31 shlokas
- 1
दुर्योधन उवाच
सदृशानां मनुष्येषु सर्वेषां तुल्यजन्मनाम्
कथम् एकान्ततस्तेषां पार्थानां मन्यसे जयम्
duryodhana uvāca
sadṛśānāṃ manuṣyeṣu sarveṣāṃ tulyajanmanām
katham ekāntatasteṣāṃ pārthānāṃ manyase jayam
- 2
सर्वे स्म समजातीयाः सर्वे मानुषयोनयः
पितामह विजानीषे पार्थेषु विजयं कथम्
sarve sma samajātīyāḥ sarve mānuṣayonayaḥ
pitāmaha vijānīṣe pārtheṣu vijayaṃ katham
- 3
नाहं भवति न द्रोणे न कृपे न च बाह्लिके
अन्येषु च नरेन्द्रेषु पराक्रम्य समारभे
nāhaṃ bhavati na droṇe na kṛpe na ca bāhlike
anyeṣu ca narendreṣu parākramya samārabhe
- 4
अहं वैकर्तनः कर्णो भ्राता दुःशासनश्च मे
पाण्डवान्समरे पञ्च हनिष्यामः शितैः शरैः
ahaṃ vaikartanaḥ karṇo bhrātā duḥśāsanaśca me
pāṇḍavānsamare pañca haniṣyāmaḥ śitaiḥ śaraiḥ
- 5
ततो राजन्महायज्ञैर्विविधैर्भूरिदक्षिणैः
ब्राह्मणांस्तर्पयिष्यामि गोभिर् अश्वैर्धनेन च
tato rājanmahāyajñairvividhairbhūridakṣiṇaiḥ
brāhmaṇāṃstarpayiṣyāmi gobhir aśvairdhanena ca
- 6
विदुर उवाच
शकुनीनाम् इहार्थाय पाशं भूमावयोजयत्
कश्चिच्छाकुनिकस्तात पूर्वेषाम् इति शुश्रुम
vidura uvāca
śakunīnām ihārthāya pāśaṃ bhūmāvayojayat
kaścicchākunikastāta pūrveṣām iti śuśruma
- 7
तस्मिन्द्वौ शकुनौ बद्धौ युगपत्समपौरुषौ
तावुपादाय तं पाशं जग्मतुः खचरावुभौ
tasmindvau śakunau baddhau yugapatsamapauruṣau
tāvupādāya taṃ pāśaṃ jagmatuḥ khacarāvubhau
- 8
तौ विहायसम् आक्रान्तौ दृष्ट्वा शाकुनिकस्तदा
अन्वधावद् अनिर्विण्णो येन येन स्म गच्छतः
tau vihāyasam ākrāntau dṛṣṭvā śākunikastadā
anvadhāvad anirviṇṇo yena yena sma gacchataḥ
- 9
तथा तम् अनुधावन्तं मृगयुं शकुनार्थिनम्
आश्रमस्थो मुनिः कश्चिद्ददर्शाथ कृताह्निकः
tathā tam anudhāvantaṃ mṛgayuṃ śakunārthinam
āśramastho muniḥ kaściddadarśātha kṛtāhnikaḥ
- 10
तावन्तरिक्षगौ शीघ्रम् अनुयान्तं महीचरम्
श्लोकेनानेन कौरव्य पप्रच्छ स मुनिस्तदा
tāvantarikṣagau śīghram anuyāntaṃ mahīcaram
ślokenānena kauravya papraccha sa munistadā
- 11
विचित्रम् इदम् आश्चर्यं मृगहन्प्रतिभाति मे
प्लवमानौ हि खचरौ पदातिर् अनुधावसि
vicitram idam āścaryaṃ mṛgahanpratibhāti me
plavamānau hi khacarau padātir anudhāvasi
- 12
शाकुनिक उवाच
पाशम् एकम् उभावेतौ सहितौ हरतो मम
यत्र वै विवदिष्येते तत्र मे वशम् एष्यतः
śākunika uvāca
pāśam ekam ubhāvetau sahitau harato mama
yatra vai vivadiṣyete tatra me vaśam eṣyataḥ
- 13
विदुर उवाच
तौ विवादम् अनुप्राप्तौ शकुनौ मृत्युसंधितौ
विगृह्य च सुदुर्बुद्धी पृथिव्यां संनिपेततुः
vidura uvāca
tau vivādam anuprāptau śakunau mṛtyusaṃdhitau
vigṛhya ca sudurbuddhī pṛthivyāṃ saṃnipetatuḥ
- 14
तौ युध्यमानौ संरब्धौ मृत्युपाशवशानुगौ
उपसृत्यापरिज्ञातो जग्राह मृगयुस्तदा
tau yudhyamānau saṃrabdhau mṛtyupāśavaśānugau
upasṛtyāparijñāto jagrāha mṛgayustadā
- 15
एवं ये ज्ञातयो ऽर्थेषु मिथो गच्छन्ति विग्रहम्
ते ऽमित्रवशम् आयान्ति शकुनाविव विग्रहात्
evaṃ ye jñātayo 'rtheṣu mitho gacchanti vigraham
te 'mitravaśam āyānti śakunāviva vigrahāt
- 16
संभोजनं संकथनं संप्रश्नो ऽथ समागमः
एतानि ज्ञातिकार्याणि न विरोधः कदाचन
saṃbhojanaṃ saṃkathanaṃ saṃpraśno 'tha samāgamaḥ
etāni jñātikāryāṇi na virodhaḥ kadācana
- 17
यस्मिन्काले सुमनसः सर्वे वृद्धान् उपासते
सिंहगुप्तम् इवारण्यम् अप्रधृष्या भवन्ति ते
yasminkāle sumanasaḥ sarve vṛddhān upāsate
siṃhaguptam ivāraṇyam apradhṛṣyā bhavanti te
- 18
ये ऽर्थं संततम् आसाद्य दीना इव समासते
श्रियं ते सम्प्रयच्छन्ति द्विषद्भ्यो भरतर्षभ
ye 'rthaṃ saṃtatam āsādya dīnā iva samāsate
śriyaṃ te samprayacchanti dviṣadbhyo bharatarṣabha
- 19
धूमायन्ते व्यपेतानि ज्वलन्ति सहितानि च
धृतराष्ट्रोल्मुकानीव ज्ञातयो भरतर्षभ
dhūmāyante vyapetāni jvalanti sahitāni ca
dhṛtarāṣṭrolmukānīva jñātayo bharatarṣabha
- 20
इदम् अन्यत्प्रवक्ष्यामि यथा दृष्टं गिरौ मया
श्रुत्वा तद् अपि कौरव्य यथा श्रेयस्तथा कुरु
idam anyatpravakṣyāmi yathā dṛṣṭaṃ girau mayā
śrutvā tad api kauravya yathā śreyastathā kuru
- 21
वयं किरातैः सहिता गच्छामो गिरिम् उत्तरम्
ब्राह्मणैर्देवकल्पैश्च विद्याजम्भकवातिकैः
vayaṃ kirātaiḥ sahitā gacchāmo girim uttaram
brāhmaṇairdevakalpaiśca vidyājambhakavātikaiḥ
- 22
कुञ्जभूतं गिरिं सर्वम् अभितो गन्धमादनम्
दीप्यमानौषधिगणं सिद्धगन्धर्वसेवितम्
kuñjabhūtaṃ giriṃ sarvam abhito gandhamādanam
dīpyamānauṣadhigaṇaṃ siddhagandharvasevitam
- 23
तत्र पश्यामहे सर्वे मधु पीतम् अमाक्षिकम्
मरुप्रपाते विषमे निविष्टं कुम्भसंमितम्
tatra paśyāmahe sarve madhu pītam amākṣikam
maruprapāte viṣame niviṣṭaṃ kumbhasaṃmitam
- 24
आशीविषै रक्ष्यमाणं कुबेरदयितं भृशम्
यत्प्राश्य पुरुषो मर्त्यो ऽमरत्वं निगच्छति
āśīviṣai rakṣyamāṇaṃ kuberadayitaṃ bhṛśam
yatprāśya puruṣo martyo 'maratvaṃ nigacchati
- 25
अचक्षुर्लभते चक्षुर्वृद्धो भवति वै युवा
इति ते कथयन्ति स्म ब्राह्मणा जम्भसाधकाः
acakṣurlabhate cakṣurvṛddho bhavati vai yuvā
iti te kathayanti sma brāhmaṇā jambhasādhakāḥ
- 26
ततः किरातास्तद्दृष्ट्वा प्रार्थयन्तो महीपते
विनेशुर्विषमे तस्मिन्ससर्पे गिरिगह्वरे
tataḥ kirātāstaddṛṣṭvā prārthayanto mahīpate
vineśurviṣame tasminsasarpe girigahvare
- 27
तथैव तव पुत्रो ऽयं पृथिवीम् एक इच्छति
मधु पश्यति संमोहात्प्रपातं नानुपश्यति
tathaiva tava putro 'yaṃ pṛthivīm eka icchati
madhu paśyati saṃmohātprapātaṃ nānupaśyati
- 28
दुर्योधनो योद्धुमनाः समरे सव्यसाचिना
न च पश्यामि तेजो ऽस्य विक्रमं वा तथाविधम्
duryodhano yoddhumanāḥ samare savyasācinā
na ca paśyāmi tejo 'sya vikramaṃ vā tathāvidham
- 29
एकेन रथम् आस्थाय पृथिवी येन निर्जिता
प्रतीक्षमाणो यो वीरः क्षमते वीक्षितं तव
ekena ratham āsthāya pṛthivī yena nirjitā
pratīkṣamāṇo yo vīraḥ kṣamate vīkṣitaṃ tava
- 30
द्रुपदो मत्स्यराजश्च संक्रुद्धश्च धनंजयः
न शेषयेयुः समरे वायुयुक्ता इवाग्नयः
drupado matsyarājaśca saṃkruddhaśca dhanaṃjayaḥ
na śeṣayeyuḥ samare vāyuyuktā ivāgnayaḥ

