35 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततः शांतनवं भीष्मं प्राञ्जलिर्धृतराष्ट्रजः
सह सर्वैर्महीपालैर् इदं वचनम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ śāṃtanavaṃ bhīṣmaṃ prāñjalirdhṛtarāṣṭrajaḥ
saha sarvairmahīpālair idaṃ vacanam abravīt
- 2
ऋते सेनाप्रणेतारं पृतना सुमहत्यपि
दीर्यते युद्धम् आसाद्य पिपीलिकपुटं यथा
ṛte senāpraṇetāraṃ pṛtanā sumahatyapi
dīryate yuddham āsādya pipīlikapuṭaṃ yathā
- 3
न हि जातु द्वयोर्बुद्धिः समा भवति कर्हिचित्
शौर्यं च नाम नेतॄणां स्पर्धते च परस्परम्
na hi jātu dvayorbuddhiḥ samā bhavati karhicit
śauryaṃ ca nāma netṝṇāṃ spardhate ca parasparam
- 4
श्रूयते च महाप्राज्ञ हैहयान् अमितौजसः
अभ्ययुर्ब्राह्मणाः सर्वे समुच्छ्रितकुशध्वजाः
śrūyate ca mahāprājña haihayān amitaujasaḥ
abhyayurbrāhmaṇāḥ sarve samucchritakuśadhvajāḥ
- 5
तान् अन्वयुस्तदा वैश्याः शूद्राश्चैव पितामह
एकतस्तु त्रयो वर्णा एकतः क्षत्रियर्षभाः
tān anvayustadā vaiśyāḥ śūdrāścaiva pitāmaha
ekatastu trayo varṇā ekataḥ kṣatriyarṣabhāḥ
- 6
ते स्म युद्धेष्वभज्यन्त त्रयो वर्णाः पुनः पुनः
क्षत्रियास्तु जयन्त्येव बहुलं चैकतो बलम्
te sma yuddheṣvabhajyanta trayo varṇāḥ punaḥ punaḥ
kṣatriyāstu jayantyeva bahulaṃ caikato balam
- 7
ततस्ते क्षत्रियान् एव पप्रच्छुर्द्विजसत्तमाः
तेभ्यः शशंसुर्धर्मज्ञा याथातथ्यं पितामह
tataste kṣatriyān eva papracchurdvijasattamāḥ
tebhyaḥ śaśaṃsurdharmajñā yāthātathyaṃ pitāmaha
- 8
वयम् एकस्य शृणुमो महाबुद्धिमतो रणे
भवन्तस्तु पृथक्सर्वे स्वबुद्धिवशवर्तिनः
vayam ekasya śṛṇumo mahābuddhimato raṇe
bhavantastu pṛthaksarve svabuddhivaśavartinaḥ
- 9
ततस्ते ब्राह्मणाश्चक्रुर् एकं सेनापतिं द्विजम्
नयेषु कुशलं शूरम् अजयन्क्षत्रियांस्ततः
tataste brāhmaṇāścakrur ekaṃ senāpatiṃ dvijam
nayeṣu kuśalaṃ śūram ajayankṣatriyāṃstataḥ
- 10
एवं ये कुशलं शूरं हिते स्थितम् अकल्मषम्
सेनापतिं प्रकुर्वन्ति ते जयन्ति रणे रिपून्
evaṃ ye kuśalaṃ śūraṃ hite sthitam akalmaṣam
senāpatiṃ prakurvanti te jayanti raṇe ripūn
- 11
भवान् उशनसा तुल्यो हितैषी च सदा मम
असंहार्यः स्थितो धर्मे स नः सेनापतिर्भव
bhavān uśanasā tulyo hitaiṣī ca sadā mama
asaṃhāryaḥ sthito dharme sa naḥ senāpatirbhava
- 12
रश्मीवताम् इवादित्यो वीरुधाम् इव चन्द्रमाः
कुबेर इव यक्षाणां मरुताम् इव वासवः
raśmīvatām ivādityo vīrudhām iva candramāḥ
kubera iva yakṣāṇāṃ marutām iva vāsavaḥ
- 13
पर्वतानां यथा मेरुः सुपर्णः पतताम् इव
कुमार इव भूतानां वसूनाम् इव हव्यवाट्
parvatānāṃ yathā meruḥ suparṇaḥ patatām iva
kumāra iva bhūtānāṃ vasūnām iva havyavāṭ
- 14
भवता हि वयं गुप्ताः शक्रेणेव दिवौकसः
अनाधृष्या भविष्यामस्त्रिदशानाम् अपि ध्रुवम्
bhavatā hi vayaṃ guptāḥ śakreṇeva divaukasaḥ
anādhṛṣyā bhaviṣyāmastridaśānām api dhruvam
- 15
प्रयातु नो भवान् अग्रे देवानाम् इव पावकिः
वयं त्वाम् अनुयास्यामः सौरभेया इवर्षभम्
prayātu no bhavān agre devānām iva pāvakiḥ
vayaṃ tvām anuyāsyāmaḥ saurabheyā ivarṣabham
- 16
भीष्म उवाच
एवम् एतन्महाबाहो यथा वदसि भारत
यथैव हि भवन्तो मे तथैव मम पाण्डवाः
bhīṣma uvāca
evam etanmahābāho yathā vadasi bhārata
yathaiva hi bhavanto me tathaiva mama pāṇḍavāḥ
- 17
अपि चैव मय श्रेयो वाच्यं तेषां नराधिप
योद्धव्यं तु तवार्थाय यथा स समयः कृतः
api caiva maya śreyo vācyaṃ teṣāṃ narādhipa
yoddhavyaṃ tu tavārthāya yathā sa samayaḥ kṛtaḥ
- 18
न तु पश्यामि योद्धारम् आत्मनः सदृशं भुवि
ऋते तस्मान्नरव्याघ्रात्कुन्तीपुत्राद्धनंजयात्
na tu paśyāmi yoddhāram ātmanaḥ sadṛśaṃ bhuvi
ṛte tasmānnaravyāghrātkuntīputrāddhanaṃjayāt
- 19
स हि वेद महाबाहुर्दिव्यान्यस्त्राणि सर्वशः
न तु मां विवृतो युद्धे जातु युध्येत पाण्डवः
sa hi veda mahābāhurdivyānyastrāṇi sarvaśaḥ
na tu māṃ vivṛto yuddhe jātu yudhyeta pāṇḍavaḥ
- 20
अहं स च क्षणेनैव निर्मनुष्यम् इदं जगत्
कुर्यां शस्त्रबलेनैव ससुरासुरराक्षसम्
ahaṃ sa ca kṣaṇenaiva nirmanuṣyam idaṃ jagat
kuryāṃ śastrabalenaiva sasurāsurarākṣasam
- 21
न त्वेवोत्सादनीया मे पाण्डोः पुत्रा नराधिप
तस्माद्योधान्हनिष्यामि प्रयोगेणायुतं सदा
na tvevotsādanīyā me pāṇḍoḥ putrā narādhipa
tasmādyodhānhaniṣyāmi prayogeṇāyutaṃ sadā
- 22
एवम् एषां करिष्यामि निधनं कुरुनन्दन
न चेत्ते मां हनिष्यन्ति पूर्वम् एव समागमे
evam eṣāṃ kariṣyāmi nidhanaṃ kurunandana
na cette māṃ haniṣyanti pūrvam eva samāgame
- 23
सेनापतिस्त्वहं राजन्समयेनापरेण ते
भविष्यामि यथाकामं तन्मे श्रोतुम् इहार्हसि
senāpatistvahaṃ rājansamayenāpareṇa te
bhaviṣyāmi yathākāmaṃ tanme śrotum ihārhasi
- 24
कर्णो वा युध्यतां पूर्वम् अहं वा पृथिवीपते
स्पर्धते हि सदात्यर्थं सूतपुत्रो मया रणे
karṇo vā yudhyatāṃ pūrvam ahaṃ vā pṛthivīpate
spardhate hi sadātyarthaṃ sūtaputro mayā raṇe
- 25
कर्ण उवाच
नाहं जीवति गाङ्गेये योत्स्ये राजन्कथंचन
हते भीष्मे तु योत्स्यामि सह गाण्डीवधन्वना
karṇa uvāca
nāhaṃ jīvati gāṅgeye yotsye rājankathaṃcana
hate bhīṣme tu yotsyāmi saha gāṇḍīvadhanvanā
- 26
वैशंपायन उवाच
ततः सेनापतिं चक्रे विधिवद्भूरिदक्षिणम्
धृतराष्ट्रात्मजो भीष्मं सो ऽभिषिक्तो व्यरोचत
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ senāpatiṃ cakre vidhivadbhūridakṣiṇam
dhṛtarāṣṭrātmajo bhīṣmaṃ so 'bhiṣikto vyarocata
- 27
ततो भेरीश्च शङ्खांश्च शतशश्चैव पुष्करान्
वादयामासुर् अव्यग्राः पुरुषा राजशासनात्
tato bherīśca śaṅkhāṃśca śataśaścaiva puṣkarān
vādayāmāsur avyagrāḥ puruṣā rājaśāsanāt
- 28
सिंहनादाश्च विविधा वाहनानां च निस्वनाः
प्रादुरासन्न् अनभ्रे च वर्षं रुधिरकर्दमम्
siṃhanādāśca vividhā vāhanānāṃ ca nisvanāḥ
prādurāsann anabhre ca varṣaṃ rudhirakardamam
- 29
निर्घाताः पृथिवीकम्पा गजबृंहितनिस्वनाः
आसंश्च सर्वयोधानां पातयन्तो मनांस्युत
nirghātāḥ pṛthivīkampā gajabṛṃhitanisvanāḥ
āsaṃśca sarvayodhānāṃ pātayanto manāṃsyuta
- 30
वाचश्चाप्यशरीरिण्यो दिवश्चोल्काः प्रपेदिरे
शिवाश्च भयवेदिन्यो नेदुर्दीप्तस्वरा भृशम्
vācaścāpyaśarīriṇyo divaścolkāḥ prapedire
śivāśca bhayavedinyo nedurdīptasvarā bhṛśam

