21 shlokas
- 1
भगवान् उवाच
एवम् एतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव
सर्वं त्विदं समायत्तं बीभत्सो कर्मणोर्द्वयोः
bhagavān uvāca
evam etanmahābāho yathā vadasi pāṇḍava
sarvaṃ tvidaṃ samāyattaṃ bībhatso karmaṇordvayoḥ
- 2
क्षेत्रं हि रसवच्छुद्धं कर्षकेणोपपादितम्
ऋते वर्षं न कौन्तेय जातु निर्वर्तयेत्फलम्
kṣetraṃ hi rasavacchuddhaṃ karṣakeṇopapāditam
ṛte varṣaṃ na kaunteya jātu nirvartayetphalam
- 3
तत्र वै पौरुषं ब्रूयुर् आसेकं यत्नकारितम्
तत्र चापि ध्रुवं पश्येच्छोषणं दैवकारितम्
tatra vai pauruṣaṃ brūyur āsekaṃ yatnakāritam
tatra cāpi dhruvaṃ paśyecchoṣaṇaṃ daivakāritam
- 4
तद् इदं निश्चितं बुद्ध्या पूर्वैर् अपि महात्मभिः
दैवे च मानुषे चैव संयुक्तं लोककारणम्
tad idaṃ niścitaṃ buddhyā pūrvair api mahātmabhiḥ
daive ca mānuṣe caiva saṃyuktaṃ lokakāraṇam
- 5
अहं हि तत्करिष्यामि परं पुरुषकारतः
दैवं तु न मया शक्यं कर्म कर्तुं कथंचन
ahaṃ hi tatkariṣyāmi paraṃ puruṣakārataḥ
daivaṃ tu na mayā śakyaṃ karma kartuṃ kathaṃcana
- 6
स हि धर्मं च सत्यं च त्यक्त्वा चरति दुर्मतिः
न हि संतप्यते तेन तथारूपेण कर्मणा
sa hi dharmaṃ ca satyaṃ ca tyaktvā carati durmatiḥ
na hi saṃtapyate tena tathārūpeṇa karmaṇā
- 7
तां चापि बुद्धिं पापिष्ठां वर्धयन्त्यस्य मन्त्रिणः
शकुनिः सूतपुत्रश्च भ्राता दुःशासनस्तथा
tāṃ cāpi buddhiṃ pāpiṣṭhāṃ vardhayantyasya mantriṇaḥ
śakuniḥ sūtaputraśca bhrātā duḥśāsanastathā
- 8
स हि त्यागेन राज्यस्य न शमं समुपेष्यति
अन्तरेण वधात्पार्थ सानुबन्धः सुयोधनः
sa hi tyāgena rājyasya na śamaṃ samupeṣyati
antareṇa vadhātpārtha sānubandhaḥ suyodhanaḥ
- 9
न चापि प्रणिपातेन त्यक्तुम् इच्छति धर्मराट्
याच्यमानस्तु राज्यं स न प्रदास्यति दुर्मतिः
na cāpi praṇipātena tyaktum icchati dharmarāṭ
yācyamānastu rājyaṃ sa na pradāsyati durmatiḥ
- 10
न तु मन्ये स तद्वाच्यो यद्युधिष्ठिरशासनम्
उक्तं प्रयोजनं तत्र धर्मराजेन भारत
na tu manye sa tadvācyo yadyudhiṣṭhiraśāsanam
uktaṃ prayojanaṃ tatra dharmarājena bhārata
- 11
तथा पापस्तु तत्सर्वं न करिष्यति कौरवः
तस्मिंश्चाक्रियमाणे ऽसौ लोकवध्यो भविष्यति
tathā pāpastu tatsarvaṃ na kariṣyati kauravaḥ
tasmiṃścākriyamāṇe 'sau lokavadhyo bhaviṣyati
- 12
मम चापि स वध्यो वै जगतश्चापि भारत
येन कौमारके यूयं सर्वे विप्रकृतास्तथा
mama cāpi sa vadhyo vai jagataścāpi bhārata
yena kaumārake yūyaṃ sarve viprakṛtāstathā
- 13
विप्रलुप्तं च वो राज्यं नृशंसेन दुरात्मना
न चोपशाम्यते पापः श्रियं दृष्ट्वा युधिष्ठिरे
vipraluptaṃ ca vo rājyaṃ nṛśaṃsena durātmanā
na copaśāmyate pāpaḥ śriyaṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhire
- 14
असकृच्चाप्यहं तेन त्वत्कृते पार्थ भेदितः
न मया तद्गृहीतं च पापं तस्य चिकीर्षितम्
asakṛccāpyahaṃ tena tvatkṛte pārtha bheditaḥ
na mayā tadgṛhītaṃ ca pāpaṃ tasya cikīrṣitam
- 15
जानासि हि महाबाहो त्वम् अप्यस्य परं मतम्
प्रियं चिकीर्षमाणं च धर्मराजस्य माम् अपि
jānāsi hi mahābāho tvam apyasya paraṃ matam
priyaṃ cikīrṣamāṇaṃ ca dharmarājasya mām api
- 16
स जानंस्तस्य चात्मानं मम चैव परं मतम्
अजानन्न् इव चाकस्माद् अर्जुनाद्याभिशङ्कसे
sa jānaṃstasya cātmānaṃ mama caiva paraṃ matam
ajānann iva cākasmād arjunādyābhiśaṅkase
- 17
यच्चापि परमं दिव्यं तच्चाप्यवगतं त्वया
विधानविहितं पार्थ कथं शर्म भवेत्परैः
yaccāpi paramaṃ divyaṃ taccāpyavagataṃ tvayā
vidhānavihitaṃ pārtha kathaṃ śarma bhavetparaiḥ
- 18
यत्तु वाचा मया शक्यं कर्मणा चापि पाण्डव
करिष्ये तद् अहं पार्थ न त्वाशंसे शमं परैः
yattu vācā mayā śakyaṃ karmaṇā cāpi pāṇḍava
kariṣye tad ahaṃ pārtha na tvāśaṃse śamaṃ paraiḥ
- 19
कथं गोहरणे ब्रूयाद् इच्छञ्शर्म तथाविधम्
याच्यमानो ऽपि भीष्मेण संवत्सरगते ऽध्वनि
kathaṃ goharaṇe brūyād icchañśarma tathāvidham
yācyamāno 'pi bhīṣmeṇa saṃvatsaragate 'dhvani
- 20
तदैव ते पराभूता यदा संकल्पितास्त्वया
लवशः क्षणशश्चापि न च तुष्टः सुयोधनः
tadaiva te parābhūtā yadā saṃkalpitāstvayā
lavaśaḥ kṣaṇaśaścāpi na ca tuṣṭaḥ suyodhanaḥ
- 21
सर्वथा तु मया कार्यं धर्मराजस्य शासनम्
विभाव्यं तस्य भूयश्च कर्म पापं दुरात्मनः
sarvathā tu mayā kāryaṃ dharmarājasya śāsanam
vibhāvyaṃ tasya bhūyaśca karma pāpaṃ durātmanaḥ

