32 shlokas
- 1
शल्य उवाच
एवम् उक्तः स भगवाञ्शच्या पुनर् अथाब्रवीत्
विक्रमस्य न कालो ऽयं नहुषो बलवत्तरः
śalya uvāca
evam uktaḥ sa bhagavāñśacyā punar athābravīt
vikramasya na kālo 'yaṃ nahuṣo balavattaraḥ
- 2
विवर्धितश्च ऋषिभिर्हव्यैः कव्यैश्च भामिनि
नीतिम् अत्र विधास्यामि देवि तां कर्तुम् अर्हसि
vivardhitaśca ṛṣibhirhavyaiḥ kavyaiśca bhāmini
nītim atra vidhāsyāmi devi tāṃ kartum arhasi
- 3
गुह्यं चैतत्त्वया कार्यं नाख्यातव्यं शुभे क्वचित्
गत्वा नहुषम् एकान्ते ब्रवीहि तनुमध्यमे
guhyaṃ caitattvayā kāryaṃ nākhyātavyaṃ śubhe kvacit
gatvā nahuṣam ekānte bravīhi tanumadhyame
- 4
ऋषियानेन दिव्येन माम् उपैहि जगत्पते
एवं तव वशे प्रीता भविष्यामीति तं वद
ṛṣiyānena divyena mām upaihi jagatpate
evaṃ tava vaśe prītā bhaviṣyāmīti taṃ vada
- 5
इत्युक्ता देवराजेन पत्नी सा कमलेक्षणा
एवम् अस्त्वित्यथोक्त्वा तु जगाम नहुषं प्रति
ityuktā devarājena patnī sā kamalekṣaṇā
evam astvityathoktvā tu jagāma nahuṣaṃ prati
- 6
नहुषस्तां ततो दृष्ट्वा विस्मितो वाक्यम् अब्रवीत्
स्वागतं ते वरारोहे किं करोमि शुचिस्मिते
nahuṣastāṃ tato dṛṣṭvā vismito vākyam abravīt
svāgataṃ te varārohe kiṃ karomi śucismite
- 7
भक्तं मां भज कल्याणि किम् इच्छसि मनस्विनि
तव कल्याणि यत्कार्यं तत्करिष्ये सुमध्यमे
bhaktaṃ māṃ bhaja kalyāṇi kim icchasi manasvini
tava kalyāṇi yatkāryaṃ tatkariṣye sumadhyame
- 8
न च व्रीडा त्वया कार्या सुश्रोणि मयि विश्वस
सत्येन वै शपे देवि कर्तास्मि वचनं तव
na ca vrīḍā tvayā kāryā suśroṇi mayi viśvasa
satyena vai śape devi kartāsmi vacanaṃ tava
- 9
इन्द्राण्युवाच
यो मे त्वया कृतः कालस्तम् आकाङ्क्षे जगत्पते
ततस्त्वम् एव भर्ता मे भविष्यसि सुराधिप
indrāṇyuvāca
yo me tvayā kṛtaḥ kālastam ākāṅkṣe jagatpate
tatastvam eva bhartā me bhaviṣyasi surādhipa
- 10
कार्यं च हृदि मे यत्तद्देवराजावधारय
वक्ष्यामि यदि मे राजन्प्रियम् एतत्करिष्यसि
वाक्यं प्रणयसंयुक्तं ततः स्यां वशगा तव
kāryaṃ ca hṛdi me yattaddevarājāvadhāraya
vakṣyāmi yadi me rājanpriyam etatkariṣyasi
vākyaṃ praṇayasaṃyuktaṃ tataḥ syāṃ vaśagā tava
- 11
इन्द्रस्य वाजिनो वाहा हस्तिनो ऽथ रथास्तथा
इच्छाम्यहम् इहापूर्वं वाहनं ते सुराधिप
यन्न विष्णोर्न रुद्रस्य नासुराणां न रक्षसाम्
indrasya vājino vāhā hastino 'tha rathāstathā
icchāmyaham ihāpūrvaṃ vāhanaṃ te surādhipa
yanna viṣṇorna rudrasya nāsurāṇāṃ na rakṣasām
- 12
वहन्तु त्वां महाराज ऋषयः संगता विभो
सर्वे शिबिकया राजन्न् एतद्धि मम रोचते
vahantu tvāṃ mahārāja ṛṣayaḥ saṃgatā vibho
sarve śibikayā rājann etaddhi mama rocate
- 13
नासुरेषु न देवेषु तुल्यो भवितुम् अर्हसि
सर्वेषां तेज आदत्स्व स्वेन वीर्येण दर्शनात्
न ते प्रमुखतः स्थातुं कश्चिद् इच्छति वीर्यवान्
nāsureṣu na deveṣu tulyo bhavitum arhasi
sarveṣāṃ teja ādatsva svena vīryeṇa darśanāt
na te pramukhataḥ sthātuṃ kaścid icchati vīryavān
- 14
शल्य उवाच
एवम् उक्तस्तु नहुषः प्राहृष्यत तदा किल
उवाच वचनं चापि सुरेन्द्रस्ताम् अनिन्दिताम्
śalya uvāca
evam uktastu nahuṣaḥ prāhṛṣyata tadā kila
uvāca vacanaṃ cāpi surendrastām aninditām
- 15
अपूर्वं वाहनम् इदं त्वयोक्तं वरवर्णिनि
दृढं मे रुचितं देवि त्वद्वशो ऽस्मि वरानने
apūrvaṃ vāhanam idaṃ tvayoktaṃ varavarṇini
dṛḍhaṃ me rucitaṃ devi tvadvaśo 'smi varānane
- 16
न ह्यल्पवीर्यो भवति यो वाहान्कुरुते मुनीन्
अहं तपस्वी बलवान्भूतभव्यभवत्प्रभुः
na hyalpavīryo bhavati yo vāhānkurute munīn
ahaṃ tapasvī balavānbhūtabhavyabhavatprabhuḥ
- 17
मयि क्रुद्धे जगन्न स्यान्मयि सर्वं प्रतिष्ठितम्
देवदानवगन्धर्वाः किंनरोरगराक्षसाः
mayi kruddhe jaganna syānmayi sarvaṃ pratiṣṭhitam
devadānavagandharvāḥ kiṃnaroragarākṣasāḥ
- 18
न मे क्रुद्धस्य पर्याप्ताः सर्वे लोकाः शुचिस्मिते
चक्षुषा यं प्रपश्यामि तस्य तेजो हराम्यहम्
na me kruddhasya paryāptāḥ sarve lokāḥ śucismite
cakṣuṣā yaṃ prapaśyāmi tasya tejo harāmyaham
- 19
तस्मात्ते वचनं देवि करिष्यामि न संशयः
सप्तर्षयो मां वक्ष्यन्ति सर्वे ब्रह्मर्षयस्तथा
पश्य माहात्म्यम् अस्माकम् ऋद्धिं च वरवर्णिनि
tasmātte vacanaṃ devi kariṣyāmi na saṃśayaḥ
saptarṣayo māṃ vakṣyanti sarve brahmarṣayastathā
paśya māhātmyam asmākam ṛddhiṃ ca varavarṇini
- 20
एवम् उक्त्वा तु तां देवीं विसृज्य च वराननाम्
विमाने योजयित्वा स ऋषीन्नियमम् आस्थितान्
evam uktvā tu tāṃ devīṃ visṛjya ca varānanām
vimāne yojayitvā sa ṛṣīnniyamam āsthitān
- 21
अब्रह्मण्यो बलोपेतो मत्तो वरमदेन च
कामवृत्तः स दुष्टात्मा वाहयामास तान् ऋषीन्
abrahmaṇyo balopeto matto varamadena ca
kāmavṛttaḥ sa duṣṭātmā vāhayāmāsa tān ṛṣīn
- 22
नहुषेण विसृष्टा च बृहस्पतिम् उवाच सा
समयो ऽल्पावशेषो मे नहुषेणेह यः कृतः
शक्रं मृगय शीघ्रं त्वं भक्तायाः कुरु मे दयाम्
nahuṣeṇa visṛṣṭā ca bṛhaspatim uvāca sā
samayo 'lpāvaśeṣo me nahuṣeṇeha yaḥ kṛtaḥ
śakraṃ mṛgaya śīghraṃ tvaṃ bhaktāyāḥ kuru me dayām
- 23
बाढम् इत्येव भगवान्बृहस्पतिर् उवाच ताम्
न भेतव्यं त्वया देवि नहुषाद्दुष्टचेतसः
bāḍham ityeva bhagavānbṛhaspatir uvāca tām
na bhetavyaṃ tvayā devi nahuṣādduṣṭacetasaḥ
- 24
न ह्येष स्थास्यति चिरं गत एष नराधमः
अधर्मज्ञो महर्षीणां वाहनाच्च हतः शुभे
na hyeṣa sthāsyati ciraṃ gata eṣa narādhamaḥ
adharmajño maharṣīṇāṃ vāhanācca hataḥ śubhe
- 25
इष्टिं चाहं करिष्यामि विनाशायास्य दुर्मतेः
शक्रं चाधिगमिष्यामि मा भैस्त्वं भद्रम् अस्तु ते
iṣṭiṃ cāhaṃ kariṣyāmi vināśāyāsya durmateḥ
śakraṃ cādhigamiṣyāmi mā bhaistvaṃ bhadram astu te
- 26
ततः प्रज्वाल्य विधिवज्जुहाव परमं हविः
बृहस्पतिर्महातेजा देवराजोपलब्धये
tataḥ prajvālya vidhivajjuhāva paramaṃ haviḥ
bṛhaspatirmahātejā devarājopalabdhaye
- 27
तस्माच्च भगवान्देवः स्वयम् एव हुताशनः
स्त्रीवेषम् अद्भुतं कृत्वा सहसान्तरधीयत
tasmācca bhagavāndevaḥ svayam eva hutāśanaḥ
strīveṣam adbhutaṃ kṛtvā sahasāntaradhīyata
- 28
स दिशः प्रदिशश्चैव पर्वतांश्च वनानि च
पृथिवीं चान्तरिक्षं च विचीयातिमनोगतिः
निमेषान्तरमात्रेण बृहस्पतिम् उपागमत्
sa diśaḥ pradiśaścaiva parvatāṃśca vanāni ca
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca vicīyātimanogatiḥ
nimeṣāntaramātreṇa bṛhaspatim upāgamat
- 29
अग्निर् उवाच
बृहस्पते न पश्यामि देवराजम् अहं क्वचित्
आपः शेषाः सदा चापः प्रवेष्टुं नोत्सहाम्यहम्
न मे तत्र गतिर्ब्रह्मन्किम् अन्यत्करवाणि ते
agnir uvāca
bṛhaspate na paśyāmi devarājam ahaṃ kvacit
āpaḥ śeṣāḥ sadā cāpaḥ praveṣṭuṃ notsahāmyaham
na me tatra gatirbrahmankim anyatkaravāṇi te
- 30
शल्य उवाच
तम् अब्रवीद्देवगुरुर् अपो विश महाद्युते
śalya uvāca
tam abravīddevagurur apo viśa mahādyute

