26 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
श्रुत्वा दुर्योधनो वाक्यम् अप्रियं कुरुसंसदि
प्रत्युवाच महाबाहुं वासुदेवं यशस्विनम्
vaiśaṃpāyana uvāca
śrutvā duryodhano vākyam apriyaṃ kurusaṃsadi
pratyuvāca mahābāhuṃ vāsudevaṃ yaśasvinam
- 2
प्रसमीक्ष्य भवान् एतद्वक्तुम् अर्हति केशव
माम् एव हि विशेषेण विभाष्य परिगर्हसे
prasamīkṣya bhavān etadvaktum arhati keśava
mām eva hi viśeṣeṇa vibhāṣya parigarhase
- 3
भक्तिवादेन पार्थानाम् अकस्मान्मधुसूदन
भवान्गर्हयते नित्यं किं समीक्ष्य बलाबलम्
bhaktivādena pārthānām akasmānmadhusūdana
bhavāngarhayate nityaṃ kiṃ samīkṣya balābalam
- 4
भवान्क्षत्ता च राजा च आचार्यो वा पितामहः
माम् एव परिगर्हन्ते नान्यं कंचन पार्थिवम्
bhavānkṣattā ca rājā ca ācāryo vā pitāmahaḥ
mām eva parigarhante nānyaṃ kaṃcana pārthivam
- 5
न चाहं लक्षये कंचिद्व्यभिचारम् इहात्मनः
अथ सर्वे भवन्तो मां विद्विषन्ति सराजकाः
na cāhaṃ lakṣaye kaṃcidvyabhicāram ihātmanaḥ
atha sarve bhavanto māṃ vidviṣanti sarājakāḥ
- 6
न चाहं कंचिद् अत्यर्थम् अपराधम् अरिंदम
विचिन्तयन्प्रपश्यामि सुसूक्ष्मम् अपि केशव
na cāhaṃ kaṃcid atyartham aparādham ariṃdama
vicintayanprapaśyāmi susūkṣmam api keśava
- 7
प्रियाभ्युपगते द्यूते पाण्डवा मधुसूदन
जिताः शकुनिना राज्यं तत्र किं मम दुष्कृतम्
priyābhyupagate dyūte pāṇḍavā madhusūdana
jitāḥ śakuninā rājyaṃ tatra kiṃ mama duṣkṛtam
- 8
यत्पुनर्द्रविणं किंचित्तत्राजीयन्त पाण्डवाः
तेभ्य एवाभ्यनुज्ञातं तत्तदा मधुसूदन
yatpunardraviṇaṃ kiṃcittatrājīyanta pāṇḍavāḥ
tebhya evābhyanujñātaṃ tattadā madhusūdana
- 9
अपराधो न चास्माकं यत्ते ह्यक्षपराजिताः
अजेया जयतां श्रेष्ठ पार्थाः प्रव्राजिता वनम्
aparādho na cāsmākaṃ yatte hyakṣaparājitāḥ
ajeyā jayatāṃ śreṣṭha pārthāḥ pravrājitā vanam
- 10
केन चाप्यपवादेन विरुध्यन्ते ऽरिभिः सह
अशक्ताः पाण्डवाः कृष्ण प्रहृष्टाः प्रत्यमित्रवत्
kena cāpyapavādena virudhyante 'ribhiḥ saha
aśaktāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇa prahṛṣṭāḥ pratyamitravat
- 11
किम् अस्माभिः कृतं तेषां कस्मिन्वा पुनर् आगसि
धार्तराष्ट्राञ्जिघांसन्ति पाण्डवाः सृञ्जयैः सह
kim asmābhiḥ kṛtaṃ teṣāṃ kasminvā punar āgasi
dhārtarāṣṭrāñjighāṃsanti pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ saha
- 12
न चापि वयम् उग्रेण कर्मणा वचनेन वा
वित्रस्ताः प्रणमामेह भयाद् अपि शतक्रतोः
na cāpi vayam ugreṇa karmaṇā vacanena vā
vitrastāḥ praṇamāmeha bhayād api śatakratoḥ
- 13
न च तं कृष्ण पश्यामि क्षत्रधर्मम् अनुष्ठितम्
उत्सहेत युधा जेतुं यो नः शत्रुनिबर्हण
na ca taṃ kṛṣṇa paśyāmi kṣatradharmam anuṣṭhitam
utsaheta yudhā jetuṃ yo naḥ śatrunibarhaṇa
- 14
न हि भीष्मकृपद्रोणाः सगणा मधुसूदन
देवैर् अपि युधा जेतुं शक्याः किमुत पाण्डवैः
na hi bhīṣmakṛpadroṇāḥ sagaṇā madhusūdana
devair api yudhā jetuṃ śakyāḥ kimuta pāṇḍavaiḥ
- 15
स्वधर्मम् अनुतिष्ठन्तो यदि माधव संयुगे
शस्त्रेण निधनं काले प्राप्स्यामः स्वर्गम् एव तत्
svadharmam anutiṣṭhanto yadi mādhava saṃyuge
śastreṇa nidhanaṃ kāle prāpsyāmaḥ svargam eva tat
- 16
मुख्यश्चैवैष नो धर्मः क्षत्रियाणां जनार्दन
यच्छयीमहि संग्रामे शरतल्पगता वयम्
mukhyaścaivaiṣa no dharmaḥ kṣatriyāṇāṃ janārdana
yacchayīmahi saṃgrāme śaratalpagatā vayam
- 17
ते वयं वीरशयनं प्राप्स्यामो यदि संयुगे
अप्रणम्यैव शत्रूणां न नस्तप्स्यति माधव
te vayaṃ vīraśayanaṃ prāpsyāmo yadi saṃyuge
apraṇamyaiva śatrūṇāṃ na nastapsyati mādhava
- 18
कश्च जातु कुले जातः क्षत्रधर्मेण वर्तयन्
भयाद्वृत्तिं समीक्ष्यैवं प्रणमेद् इह कस्यचित्
kaśca jātu kule jātaḥ kṣatradharmeṇa vartayan
bhayādvṛttiṃ samīkṣyaivaṃ praṇamed iha kasyacit
- 19
उद्यच्छेद् एव न नमेद् उद्यमो ह्येव पौरुषम्
अप्यपर्वणि भज्येत न नमेद् इह कस्यचित्
udyacched eva na named udyamo hyeva pauruṣam
apyaparvaṇi bhajyeta na named iha kasyacit
- 20
इति मातङ्गवचनं परीप्सन्ति हितेप्सवः
धर्माय चैव प्रणमेद्ब्राह्मणेभ्यश्च मद्विधः
iti mātaṅgavacanaṃ parīpsanti hitepsavaḥ
dharmāya caiva praṇamedbrāhmaṇebhyaśca madvidhaḥ
- 21
अचिन्तयन्कंचिद् अन्यं यावज्जीवं तथाचरेत्
एष धर्मः क्षत्रियाणां मतम् एतच्च मे सदा
acintayankaṃcid anyaṃ yāvajjīvaṃ tathācaret
eṣa dharmaḥ kṣatriyāṇāṃ matam etacca me sadā
- 22
राज्यांशश्चाभ्यनुज्ञातो यो मे पित्रा पुराभवत्
न स लभ्यः पुनर्जातु मयि जीवति केशव
rājyāṃśaścābhyanujñāto yo me pitrā purābhavat
na sa labhyaḥ punarjātu mayi jīvati keśava
- 23
यावच्च राजा ध्रियते धृतराष्ट्रो जनार्दन
न्यस्तशस्त्रा वयं ते वाप्युपजीवाम माधव
yāvacca rājā dhriyate dhṛtarāṣṭro janārdana
nyastaśastrā vayaṃ te vāpyupajīvāma mādhava
- 24
यद्यदेयं पुरा दत्तं राज्यं परवतो मम
अज्ञानाद्वा भयाद्वापि मयि बाले जनार्दन
yadyadeyaṃ purā dattaṃ rājyaṃ paravato mama
ajñānādvā bhayādvāpi mayi bāle janārdana
- 25
न तद् अद्य पुनर्लभ्यं पाण्डवैर्वृष्णिनन्दन
ध्रियमाणे महाबाहो मयि संप्रति केशव
na tad adya punarlabhyaṃ pāṇḍavairvṛṣṇinandana
dhriyamāṇe mahābāho mayi saṃprati keśava
- 26
यावद्धि सूच्यास्तीक्ष्णाया विध्येद् अग्रेण माधव
तावद् अप्य् अपरित्याज्यं भूमेर्नः पाण्डवान्प्रति
yāvaddhi sūcyāstīkṣṇāyā vidhyed agreṇa mādhava
tāvad apy aparityājyaṃ bhūmernaḥ pāṇḍavānprati

