52 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
कथम् इन्द्रेण राजेन्द्र सभार्येण महात्मना
दुःखं प्राप्तं परं घोरम् एतद् इच्छामि वेदितुम्
yudhiṣṭhira uvāca
katham indreṇa rājendra sabhāryeṇa mahātmanā
duḥkhaṃ prāptaṃ paraṃ ghoram etad icchāmi veditum
- 2
शल्य उवाच
शृणु राजन्पुरा वृत्तम् इतिहासं पुरातनम्
सभार्येण यथा प्राप्तं दुःखम् इन्द्रेण भारत
śalya uvāca
śṛṇu rājanpurā vṛttam itihāsaṃ purātanam
sabhāryeṇa yathā prāptaṃ duḥkham indreṇa bhārata
- 3
त्वष्टा प्रजापतिर्ह्यासीद्देवश्रेष्ठो महातपाः
स पुत्रं वै त्रिशिरसम् इन्द्रद्रोहात्किलासृजत्
tvaṣṭā prajāpatirhyāsīddevaśreṣṭho mahātapāḥ
sa putraṃ vai triśirasam indradrohātkilāsṛjat
- 4
ऐन्द्रं स प्रार्थयत्स्थानं विश्वरूपो महाद्युतिः
तैस्त्रिभिर्वदनैर्घोरैः सूर्येन्दुज्वलनोपमैः
aindraṃ sa prārthayatsthānaṃ viśvarūpo mahādyutiḥ
taistribhirvadanairghoraiḥ sūryendujvalanopamaiḥ
- 5
वेदान् एकेन सो ऽधीते सुराम् एकेन चापिबत्
एकेन च दिशः सर्वाः पिबन्न् इव निरीक्षते
vedān ekena so 'dhīte surām ekena cāpibat
ekena ca diśaḥ sarvāḥ pibann iva nirīkṣate
- 6
स तपस्वी मृदुर्दान्तो धर्मे तपसि चोद्यतः
तपो ऽतप्यन्महत्तीव्रं सुदुश्चरम् अरिंदम
sa tapasvī mṛdurdānto dharme tapasi codyataḥ
tapo 'tapyanmahattīvraṃ suduścaram ariṃdama
- 7
तस्य दृष्ट्वा तपोवीर्यं सत्त्वं चामिततेजसः
विषादम् अगमच्छक्र इन्द्रो ऽयं मा भवेद् इति
tasya dṛṣṭvā tapovīryaṃ sattvaṃ cāmitatejasaḥ
viṣādam agamacchakra indro 'yaṃ mā bhaved iti
- 8
कथं सज्जेत भोगेषु न च तप्येन्महत्तपः
विवर्धमानस्त्रिशिराः सर्वं त्रिभुवनं ग्रसेत्
kathaṃ sajjeta bhogeṣu na ca tapyenmahattapaḥ
vivardhamānastriśirāḥ sarvaṃ tribhuvanaṃ graset
- 9
इति संचिन्त्य बहुधा बुद्धिमान्भरतर्षभ
आज्ञापयत्सो ऽप्सरसस्त्वष्टृपुत्रप्रलोभने
iti saṃcintya bahudhā buddhimānbharatarṣabha
ājñāpayatso 'psarasastvaṣṭṛputrapralobhane
- 10
यथा स सजेत्त्रिशिराः कामभोगेषु वै भृशम्
क्षिप्रं कुरुत गच्छध्वं प्रलोभयत माचिरम्
yathā sa sajettriśirāḥ kāmabhogeṣu vai bhṛśam
kṣipraṃ kuruta gacchadhvaṃ pralobhayata māciram
- 11
शृङ्गारवेषाः सुश्रोण्यो भावैर्युक्ता मनोहरैः
प्रलोभयत भद्रं वः शमयध्वं भयं मम
śṛṅgāraveṣāḥ suśroṇyo bhāvairyuktā manoharaiḥ
pralobhayata bhadraṃ vaḥ śamayadhvaṃ bhayaṃ mama
- 12
अस्वस्थं ह्यात्मनात्मानं लक्षयामि वराङ्गनाः
भयम् एतन्महाघोरं क्षिप्रं नाशयताबलाः
asvasthaṃ hyātmanātmānaṃ lakṣayāmi varāṅganāḥ
bhayam etanmahāghoraṃ kṣipraṃ nāśayatābalāḥ
- 13
अप्सरस ऊचुः
तथा यत्नं करिष्यामः शक्र तस्य प्रलोभने
यथा नावाप्स्यसि भयं तस्माद्बलनिषूदन
apsarasa ūcuḥ
tathā yatnaṃ kariṣyāmaḥ śakra tasya pralobhane
yathā nāvāpsyasi bhayaṃ tasmādbalaniṣūdana
- 14
निर्दहन्न् इव चक्षुर्भ्यां यो ऽसावास्ते तपोनिधिः
तं प्रलोभयितुं देव गच्छामः सहिता वयम्
यतिष्यामो वशे कर्तुं व्यपनेतुं च ते भयम्
nirdahann iva cakṣurbhyāṃ yo 'sāvāste taponidhiḥ
taṃ pralobhayituṃ deva gacchāmaḥ sahitā vayam
yatiṣyāmo vaśe kartuṃ vyapanetuṃ ca te bhayam
- 15
शल्य उवाच
इन्द्रेण तास्त्वनुज्ञाता जग्मुस्त्रिशिरसो ऽन्तिकम्
तत्र ता विविधैर्भावैर्लोभयन्त्यो वराङ्गनाः
नृत्यं संदर्शयन्त्यश्च तथैवाङ्गेषु सौष्ठवम्
śalya uvāca
indreṇa tāstvanujñātā jagmustriśiraso 'ntikam
tatra tā vividhairbhāvairlobhayantyo varāṅganāḥ
nṛtyaṃ saṃdarśayantyaśca tathaivāṅgeṣu sauṣṭhavam
- 16
विचेरुः संप्रहर्षं च नाभ्यगच्छन्महातपाः
इन्द्रियाणि वशे कृत्वा पूर्णसागरसंनिभः
viceruḥ saṃpraharṣaṃ ca nābhyagacchanmahātapāḥ
indriyāṇi vaśe kṛtvā pūrṇasāgarasaṃnibhaḥ
- 17
तास्तु यत्नं परं कृत्वा पुनः शक्रम् उपस्थिताः
कृताञ्जलिपुटाः सर्वा देवराजम् अथाब्रुवन्
tāstu yatnaṃ paraṃ kṛtvā punaḥ śakram upasthitāḥ
kṛtāñjalipuṭāḥ sarvā devarājam athābruvan
- 18
न स शक्यः सुदुर्धर्षो धैर्याच्चालयितुं प्रभो
यत्ते कार्यं महाभाग क्रियतां तदनन्तरम्
na sa śakyaḥ sudurdharṣo dhairyāccālayituṃ prabho
yatte kāryaṃ mahābhāga kriyatāṃ tadanantaram
- 19
सम्पूज्याप्सरसः शक्रो विसृज्य च महामतिः
चिन्तयामास तस्यैव वधोपायं महात्मनः
sampūjyāpsarasaḥ śakro visṛjya ca mahāmatiḥ
cintayāmāsa tasyaiva vadhopāyaṃ mahātmanaḥ
- 20
स तूष्णीं चिन्तयन्वीरो देवराजः प्रतापवान्
विनिश्चितमतिर्धीमान्वधे त्रिशिरसो ऽभवत्
sa tūṣṇīṃ cintayanvīro devarājaḥ pratāpavān
viniścitamatirdhīmānvadhe triśiraso 'bhavat
- 21
वज्रम् अस्य क्षिपाम्यद्य स क्षिप्रं न भविष्यति
शत्रुः प्रवृद्धो नोपेक्ष्यो दुर्बलो ऽपि बलीयसा
vajram asya kṣipāmyadya sa kṣipraṃ na bhaviṣyati
śatruḥ pravṛddho nopekṣyo durbalo 'pi balīyasā
- 22
शास्त्रबुद्ध्या विनिश्चित्य कृत्वा बुद्धिं वधे दृढाम्
अथ वैश्वानरनिभं घोररूपं भयावहम्
मुमोच वज्रं संक्रुद्धः शक्रस्त्रिशिरसं प्रति
śāstrabuddhyā viniścitya kṛtvā buddhiṃ vadhe dṛḍhām
atha vaiśvānaranibhaṃ ghorarūpaṃ bhayāvaham
mumoca vajraṃ saṃkruddhaḥ śakrastriśirasaṃ prati
- 23
स पपात हतस्तेन वज्रेण दृढम् आहतः
पर्वतस्येव शिखरं प्रणुन्नं मेदिनीतले
sa papāta hatastena vajreṇa dṛḍham āhataḥ
parvatasyeva śikharaṃ praṇunnaṃ medinītale
- 24
तं तु वज्रहतं दृष्ट्वा शयानम् अचलोपमम्
न शर्म लेभे देवेन्द्रो दीपितस्तस्य तेजसा
हतो ऽपि दीप्ततेजाः स जीवन्न् इव च दृश्यते
taṃ tu vajrahataṃ dṛṣṭvā śayānam acalopamam
na śarma lebhe devendro dīpitastasya tejasā
hato 'pi dīptatejāḥ sa jīvann iva ca dṛśyate
- 25
अभितस्तत्र तक्षाणं घटमानं शचीपतिः
अपश्यद् अब्रवीच्चैनं सत्वरं पाकशासनः
क्षिप्रं छिन्द्धि शिरांस्यस्य कुरुष्व वचनं मम
abhitastatra takṣāṇaṃ ghaṭamānaṃ śacīpatiḥ
apaśyad abravīccainaṃ satvaraṃ pākaśāsanaḥ
kṣipraṃ chinddhi śirāṃsyasya kuruṣva vacanaṃ mama
- 26
तक्षोवाच
महास्कन्धो भृशं ह्येष परशुर्न तरिष्यति
कर्तुं चाहं न शक्ष्यामि कर्म सद्भिर्विगर्हितम्
takṣovāca
mahāskandho bhṛśaṃ hyeṣa paraśurna tariṣyati
kartuṃ cāhaṃ na śakṣyāmi karma sadbhirvigarhitam
- 27
इन्द्र उवाच
मा भैस्त्वं क्षिप्रम् एतद्वै कुरुष्व वचनं मम
मत्प्रसादाद्धि ते शस्त्रं वज्रकल्पं भविष्यति
indra uvāca
mā bhaistvaṃ kṣipram etadvai kuruṣva vacanaṃ mama
matprasādāddhi te śastraṃ vajrakalpaṃ bhaviṣyati
- 28
तक्षोवाच
कं भवन्तम् अहं विद्यां घोरकर्माणम् अद्य वै
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन कथयस्व मे
takṣovāca
kaṃ bhavantam ahaṃ vidyāṃ ghorakarmāṇam adya vai
etad icchāmyahaṃ śrotuṃ tattvena kathayasva me
- 29
इन्द्र उवाच
अहम् इन्द्रो देवराजस्तक्षन्विदितम् अस्तु ते
कुरुष्वैतद्यथोक्तं मे तक्षन्मा त्वं विचारय
indra uvāca
aham indro devarājastakṣanviditam astu te
kuruṣvaitadyathoktaṃ me takṣanmā tvaṃ vicāraya
- 30
तक्षोवाच
क्रूरेण नापत्रपसे कथं शक्रेह कर्मणा
ऋषिपुत्रम् इमं हत्वा ब्रह्महत्याभयं न ते
takṣovāca
krūreṇa nāpatrapase kathaṃ śakreha karmaṇā
ṛṣiputram imaṃ hatvā brahmahatyābhayaṃ na te

