36 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
ततो हलहलाशब्दो दिवि राजन्महान् अभूत्
प्रस्वापं भीष्म मा स्राक्षीर् इति कौरवनन्दन
bhīṣma uvāca
tato halahalāśabdo divi rājanmahān abhūt
prasvāpaṃ bhīṣma mā srākṣīr iti kauravanandana
- 2
अयुञ्जम् एव चैवाहं तद् अस्त्रं भृगुनन्दने
प्रस्वापं मां प्रयुञ्जानं नारदो वाक्यम् अब्रवीत्
ayuñjam eva caivāhaṃ tad astraṃ bhṛgunandane
prasvāpaṃ māṃ prayuñjānaṃ nārado vākyam abravīt
- 3
एते वियति कौरव्य दिवि देवगणाः स्थिताः
ते त्वां निवारयन्त्यद्य प्रस्वापं मा प्रयोजय
ete viyati kauravya divi devagaṇāḥ sthitāḥ
te tvāṃ nivārayantyadya prasvāpaṃ mā prayojaya
- 4
रामस्तपस्वी ब्रह्मण्यो ब्राह्मणश्च गुरुश्च ते
तस्यावमानं कौरव्य मा स्म कार्षीः कथंचन
rāmastapasvī brahmaṇyo brāhmaṇaśca guruśca te
tasyāvamānaṃ kauravya mā sma kārṣīḥ kathaṃcana
- 5
ततो ऽपश्यं दिविष्ठान्वै तान् अष्टौ ब्रह्मवादिनः
ते मां स्मयन्तो राजेन्द्र शनकैर् इदम् अब्रुवन्
tato 'paśyaṃ diviṣṭhānvai tān aṣṭau brahmavādinaḥ
te māṃ smayanto rājendra śanakair idam abruvan
- 6
यथाह भरतश्रेष्ठ नारदस्तत्तथा कुरु
एतद्धि परमं श्रेयो लोकानां भरतर्षभ
yathāha bharataśreṣṭha nāradastattathā kuru
etaddhi paramaṃ śreyo lokānāṃ bharatarṣabha
- 7
ततश्च प्रतिसंहृत्य तद् अस्त्रं स्वापनं मृधे
ब्रह्मास्त्रं दीपयांचक्रे तस्मिन्युधि यथाविधि
tataśca pratisaṃhṛtya tad astraṃ svāpanaṃ mṛdhe
brahmāstraṃ dīpayāṃcakre tasminyudhi yathāvidhi
- 8
ततो रामो रुषितो राजपुत्र दृष्ट्वा तद् अस्त्रं विनिवर्तितं वै
जितो ऽस्मि भीष्मेण सुमन्दबुद्धिर् इत्येव वाक्यं सहसा व्यमुञ्चत्
tato rāmo ruṣito rājaputra dṛṣṭvā tad astraṃ vinivartitaṃ vai
jito 'smi bhīṣmeṇa sumandabuddhir ityeva vākyaṃ sahasā vyamuñcat
- 9
ततो ऽपश्यत्पितरं जामदग्न्यः पितुस्तथा पितरं तस्य चान्यम्
त एवैनं संपरिवार्य तस्थुर् ऊचुश्चैनं सान्त्वपूर्वं तदानीम्
tato 'paśyatpitaraṃ jāmadagnyaḥ pitustathā pitaraṃ tasya cānyam
ta evainaṃ saṃparivārya tasthur ūcuścainaṃ sāntvapūrvaṃ tadānīm
- 10
मा स्मैवं साहसं वत्स पुनः कार्षीः कथंचन
भीष्मेण संयुगं गन्तुं क्षत्रियेण विशेषतः
mā smaivaṃ sāhasaṃ vatsa punaḥ kārṣīḥ kathaṃcana
bhīṣmeṇa saṃyugaṃ gantuṃ kṣatriyeṇa viśeṣataḥ
- 11
क्षत्रियस्य तु धर्मो ऽयं यद्युद्धं भृगुनन्दन
स्वाध्यायो व्रतचर्या च ब्राह्मणानां परं धनम्
kṣatriyasya tu dharmo 'yaṃ yadyuddhaṃ bhṛgunandana
svādhyāyo vratacaryā ca brāhmaṇānāṃ paraṃ dhanam
- 12
इदं निमित्ते कस्मिंश्चिद् अस्माभिर् उपमन्त्रितम्
शस्त्रधारणम् अत्युग्रं तच्च कार्यं कृतं त्वया
idaṃ nimitte kasmiṃścid asmābhir upamantritam
śastradhāraṇam atyugraṃ tacca kāryaṃ kṛtaṃ tvayā
- 13
वत्स पर्याप्तम् एतावद्भीष्मेण सह संयुगे
विमर्दस्ते महाबाहो व्यपयाहि रणाद् इतः
vatsa paryāptam etāvadbhīṣmeṇa saha saṃyuge
vimardaste mahābāho vyapayāhi raṇād itaḥ
- 14
पर्याप्तम् एतद्भद्रं ते तव कार्मुकधारणम्
विसर्जयैतद्दुर्धर्ष तपस्तप्यस्व भार्गव
paryāptam etadbhadraṃ te tava kārmukadhāraṇam
visarjayaitaddurdharṣa tapastapyasva bhārgava
- 15
एष भीष्मः शांतनवो देवैः सर्वैर्निवारितः
निवर्तस्व रणाद् अस्माद् इति चैव प्रचोदितः
eṣa bhīṣmaḥ śāṃtanavo devaiḥ sarvairnivāritaḥ
nivartasva raṇād asmād iti caiva pracoditaḥ
- 16
रामेण सह मा योत्सीर्गुरुणेति पुनः पुनः
न हि रामो रणे जेतुं त्वया न्याय्यः कुरूद्वह
मानं कुरुष्व गाङ्गेय ब्राह्मणस्य रणाजिरे
rāmeṇa saha mā yotsīrguruṇeti punaḥ punaḥ
na hi rāmo raṇe jetuṃ tvayā nyāyyaḥ kurūdvaha
mānaṃ kuruṣva gāṅgeya brāhmaṇasya raṇājire
- 17
वयं तु गुरवस्तुभ्यं ततस्त्वां वारयामहे
भीष्मो वसूनाम् अन्यतमो दिष्ट्या जीवसि पुत्रक
vayaṃ tu guravastubhyaṃ tatastvāṃ vārayāmahe
bhīṣmo vasūnām anyatamo diṣṭyā jīvasi putraka
- 18
गाङ्गेयः शंतनोः पुत्रो वसुर् एष महायशाः
कथं त्वया रणे जेतुं राम शक्यो निवर्त वै
gāṅgeyaḥ śaṃtanoḥ putro vasur eṣa mahāyaśāḥ
kathaṃ tvayā raṇe jetuṃ rāma śakyo nivarta vai
- 19
अर्जुनः पाण्डवश्रेष्ठः पुरंदरसुतो बली
नरः प्रजापतिर्वीरः पूर्वदेवः सनातनः
arjunaḥ pāṇḍavaśreṣṭhaḥ puraṃdarasuto balī
naraḥ prajāpatirvīraḥ pūrvadevaḥ sanātanaḥ
- 20
सव्यसाचीति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु वीर्यवान्
भीष्ममृत्युर्यथाकालं विहितो वै स्वयंभुवा
savyasācīti vikhyātastriṣu lokeṣu vīryavān
bhīṣmamṛtyuryathākālaṃ vihito vai svayaṃbhuvā
- 21
एवम् उक्तः स पितृभिः पितॄन्रामो ऽब्रवीद् इदम्
नाहं युधि निवर्तेयम् इति मे व्रतम् आहितम्
evam uktaḥ sa pitṛbhiḥ pitṝnrāmo 'bravīd idam
nāhaṃ yudhi nivarteyam iti me vratam āhitam
- 22
न निवर्तितपूर्वं च कदाचिद्रणमूर्धनि
निवर्त्यताम् आपगेयः कामं युद्धात्पितामहाः
न त्वहं विनिवर्तिष्ये युद्धाद् अस्मात्कथंचन
na nivartitapūrvaṃ ca kadācidraṇamūrdhani
nivartyatām āpageyaḥ kāmaṃ yuddhātpitāmahāḥ
na tvahaṃ vinivartiṣye yuddhād asmātkathaṃcana
- 23
ततस्ते मुनयो राजन्न् ऋचीकप्रमुखास्तदा
नारदेनैव सहिताः समागम्येदम् अब्रुवन्
tataste munayo rājann ṛcīkapramukhāstadā
nāradenaiva sahitāḥ samāgamyedam abruvan
- 24
निवर्तस्व रणात्तात मानयस्व द्विजोत्तमान्
नेत्यवोचम् अहं तांश्च क्षत्रधर्मव्यपेक्षया
nivartasva raṇāttāta mānayasva dvijottamān
netyavocam ahaṃ tāṃśca kṣatradharmavyapekṣayā
- 25
मम व्रतम् इदं लोके नाहं युद्धात्कथंचन
विमुखो विनिवर्तेयं पृष्ठतो ऽभ्याहतः शरैः
mama vratam idaṃ loke nāhaṃ yuddhātkathaṃcana
vimukho vinivarteyaṃ pṛṣṭhato 'bhyāhataḥ śaraiḥ
- 26
नाहं लोभान्न कार्पण्यान्न भयान्नार्थकारणात्
त्यजेयं शाश्वतं धर्मम् इति मे निश्चिता मतिः
nāhaṃ lobhānna kārpaṇyānna bhayānnārthakāraṇāt
tyajeyaṃ śāśvataṃ dharmam iti me niścitā matiḥ
- 27
ततस्ते मुनयः सर्वे नारदप्रमुखा नृप
भागीरथी च मे माता रणमध्यं प्रपेदिरे
tataste munayaḥ sarve nāradapramukhā nṛpa
bhāgīrathī ca me mātā raṇamadhyaṃ prapedire
- 28
तथैवात्तशरो धन्वी तथैव दृढनिश्चयः
स्थितो ऽहम् आहवे योद्धुं ततस्ते रामम् अब्रुवन्
समेत्य सहिता भूयः समरे भृगुनन्दनम्
tathaivāttaśaro dhanvī tathaiva dṛḍhaniścayaḥ
sthito 'ham āhave yoddhuṃ tataste rāmam abruvan
sametya sahitā bhūyaḥ samare bhṛgunandanam
- 29
नावनीतं हि हृदयं विप्राणां शाम्य भार्गव
राम राम निवर्तस्व युद्धाद् अस्माद्द्विजोत्तम
अवध्यो हि त्वया भीष्मस्त्वं च भीष्मस्य भार्गव
nāvanītaṃ hi hṛdayaṃ viprāṇāṃ śāmya bhārgava
rāma rāma nivartasva yuddhād asmāddvijottama
avadhyo hi tvayā bhīṣmastvaṃ ca bhīṣmasya bhārgava
- 30
एवं ब्रुवन्तस्ते सर्वे प्रतिरुध्य रणाजिरम्
न्यासयांचक्रिरे शस्त्रं पितरो भृगुनन्दनम्
evaṃ bruvantaste sarve pratirudhya raṇājiram
nyāsayāṃcakrire śastraṃ pitaro bhṛgunandanam

