37 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
शल्यः श्रुत्वा तु दूतानां सैन्येन महता वृतः
अभ्ययात्पाण्डवान्राजन्सह पुत्रैर्महारथैः
vaiśaṃpāyana uvāca
śalyaḥ śrutvā tu dūtānāṃ sainyena mahatā vṛtaḥ
abhyayātpāṇḍavānrājansaha putrairmahārathaiḥ
- 2
तस्य सेनानिवेशो ऽभूद् अध्यर्धम् इव योजनम्
तथा हि बहुलां सेनां स बिभर्ति नरर्षभः
tasya senāniveśo 'bhūd adhyardham iva yojanam
tathā hi bahulāṃ senāṃ sa bibharti nararṣabhaḥ
- 3
विचित्रकवचाः शूरा विचित्रध्वजकार्मुकाः
विचित्राभरणाः सर्वे विचित्ररथवाहनाः
vicitrakavacāḥ śūrā vicitradhvajakārmukāḥ
vicitrābharaṇāḥ sarve vicitrarathavāhanāḥ
- 4
स्वदेशवेषाभरणा वीराः शतसहस्रशः
तस्य सेनाप्रणेतारो बभूवुः क्षत्रियर्षभाः
svadeśaveṣābharaṇā vīrāḥ śatasahasraśaḥ
tasya senāpraṇetāro babhūvuḥ kṣatriyarṣabhāḥ
- 5
व्यथयन्न् इव भूतानि कम्पयन्न् इव मेदिनीम्
शनैर्विश्रामयन्सेनां स ययौ येन पाण्डवः
vyathayann iva bhūtāni kampayann iva medinīm
śanairviśrāmayansenāṃ sa yayau yena pāṇḍavaḥ
- 6
ततो दुर्योधनः श्रुत्वा महासेनं महारथम्
उपायान्तम् अभिद्रुत्य स्वयम् आनर्च भारत
tato duryodhanaḥ śrutvā mahāsenaṃ mahāratham
upāyāntam abhidrutya svayam ānarca bhārata
- 7
कारयामास पूजार्थं तस्य दुर्योधनः सभाः
रमणीयेषु देशेषु रत्नचित्राः स्वलंकृताः
kārayāmāsa pūjārthaṃ tasya duryodhanaḥ sabhāḥ
ramaṇīyeṣu deśeṣu ratnacitrāḥ svalaṃkṛtāḥ
- 8
स ताः सभाः समासाद्य पूज्यमानो यथामरः
दुर्योधनस्य सचिवैर्देशे देशे यथार्हतः
आजगाम सभाम् अन्यां देवावसथवर्चसम्
sa tāḥ sabhāḥ samāsādya pūjyamāno yathāmaraḥ
duryodhanasya sacivairdeśe deśe yathārhataḥ
ājagāma sabhām anyāṃ devāvasathavarcasam
- 9
स तत्र विषयैर्युक्तः कल्याणैर् अतिमानुषैः
मेने ऽभ्यधिकम् आत्मानम् अवमेने पुरंदरम्
sa tatra viṣayairyuktaḥ kalyāṇair atimānuṣaiḥ
mene 'bhyadhikam ātmānam avamene puraṃdaram
- 10
पप्रच्छ स ततः प्रेष्यान्प्रहृष्टः क्षत्रियर्षभः
युधिष्ठिरस्य पुरुषाः के नु चक्रुः सभा इमाः
आनीयन्तां सभाकाराः प्रदेयार्हा हि मे मताः
papraccha sa tataḥ preṣyānprahṛṣṭaḥ kṣatriyarṣabhaḥ
yudhiṣṭhirasya puruṣāḥ ke nu cakruḥ sabhā imāḥ
ānīyantāṃ sabhākārāḥ pradeyārhā hi me matāḥ
- 11
गूढो दुर्योधनस्तत्र दर्शयामास मातुलम्
तं दृष्ट्वा मद्रराजस्तु ज्ञात्वा यत्नं च तस्य तम्
परिष्वज्याब्रवीत्प्रीत इष्टो ऽर्थो गृह्यताम् इति
gūḍho duryodhanastatra darśayāmāsa mātulam
taṃ dṛṣṭvā madrarājastu jñātvā yatnaṃ ca tasya tam
pariṣvajyābravītprīta iṣṭo 'rtho gṛhyatām iti
- 12
दुर्योधन उवाच
सत्यवाग्भव कल्याण वरो वै मम दीयताम्
सर्वसेनाप्रणेता मे भवान्भवितुम् अर्हति
duryodhana uvāca
satyavāgbhava kalyāṇa varo vai mama dīyatām
sarvasenāpraṇetā me bhavānbhavitum arhati
- 13
वैशंपायन उवाच
कृतम् इत्यब्रवीच्छल्यः किम् अन्यत्क्रियताम् इति
कृतम् इत्येव गान्धारिः प्रत्युवाच पुनः पुनः
vaiśaṃpāyana uvāca
kṛtam ityabravīcchalyaḥ kim anyatkriyatām iti
kṛtam ityeva gāndhāriḥ pratyuvāca punaḥ punaḥ
- 14
स तथा शल्यम् आमन्त्र्य पुनर् आयात्स्वकं पुरम्
शल्यो जगाम कौन्तेयान् आख्यातुं कर्म तस्य तत्
sa tathā śalyam āmantrya punar āyātsvakaṃ puram
śalyo jagāma kaunteyān ākhyātuṃ karma tasya tat
- 15
उपप्लव्यं स गत्वा तु स्कन्धावारं प्रविश्य च
पाण्डवान् अथ तान्सर्वाञ्शल्यस्तत्र ददर्श ह
upaplavyaṃ sa gatvā tu skandhāvāraṃ praviśya ca
pāṇḍavān atha tānsarvāñśalyastatra dadarśa ha
- 16
समेत्य तु महाबाहुः शल्यः पाण्डुसुतैस्तदा
पाद्यम् अर्घ्यं च गां चैव प्रत्यगृह्णाद्यथाविधि
sametya tu mahābāhuḥ śalyaḥ pāṇḍusutaistadā
pādyam arghyaṃ ca gāṃ caiva pratyagṛhṇādyathāvidhi
- 17
ततः कुशलपूर्वं स मद्रराजो ऽरिसूदनः
प्रीत्या परमया युक्तः समाश्लिष्य युधिष्ठिरम्
tataḥ kuśalapūrvaṃ sa madrarājo 'risūdanaḥ
prītyā paramayā yuktaḥ samāśliṣya yudhiṣṭhiram
- 18
तथा भीमार्जुनौ हृष्टौ स्वस्रीयौ च यमावुभौ
आसने चोपविष्टस्तु शल्यः पार्थम् उवाच ह
tathā bhīmārjunau hṛṣṭau svasrīyau ca yamāvubhau
āsane copaviṣṭastu śalyaḥ pārtham uvāca ha
- 19
कुशलं राजशार्दूल कच्चित्ते कुरुनन्दन
अरण्यवासाद्दिष्ट्यासि विमुक्तो जयतां वर
kuśalaṃ rājaśārdūla kaccitte kurunandana
araṇyavāsāddiṣṭyāsi vimukto jayatāṃ vara
- 20
सुदुष्करं कृतं राजन्निर्जने वसता वने
भ्रातृभिः सह राजेन्द्र कृष्णया चानया सह
suduṣkaraṃ kṛtaṃ rājannirjane vasatā vane
bhrātṛbhiḥ saha rājendra kṛṣṇayā cānayā saha
- 21
अज्ञातवासं घोरं च वसता दुष्करं कृतम्
दुःखम् एव कुतः सौख्यं राज्यभ्रष्टस्य भारत
ajñātavāsaṃ ghoraṃ ca vasatā duṣkaraṃ kṛtam
duḥkham eva kutaḥ saukhyaṃ rājyabhraṣṭasya bhārata
- 22
दुःखस्यैतस्य महतो धार्तराष्ट्रकृतस्य वै
अवाप्स्यसि सुखं राजन्हत्वा शत्रून्परंतप
duḥkhasyaitasya mahato dhārtarāṣṭrakṛtasya vai
avāpsyasi sukhaṃ rājanhatvā śatrūnparaṃtapa
- 23
विदितं ते महाराज लोकतत्त्वं नराधिप
तस्माल्लोभकृतं किंचित्तव तात न विद्यते
viditaṃ te mahārāja lokatattvaṃ narādhipa
tasmāllobhakṛtaṃ kiṃcittava tāta na vidyate
- 24
ततो ऽस्याकथयद्राजा दुर्योधनसमागमम्
तच्च शुश्रूषितं सर्वं वरदानं च भारत
tato 'syākathayadrājā duryodhanasamāgamam
tacca śuśrūṣitaṃ sarvaṃ varadānaṃ ca bhārata
- 25
युधिष्ठिर उवाच
सुकृतं ते कृतं राजन्प्रहृष्टेनान्तरात्मना
दुर्योधनस्य यद्वीर त्वया वाचा प्रतिश्रुतम्
एकं त्विच्छामि भद्रं ते क्रियमाणं महीपते
yudhiṣṭhira uvāca
sukṛtaṃ te kṛtaṃ rājanprahṛṣṭenāntarātmanā
duryodhanasya yadvīra tvayā vācā pratiśrutam
ekaṃ tvicchāmi bhadraṃ te kriyamāṇaṃ mahīpate
- 26
भवान् इह महाराज वासुदेवसमो युधि
कर्णार्जुनाभ्यां सम्प्राप्ते द्वैरथे राजसत्तम
कर्णस्य भवता कार्यं सारथ्यं नात्र संशयः
bhavān iha mahārāja vāsudevasamo yudhi
karṇārjunābhyāṃ samprāpte dvairathe rājasattama
karṇasya bhavatā kāryaṃ sārathyaṃ nātra saṃśayaḥ
- 27
तत्र पाल्यो ऽर्जुनो राजन्यदि मत्प्रियम् इच्छसि
तेजोवधश्च ते कार्यः सौतेर् अस्मज्जयावहः
अकर्तव्यम् अपि ह्येतत्कर्तुम् अर्हसि मातुल
tatra pālyo 'rjuno rājanyadi matpriyam icchasi
tejovadhaśca te kāryaḥ sauter asmajjayāvahaḥ
akartavyam api hyetatkartum arhasi mātula
- 28
शल्य उवाच
शृणु पाण्डव भद्रं ते यद्ब्रवीषि दुरात्मनः
तेजोवधनिमित्तं मां सूतपुत्रस्य संयुगे
śalya uvāca
śṛṇu pāṇḍava bhadraṃ te yadbravīṣi durātmanaḥ
tejovadhanimittaṃ māṃ sūtaputrasya saṃyuge
- 29
अहं तस्य भविष्यामि संग्रामे सारथिर्ध्रुवम्
वासुदेवेन हि समं नित्यं मां स हि मन्यते
ahaṃ tasya bhaviṣyāmi saṃgrāme sārathirdhruvam
vāsudevena hi samaṃ nityaṃ māṃ sa hi manyate
- 30
तस्याहं कुरुशार्दूल प्रतीपम् अहितं वचः
ध्रुवं संकथयिष्यामि योद्धुकामस्य संयुगे
tasyāhaṃ kuruśārdūla pratīpam ahitaṃ vacaḥ
dhruvaṃ saṃkathayiṣyāmi yoddhukāmasya saṃyuge

