्रो हि पुरुषः कार्यते दारुयन्त्रवत्
na hyeva kartā puruṣaḥ karmaṇoḥ śubhapāpayoḥ
asvatantro hi puruṣaḥ kāryate dāruyantravat
- 15
केचिद् ईश्वरनिर्दिष्टाः केचिद् एव यदृच्छया
पूर्वकर्मभिर् अप्यन्ये त्रैधम् एतद्विकृष्यते
kecid īśvaranirdiṣṭāḥ kecid eva yadṛcchayā
pūrvakarmabhir apyanye traidham etadvikṛṣyate

