39 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
प्राप्तान् आहुः संजय पाण्डुपुत्रान् उपप्लव्ये तान्विजानीहि गत्वा
अजातशत्रुं च सभाजयेथा दिष्ट्यानघ ग्रामम् उपस्थितस्त्वम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
prāptān āhuḥ saṃjaya pāṇḍuputrān upaplavye tānvijānīhi gatvā
ajātaśatruṃ ca sabhājayethā diṣṭyānagha grāmam upasthitastvam
- 2
सर्वान्वदेः संजय स्वस्तिमन्तः कृच्छ्रं वासम् अतदर्हा निरुष्य
तेषां शान्तिर्विद्यते ऽस्मासु शीघ्रं मिथ्योपेतानाम् उपकारिणां सताम्
sarvānvadeḥ saṃjaya svastimantaḥ kṛcchraṃ vāsam atadarhā niruṣya
teṣāṃ śāntirvidyate 'smāsu śīghraṃ mithyopetānām upakāriṇāṃ satām
- 3
नाहं क्वचित्संजय पाण्डवानां मिथ्यावृत्तिं कांचन जात्वपश्यम्
सर्वां श्रियं ह्यात्मवीर्येण लब्ध्वा पर्याकार्षुः पाण्डवा मह्यम् एव
nāhaṃ kvacitsaṃjaya pāṇḍavānāṃ mithyāvṛttiṃ kāṃcana jātvapaśyam
sarvāṃ śriyaṃ hyātmavīryeṇa labdhvā paryākārṣuḥ pāṇḍavā mahyam eva
- 4
दोषं ह्येषां नाधिगच्छे परिक्षन्नित्यं कंचिद्येन गर्हेय पार्थान्
धर्मार्थाभ्यां कर्म कुर्वन्ति नित्यं सुखप्रिया नानुरुध्यन्ति कामान्
doṣaṃ hyeṣāṃ nādhigacche parikṣannityaṃ kaṃcidyena garheya pārthān
dharmārthābhyāṃ karma kurvanti nityaṃ sukhapriyā nānurudhyanti kāmān
- 5
घर्मं शीतं क्षुत्पिपासे तथैव निद्रां तन्द्रीं क्रोधहर्षौ प्रमादम्
धृत्या चैव प्रज्ञया चाभिभूय धर्मार्थयोगान्प्रयतन्ति पार्थाः
gharmaṃ śītaṃ kṣutpipāse tathaiva nidrāṃ tandrīṃ krodhaharṣau pramādam
dhṛtyā caiva prajñayā cābhibhūya dharmārthayogānprayatanti pārthāḥ
- 6
त्यजन्ति मित्रेषु धनानि काले न संवासाज्जीर्यति मैत्रम् एषाम्
यथार्हमानार्थकरा हि पार्थास्तेषां द्वेष्टा नास्त्याजमीढस्य पक्षे
tyajanti mitreṣu dhanāni kāle na saṃvāsājjīryati maitram eṣām
yathārhamānārthakarā hi pārthāsteṣāṃ dveṣṭā nāstyājamīḍhasya pakṣe
- 7
अन्यत्र पापाद्विषमान्मन्दबुद्धेर्दुर्योधनात्क्षुद्रतराच्च कर्णात्
तेषां हीमे हीनसुखप्रियाणां महात्मनां संजनयन्ति तेजः
anyatra pāpādviṣamānmandabuddherduryodhanātkṣudratarācca karṇāt
teṣāṃ hīme hīnasukhapriyāṇāṃ mahātmanāṃ saṃjanayanti tejaḥ
- 8
उत्थानवीर्यः सुखम् एधमानो दुर्योधनः सुकृतं मन्यते तत्
तेषां भागं यच्च मन्येत बालः शक्यं हर्तुं जीवतां पाण्डवानाम्
utthānavīryaḥ sukham edhamāno duryodhanaḥ sukṛtaṃ manyate tat
teṣāṃ bhāgaṃ yacca manyeta bālaḥ śakyaṃ hartuṃ jīvatāṃ pāṇḍavānām
- 9
यस्यार्जुनः पदवीं केशवश्च वृकोदरः सात्यको ऽजातशत्रोः
माद्रीपुत्रौ सृञ्जयाश्चापि सर्वे पुरा युद्धात्साधु तस्य प्रदानम्
yasyārjunaḥ padavīṃ keśavaśca vṛkodaraḥ sātyako 'jātaśatroḥ
mādrīputrau sṛñjayāścāpi sarve purā yuddhātsādhu tasya pradānam
- 10
स ह्येवैकः पृथिवीं सव्यसाची गाण्डीवधन्वा प्रणुदेद्रथस्थः
तथा विष्णुः केशवो ऽप्य् अप्रधृष्यो लोकत्रयस्याधिपतिर्महात्मा
sa hyevaikaḥ pṛthivīṃ savyasācī gāṇḍīvadhanvā praṇudedrathasthaḥ
tathā viṣṇuḥ keśavo 'py apradhṛṣyo lokatrayasyādhipatirmahātmā
- 11
तिष्ठेत कस्तस्य मर्त्यः पुरस्ताद्यः सर्वदेवेषु वरेण्य ईड्यः
पर्जन्यघोषान्प्रवपञ्शरौघान्पतंगसंघान् इव शीघ्रवेगान्
tiṣṭheta kastasya martyaḥ purastādyaḥ sarvadeveṣu vareṇya īḍyaḥ
parjanyaghoṣānpravapañśaraughānpataṃgasaṃghān iva śīghravegān
- 12
दिशं ह्युदीचीम् अपि चोत्तरान्कुरून्गाण्डीवधन्वैकरथो जिगाय
धनं चैषाम् आहरत्सव्यसाची सेनानुगान्बलिदांश्चैव चक्रे
diśaṃ hyudīcīm api cottarānkurūngāṇḍīvadhanvaikaratho jigāya
dhanaṃ caiṣām āharatsavyasācī senānugānbalidāṃścaiva cakre
- 13
यश्चैव देवान्खाण्डवे सव्यसाची गाण्डीवधन्वा प्रजिगाय सेन्द्रान्
उपाहरत्फल्गुनो जातवेदसे यशो मानं वर्धयन्पाण्डवानाम्
yaścaiva devānkhāṇḍave savyasācī gāṇḍīvadhanvā prajigāya sendrān
upāharatphalguno jātavedase yaśo mānaṃ vardhayanpāṇḍavānām
- 14
गदाभृतां नाद्य समो ऽस्ति भीमाद्धस्त्यारोहो नास्ति समश्च तस्य
रथे ऽर्जुनाद् आहुर् अहीनम् एनं बाह्वोर्बले चायुतनागवीर्यम्
gadābhṛtāṃ nādya samo 'sti bhīmāddhastyāroho nāsti samaśca tasya
rathe 'rjunād āhur ahīnam enaṃ bāhvorbale cāyutanāgavīryam
- 15
सुशिक्षितः कृतवैरस्तरस्वी दहेत्क्रुद्धस्तरसा धार्तराष्ट्रान्
सदात्यमर्षी बलवान्न शक्यो युद्धे जेतुं वासवेनापि साक्षात्
suśikṣitaḥ kṛtavairastarasvī dahetkruddhastarasā dhārtarāṣṭrān
sadātyamarṣī balavānna śakyo yuddhe jetuṃ vāsavenāpi sākṣāt
- 16
सुचेतसौ बलिनौ शीघ्रहस्तौ सुशिक्षितौ भ्रातरौ फल्गुनेन
श्येनौ यथा पक्षिपूगान्रुजन्तौ माद्रीपुत्रौ नेह कुरून्विशेताम्
sucetasau balinau śīghrahastau suśikṣitau bhrātarau phalgunena
śyenau yathā pakṣipūgānrujantau mādrīputrau neha kurūnviśetām
- 17
तेषां मध्ये वर्तमानस्तरस्वी धृष्टद्युम्नः पाण्डवानाम् इहैकः
सहामात्यः सोमकानां प्रबर्हः संत्यक्तात्मा पाण्डवानां जयाय
teṣāṃ madhye vartamānastarasvī dhṛṣṭadyumnaḥ pāṇḍavānām ihaikaḥ
sahāmātyaḥ somakānāṃ prabarhaḥ saṃtyaktātmā pāṇḍavānāṃ jayāya
- 18
सहोषितश्चरितार्थो वयःस्थः शाल्वेयानाम् अधिपो वै विराटः
सह पुत्रैः पाण्डवार्थे च शश्वद्युधिष्ठिरं भक्त इति श्रुतं मे
sahoṣitaścaritārtho vayaḥsthaḥ śālveyānām adhipo vai virāṭaḥ
saha putraiḥ pāṇḍavārthe ca śaśvadyudhiṣṭhiraṃ bhakta iti śrutaṃ me
- 19
अवरुद्धा बलिनः केकयेभ्यो महेष्वासा भ्रातरः पञ्च सन्ति
केकयेभ्यो राज्यम् आकाङ्क्षमाणा युद्धार्थिनश्चानुवसन्ति पार्थान्
avaruddhā balinaḥ kekayebhyo maheṣvāsā bhrātaraḥ pañca santi
kekayebhyo rājyam ākāṅkṣamāṇā yuddhārthinaścānuvasanti pārthān
- 20
सर्वे च वीराः पृथिवीपतीनां समानीताः पाण्डवार्थे निविष्टाः
शूरान् अहं भक्तिमतः शृणोमि प्रीत्या युक्तान्संश्रितान्धर्मराजम्
sarve ca vīrāḥ pṛthivīpatīnāṃ samānītāḥ pāṇḍavārthe niviṣṭāḥ
śūrān ahaṃ bhaktimataḥ śṛṇomi prītyā yuktānsaṃśritāndharmarājam
- 21
गिर्याश्रया दुर्गनिवासिनश्च योधाः पृथिव्यां कुलजा विशुद्धाः
म्लेच्छाश्च नानायुधवीर्यवन्तः समागताः पाण्डवार्थे निविष्टाः
giryāśrayā durganivāsinaśca yodhāḥ pṛthivyāṃ kulajā viśuddhāḥ
mlecchāśca nānāyudhavīryavantaḥ samāgatāḥ pāṇḍavārthe niviṣṭāḥ
- 22
पाण्ड्यश्च राजामित इन्द्रकल्पो युधि प्रवीरैर्बहुभिः समेतः
समागतः पाण्डवार्थे महात्मा लोकप्रवीरो ऽप्रतिवीर्यतेजाः
pāṇḍyaśca rājāmita indrakalpo yudhi pravīrairbahubhiḥ sametaḥ
samāgataḥ pāṇḍavārthe mahātmā lokapravīro 'prativīryatejāḥ
- 23
अस्त्रं द्रोणाद् अर्जुनाद्वासुदेवात्कृपाद्भीष्माद्येन कृतं शृणोमि
यं तं कार्ष्णिप्रतिमं प्राहुर् एकं स सात्यकिः पाण्डवार्थे निविष्टः
astraṃ droṇād arjunādvāsudevātkṛpādbhīṣmādyena kṛtaṃ śṛṇomi
yaṃ taṃ kārṣṇipratimaṃ prāhur ekaṃ sa sātyakiḥ pāṇḍavārthe niviṣṭaḥ
- 24
अपाश्रिताश्चेदिकरूषकाश्च सर्वोत्साहैर्भूमिपालैः समेताः
तेषां मध्ये सूर्यम् इवातपन्तं श्रिया वृतं चेदिपतिं ज्वलन्तम्
apāśritāścedikarūṣakāśca sarvotsāhairbhūmipālaiḥ sametāḥ
teṣāṃ madhye sūryam ivātapantaṃ śriyā vṛtaṃ cedipatiṃ jvalantam
- 25
अस्तम्भनीयं युधि मन्यमानं ज्याकर्षतां श्रेष्ठतमं पृथिव्याम्
सर्वोत्साहं क्षत्रियाणां निहत्य प्रसह्य कृष्णस्तरसा ममर्द
astambhanīyaṃ yudhi manyamānaṃ jyākarṣatāṃ śreṣṭhatamaṃ pṛthivyām
sarvotsāhaṃ kṣatriyāṇāṃ nihatya prasahya kṛṣṇastarasā mamarda
- 26
यशोमानौ वर्धयन्यादवानां पुराभिनच्छिशुपालं समीके
यस्य सर्वे वर्धयन्ति स्म मानं करूषराजप्रमुखा नरेन्द्राः
yaśomānau vardhayanyādavānāṃ purābhinacchiśupālaṃ samīke
yasya sarve vardhayanti sma mānaṃ karūṣarājapramukhā narendrāḥ
- 27
तम् असह्यं केशवं तत्र मत्वा सुग्रीवयुक्तेन रथेन कृष्णम्
सम्प्राद्रवंश्चेदिपतिं विहाय सिंहं दृष्ट्वा क्षुद्रमृगा इवान्ये
tam asahyaṃ keśavaṃ tatra matvā sugrīvayuktena rathena kṛṣṇam
samprādravaṃścedipatiṃ vihāya siṃhaṃ dṛṣṭvā kṣudramṛgā ivānye
- 28
यस्तं प्रतीपस्तरसा प्रत्युदीयाद् आशंसमानो द्वैरथे वासुदेवम्
सो ऽशेत कृष्णेन हतः परासुर्वातेनेवोन्मथितः कर्णिकारः
yastaṃ pratīpastarasā pratyudīyād āśaṃsamāno dvairathe vāsudevam
so 'śeta kṛṣṇena hataḥ parāsurvātenevonmathitaḥ karṇikāraḥ
- 29
पराक्रमं मे यद् अवेदयन्त तेषाम् अर्थे संजय केशवस्य
अनुस्मरंस्तस्य कर्माणि विष्णोर्गावल्गणे नाधिगच्छामि शान्तिम्
parākramaṃ me yad avedayanta teṣām arthe saṃjaya keśavasya
anusmaraṃstasya karmāṇi viṣṇorgāvalgaṇe nādhigacchāmi śāntim
- 30
न जातु ताञ्शत्रुर् अन्यः सहेत येषां स स्याद् अग्रणीर्वृष्णिसिंहः
प्रवेपते मे हृदयं भयेन श्रुत्वा कृष्णावेकरथे समेतौ
na jātu tāñśatrur anyaḥ saheta yeṣāṃ sa syād agraṇīrvṛṣṇisiṃhaḥ
pravepate me hṛdayaṃ bhayena śrutvā kṛṣṇāvekarathe sametau

