60 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
कांस्तत्र संजयापश्यः प्रत्यर्थेन समागतान्
ये योत्स्यन्ते पाण्डवार्थे पुत्रस्य मम वाहिनीम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
kāṃstatra saṃjayāpaśyaḥ pratyarthena samāgatān
ye yotsyante pāṇḍavārthe putrasya mama vāhinīm
- 2
संजय उवाच
मुख्यम् अन्धकवृष्णीनाम् अपश्यं कृष्णम् आगतम्
चेकितानं च तत्रैव युयुधानं च सात्यकिम्
saṃjaya uvāca
mukhyam andhakavṛṣṇīnām apaśyaṃ kṛṣṇam āgatam
cekitānaṃ ca tatraiva yuyudhānaṃ ca sātyakim
- 3
पृथग् अक्षौहिणीभ्यां तौ पाण्डवान् अभिसंश्रितौ
महारथौ समाख्यातावुभौ पुरुषमानिनौ
pṛthag akṣauhiṇībhyāṃ tau pāṇḍavān abhisaṃśritau
mahārathau samākhyātāvubhau puruṣamāninau
- 4
अक्षौहिण्याथ पाञ्चाल्यो दशभिस्तनयैर्वृतः
सत्यजित्प्रमुखैर्वीरैर्धृष्टद्युम्नपुरोगमैः
akṣauhiṇyātha pāñcālyo daśabhistanayairvṛtaḥ
satyajitpramukhairvīrairdhṛṣṭadyumnapurogamaiḥ
- 5
द्रुपदो वर्धयन्मानं शिखण्डिपरिपालितः
उपायात्सर्वसैन्यानां प्रतिच्छाद्य तदा वपुः
drupado vardhayanmānaṃ śikhaṇḍiparipālitaḥ
upāyātsarvasainyānāṃ praticchādya tadā vapuḥ
- 6
विराटः सह पुत्राभ्यां शङ्खेनैवोत्तरेण च
सूर्यदत्तादिभिर्वीरैर्मदिराश्वपुरोगमैः
virāṭaḥ saha putrābhyāṃ śaṅkhenaivottareṇa ca
sūryadattādibhirvīrairmadirāśvapurogamaiḥ
- 7
सहितः पृथिवीपालो भ्रातृभिस्तनयैस्तथा
अक्षौहिण्यैव सैन्यस्य वृतः पार्थं समाश्रितः
sahitaḥ pṛthivīpālo bhrātṛbhistanayaistathā
akṣauhiṇyaiva sainyasya vṛtaḥ pārthaṃ samāśritaḥ
- 8
जारासंधिर्मागधश्च धृष्टकेतुश्च चेदिराट्
पृथक्पृथग् अनुप्राप्तौ पृथग् अक्षौहिणीवृतौ
jārāsaṃdhirmāgadhaśca dhṛṣṭaketuśca cedirāṭ
pṛthakpṛthag anuprāptau pṛthag akṣauhiṇīvṛtau
- 9
केकया भ्रातरः पञ्च सर्वे लोहितकध्वजाः
अक्षौहिणीपरिवृताः पाण्डवान् अभिसंश्रिताः
kekayā bhrātaraḥ pañca sarve lohitakadhvajāḥ
akṣauhiṇīparivṛtāḥ pāṇḍavān abhisaṃśritāḥ
- 10
एतान् एतावतस्तत्र यान् अपश्यं समागतान्
ये पाण्डवार्थे योत्स्यन्ति धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम्
etān etāvatastatra yān apaśyaṃ samāgatān
ye pāṇḍavārthe yotsyanti dhārtarāṣṭrasya vāhinīm
- 11
यो वेद मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वम् आसुरम्
स तस्य सेनाप्रमुखे धृष्टद्युम्नो महामनाः
yo veda mānuṣaṃ vyūhaṃ daivaṃ gāndharvam āsuram
sa tasya senāpramukhe dhṛṣṭadyumno mahāmanāḥ
- 12
भीष्मः शांतनवो राजन्भागः क्ᄆप्तः शिखण्डिनः
तं विराटो ऽनु संयाता सह मत्स्यैः प्रहारिभिः
bhīṣmaḥ śāṃtanavo rājanbhāgaḥ kᄆptaḥ śikhaṇḍinaḥ
taṃ virāṭo 'nu saṃyātā saha matsyaiḥ prahāribhiḥ
- 13
ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य भागो मद्राधिपो बली
तौ तु तत्राब्रुवन्केचिद्विषमौ नो मताविति
jyeṣṭhasya pāṇḍuputrasya bhāgo madrādhipo balī
tau tu tatrābruvankecidviṣamau no matāviti
- 14
दुर्योधनः सहसुतः सार्धं भ्रातृशतेन च
प्राच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भीमसेनस्य भागतः
duryodhanaḥ sahasutaḥ sārdhaṃ bhrātṛśatena ca
prācyāśca dākṣiṇātyāśca bhīmasenasya bhāgataḥ
- 15
अर्जुनस्य तु भागेन कर्णो वैकर्तनो मतः
अश्वत्थामा विकर्णश्च सैन्धवश्च जयद्रथः
arjunasya tu bhāgena karṇo vaikartano mataḥ
aśvatthāmā vikarṇaśca saindhavaśca jayadrathaḥ
- 16
अशक्याश्चैव ये केचित्पृथिव्यां शूरमानिनः
सर्वांस्तान् अर्जुनः पार्थः कल्पयामास भागतः
aśakyāścaiva ye kecitpṛthivyāṃ śūramāninaḥ
sarvāṃstān arjunaḥ pārthaḥ kalpayāmāsa bhāgataḥ
- 17
महेष्वासा राजपुत्रा भ्रातरः पञ्च केकयाः
केकयान् एव भागेन कृत्वा योत्स्यन्ति संयुगे
maheṣvāsā rājaputrā bhrātaraḥ pañca kekayāḥ
kekayān eva bhāgena kṛtvā yotsyanti saṃyuge
- 18
तेषाम् एव कृतो भागो मालवाः शाल्वकेकयाः
त्रिगर्तानां च द्वौ मुख्यौ यौ तौ संशप्तकाविति
teṣām eva kṛto bhāgo mālavāḥ śālvakekayāḥ
trigartānāṃ ca dvau mukhyau yau tau saṃśaptakāviti
- 19
दुर्योधनसुताः सर्वे तथा दुःशासनस्य च
सौभद्रेण कृतो भागो राजा चैव बृहद्बलः
duryodhanasutāḥ sarve tathā duḥśāsanasya ca
saubhadreṇa kṛto bhāgo rājā caiva bṛhadbalaḥ
- 20
द्रौपदेया महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः
धृष्टद्युम्नमुखा द्रोणम् अभियास्यन्ति भारत
draupadeyā maheṣvāsāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ
dhṛṣṭadyumnamukhā droṇam abhiyāsyanti bhārata
- 21
चेकितानः सोमदत्तं द्वैरथे योद्धुम् इच्छति
भोजं तु कृतवर्माणं युयुधानो युयुत्सति
cekitānaḥ somadattaṃ dvairathe yoddhum icchati
bhojaṃ tu kṛtavarmāṇaṃ yuyudhāno yuyutsati
- 22
सहदेवस्तु माद्रेयः शूरः संक्रन्दनो युधि
स्वम् अंशं कल्पयामास श्यालं ते सुबलात्मजम्
sahadevastu mādreyaḥ śūraḥ saṃkrandano yudhi
svam aṃśaṃ kalpayāmāsa śyālaṃ te subalātmajam
- 23
उलूकं चापि कैतव्यं ये च सारस्वता गणाः
नकुलः कल्पयामास भागं माद्रवतीसुतः
ulūkaṃ cāpi kaitavyaṃ ye ca sārasvatā gaṇāḥ
nakulaḥ kalpayāmāsa bhāgaṃ mādravatīsutaḥ
- 24
ये चान्ये पार्थिवा राजन्प्रत्युद्यास्यन्ति संयुगे
समाह्वानेन तांश्चापि पाण्डुपुत्रा अकल्पयन्
ye cānye pārthivā rājanpratyudyāsyanti saṃyuge
samāhvānena tāṃścāpi pāṇḍuputrā akalpayan
- 25
एवम् एषाम् अनीकानि प्रविभक्तानि भागशः
यत्ते कार्यं सपुत्रस्य क्रियतां तद् अकालिकम्
evam eṣām anīkāni pravibhaktāni bhāgaśaḥ
yatte kāryaṃ saputrasya kriyatāṃ tad akālikam
- 26
धृतराष्ट्र उवाच
न सन्ति सर्वे पुत्रा मे मूढा दुर्द्यूतदेविनः
येषां युद्धं बलवता भीमेन रणमूर्धनि
dhṛtarāṣṭra uvāca
na santi sarve putrā me mūḍhā durdyūtadevinaḥ
yeṣāṃ yuddhaṃ balavatā bhīmena raṇamūrdhani
- 27
राजानः पार्थिवाः सर्वे प्रोक्षिताः कालधर्मणा
गाण्डीवाग्निं प्रवेक्ष्यन्ति पतङ्गा इव पावकम्
rājānaḥ pārthivāḥ sarve prokṣitāḥ kāladharmaṇā
gāṇḍīvāgniṃ pravekṣyanti pataṅgā iva pāvakam
- 28
विद्रुतां वाहिनीं मन्ये कृतवैरैर्महात्मभिः
तां रणे के ऽनुयास्यन्ति प्रभग्नां पाण्डवैर्युधि
vidrutāṃ vāhinīṃ manye kṛtavairairmahātmabhiḥ
tāṃ raṇe ke 'nuyāsyanti prabhagnāṃ pāṇḍavairyudhi
- 29
सर्वे ह्यतिरथाः शूराः कीर्तिमन्तः प्रतापिनः
सूर्यपावकयोस्तुल्यास्तेजसा समितिंजयाः
sarve hyatirathāḥ śūrāḥ kīrtimantaḥ pratāpinaḥ
sūryapāvakayostulyāstejasā samitiṃjayāḥ
- 30
येषां युधिष्ठिरो नेता गोप्ता च मधुसूदनः
योधौ च पाण्डवौ वीरौ सव्यसाचिवृकोदरौ
yeṣāṃ yudhiṣṭhiro netā goptā ca madhusūdanaḥ
yodhau ca pāṇḍavau vīrau savyasācivṛkodarau

