23 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
चकार यत्नं द्रुपदः सर्वस्मिन्स्वजने महत्
ततो लेख्यादिषु तथा शिल्पेषु च परं गता
इष्वस्त्रे चैव राजेन्द्र द्रोणशिष्यो बभूव ह
bhīṣma uvāca
cakāra yatnaṃ drupadaḥ sarvasminsvajane mahat
tato lekhyādiṣu tathā śilpeṣu ca paraṃ gatā
iṣvastre caiva rājendra droṇaśiṣyo babhūva ha
- 2
तस्य माता महाराज राजानं वरवर्णिनी
चोदयामास भार्यार्थं कन्यायाः पुत्रवत्तदा
tasya mātā mahārāja rājānaṃ varavarṇinī
codayāmāsa bhāryārthaṃ kanyāyāḥ putravattadā
- 3
ततस्तां पार्षतो दृष्ट्वा कन्यां सम्प्राप्तयौवनाम्
स्त्रियं मत्वा तदा चिन्तां प्रपेदे सह भार्यया
tatastāṃ pārṣato dṛṣṭvā kanyāṃ samprāptayauvanām
striyaṃ matvā tadā cintāṃ prapede saha bhāryayā
- 4
द्रुपद उवाच
कन्या ममेयं सम्प्राप्ता यौवनं शोकवर्धिनी
मया प्रच्छादिता चेयं वचनाच्छूलपाणिनः
drupada uvāca
kanyā mameyaṃ samprāptā yauvanaṃ śokavardhinī
mayā pracchāditā ceyaṃ vacanācchūlapāṇinaḥ
- 5
न तन्मिथ्या महाराज्ञि भविष्यति कथंचन
त्रैलोक्यकर्ता कस्माद्धि तन्मृषा कर्तुम् अर्हति
na tanmithyā mahārājñi bhaviṣyati kathaṃcana
trailokyakartā kasmāddhi tanmṛṣā kartum arhati
- 6
भार्योवाच
यदि ते रोचते राजन्वक्ष्यामि शृणु मे वचः
श्रुत्वेदानीं प्रपद्येथाः स्वकार्यं पृषतात्मज
bhāryovāca
yadi te rocate rājanvakṣyāmi śṛṇu me vacaḥ
śrutvedānīṃ prapadyethāḥ svakāryaṃ pṛṣatātmaja
- 7
क्रियताम् अस्य नृपते विधिवद्दारसंग्रहः
सत्यं भवति तद्वाक्यम् इति मे निश्चिता मतिः
kriyatām asya nṛpate vidhivaddārasaṃgrahaḥ
satyaṃ bhavati tadvākyam iti me niścitā matiḥ
- 8
भीष्म उवाच
ततस्तौ निश्चयं कृत्वा तस्मिन्कार्ये ऽथ दम्पती
वरयांचक्रतुः कन्यां दशार्णाधिपतेः सुताम्
bhīṣma uvāca
tatastau niścayaṃ kṛtvā tasminkārye 'tha dampatī
varayāṃcakratuḥ kanyāṃ daśārṇādhipateḥ sutām
- 9
ततो राजा द्रुपदो राजसिंहः सर्वान्राज्ञः कुलतः संनिशाम्य
दाशार्णकस्य नृपतेस्तनूजां शिखण्डिने वरयामास दारान्
tato rājā drupado rājasiṃhaḥ sarvānrājñaḥ kulataḥ saṃniśāmya
dāśārṇakasya nṛpatestanūjāṃ śikhaṇḍine varayāmāsa dārān
- 10
हिरण्यवर्मेति नृपो यो ऽसौ दाशार्णकः स्मृतः
स च प्रादान्महीपालः कन्यां तस्मै शिखण्डिने
hiraṇyavarmeti nṛpo yo 'sau dāśārṇakaḥ smṛtaḥ
sa ca prādānmahīpālaḥ kanyāṃ tasmai śikhaṇḍine
- 11
स च राजा दशार्णेषु महान् आसीन्महीपतिः
हिरण्यवर्मा दुर्धर्षो महासेनो महामनाः
sa ca rājā daśārṇeṣu mahān āsīnmahīpatiḥ
hiraṇyavarmā durdharṣo mahāseno mahāmanāḥ
- 12
कृते विवाहे तु तदा सा कन्या राजसत्तम
यौवनं समनुप्राप्ता सा च कन्या शिखण्डिनी
kṛte vivāhe tu tadā sā kanyā rājasattama
yauvanaṃ samanuprāptā sā ca kanyā śikhaṇḍinī
- 13
कृतदारः शिखण्डी तु काम्पिल्यं पुनर् आगमत्
न च सा वेद तां कन्यां कंचित्कालं स्त्रियं किल
kṛtadāraḥ śikhaṇḍī tu kāmpilyaṃ punar āgamat
na ca sā veda tāṃ kanyāṃ kaṃcitkālaṃ striyaṃ kila
- 14
हिरण्यवर्मणः कन्या ज्ञात्वा तां तु शिखण्डिनीम्
धात्रीणां च सखीनां च व्रीडमाना न्यवेदयत्
कन्यां पञ्चालराजस्य सुतां तां वै शिखण्डिनीम्
hiraṇyavarmaṇaḥ kanyā jñātvā tāṃ tu śikhaṇḍinīm
dhātrīṇāṃ ca sakhīnāṃ ca vrīḍamānā nyavedayat
kanyāṃ pañcālarājasya sutāṃ tāṃ vai śikhaṇḍinīm
- 15
ततस्ता राजशार्दूल धात्र्यो दाशार्णिकास्तदा
जग्मुर् आर्तिं परां दुःखात्प्रेषयामासुर् एव च
tatastā rājaśārdūla dhātryo dāśārṇikāstadā
jagmur ārtiṃ parāṃ duḥkhātpreṣayāmāsur eva ca
- 16
ततो दशार्णाधिपतेः प्रेष्याः सर्वं न्यवेदयन्
विप्रलम्भं यथावृत्तं स च चुक्रोध पार्थिवः
tato daśārṇādhipateḥ preṣyāḥ sarvaṃ nyavedayan
vipralambhaṃ yathāvṛttaṃ sa ca cukrodha pārthivaḥ
- 17
शिखण्ड्यपि महाराज पुंवद्राजकुले तदा
विजहार मुदा युक्तः स्त्रीत्वं नैवातिरोचयन्
śikhaṇḍyapi mahārāja puṃvadrājakule tadā
vijahāra mudā yuktaḥ strītvaṃ naivātirocayan
- 18
ततः कतिपयाहस्य तच्छ्रुत्वा भरतर्षभ
हिरण्यवर्मा राजेन्द्र रोषाद् आर्तिं जगाम ह
tataḥ katipayāhasya tacchrutvā bharatarṣabha
hiraṇyavarmā rājendra roṣād ārtiṃ jagāma ha
- 19
ततो दाशार्णको राजा तीव्रकोपसमन्वितः
दूतं प्रस्थापयामास द्रुपदस्य निवेशने
tato dāśārṇako rājā tīvrakopasamanvitaḥ
dūtaṃ prasthāpayāmāsa drupadasya niveśane
- 20
ततो द्रुपदम् आसाद्य दूतः काञ्चनवर्मणः
एक एकान्तम् उत्सार्य रहो वचनम् अब्रवीत्
tato drupadam āsādya dūtaḥ kāñcanavarmaṇaḥ
eka ekāntam utsārya raho vacanam abravīt
- 21
दशार्णराजो राजंस्त्वाम् इदं वचनम् अब्रवीत्
अभिषङ्गात्प्रकुपितो विप्रलब्धस्त्वयानघ
daśārṇarājo rājaṃstvām idaṃ vacanam abravīt
abhiṣaṅgātprakupito vipralabdhastvayānagha
- 22
अवमन्यसे मां नृपते नूनं दुर्मन्त्रितं तव
यन्मे कन्यां स्वकन्यार्थे मोहाद्याचितवान् असि
avamanyase māṃ nṛpate nūnaṃ durmantritaṃ tava
yanme kanyāṃ svakanyārthe mohādyācitavān asi
- 23
तस्याद्य विप्रलम्भस्य फलं प्राप्नुहि दुर्मते
एष त्वां सजनामात्यम् उद्धरामि स्थिरो भव
tasyādya vipralambhasya phalaṃ prāpnuhi durmate
eṣa tvāṃ sajanāmātyam uddharāmi sthiro bhava

