21 shlokas
- 1
मातोवाच
नैव राज्ञा दरः कार्यो जातु कस्यांचिद् आपदि
अथ चेद् अपि दीर्णः स्यान्नैव वर्तेत दीर्णवत्
mātovāca
naiva rājñā daraḥ kāryo jātu kasyāṃcid āpadi
atha ced api dīrṇaḥ syānnaiva varteta dīrṇavat
- 2
दीर्णं हि दृष्ट्वा राजानं सर्वम् एवानुदीर्यते
राष्ट्रं बलम् अमात्याश्च पृथक्कुर्वन्ति ते मतिम्
dīrṇaṃ hi dṛṣṭvā rājānaṃ sarvam evānudīryate
rāṣṭraṃ balam amātyāśca pṛthakkurvanti te matim
- 3
शत्रून् एके प्रपद्यन्ते प्रजहत्यपरे पुनः
अन्वेके प्रजिहीर्षन्ति ये पुरस्ताद्विमानिताः
śatrūn eke prapadyante prajahatyapare punaḥ
anveke prajihīrṣanti ye purastādvimānitāḥ
- 4
य एवात्यन्तसुहृदस्त एनं पर्युपासते
अशक्तयः स्वस्तिकामा बद्धवत्सा इडा इव
शोचन्तम् अनुशोचन्ति प्रतीतान् इव बान्धवान्
ya evātyantasuhṛdasta enaṃ paryupāsate
aśaktayaḥ svastikāmā baddhavatsā iḍā iva
śocantam anuśocanti pratītān iva bāndhavān
- 5
अपि ते पूजिताः पूर्वम् अपि ते सुहृदो मताः
ये राष्ट्रम् अभिमन्यन्ते राज्ञो व्यसनम् ईयुषः
मा दीदरस्त्वं सुहृदो मा त्वां दीर्णं प्रहासिषुः
api te pūjitāḥ pūrvam api te suhṛdo matāḥ
ye rāṣṭram abhimanyante rājño vyasanam īyuṣaḥ
mā dīdarastvaṃ suhṛdo mā tvāṃ dīrṇaṃ prahāsiṣuḥ
- 6
प्रभावं पौरुषं बुद्धिं जिज्ञासन्त्या मया तव
उल्लपन्त्या समाश्वासं बलवान् इव दुर्बलम्
prabhāvaṃ pauruṣaṃ buddhiṃ jijñāsantyā mayā tava
ullapantyā samāśvāsaṃ balavān iva durbalam
- 7
यद्येतत्संविजानासि यदि सम्यग्ब्रवीम्यहम्
कृत्वासौम्यम् इवात्मानं जयायोत्तिष्ठ संजय
yadyetatsaṃvijānāsi yadi samyagbravīmyaham
kṛtvāsaumyam ivātmānaṃ jayāyottiṣṭha saṃjaya
- 8
अस्ति नः कोशनिचयो महान् अविदितस्तव
तम् अहं वेद नान्यस्तम् उपसंपादयामि ते
asti naḥ kośanicayo mahān aviditastava
tam ahaṃ veda nānyastam upasaṃpādayāmi te
- 9
सन्ति नैकशता भूयः सुहृदस्तव संजय
सुखदुःखसहा वीर शतार्हा अनिवर्तिनः
santi naikaśatā bhūyaḥ suhṛdastava saṃjaya
sukhaduḥkhasahā vīra śatārhā anivartinaḥ
- 10
तादृशा हि सहाया वै पुरुषस्य बुभूषतः
ईषद् उज्जिहतः किंचित्सचिवाः शत्रुकर्शनाः
tādṛśā hi sahāyā vai puruṣasya bubhūṣataḥ
īṣad ujjihataḥ kiṃcitsacivāḥ śatrukarśanāḥ
- 11
पुत्र उवाच
कस्य त्वीदृशकं वाक्यं श्रुत्वापि स्वल्पचेतसः
तमो न व्यपहन्येत सुचित्रार्थपदाक्षरम्
putra uvāca
kasya tvīdṛśakaṃ vākyaṃ śrutvāpi svalpacetasaḥ
tamo na vyapahanyeta sucitrārthapadākṣaram
- 12
उदके धूर् इयं धार्या सर्तव्यं प्रवणे मया
यस्य मे भवती नेत्री भविष्यद्भूतदर्शिनी
udake dhūr iyaṃ dhāryā sartavyaṃ pravaṇe mayā
yasya me bhavatī netrī bhaviṣyadbhūtadarśinī
- 13
अहं हि वचनं त्वत्तः शुश्रूषुर् अपरापरम्
किंचित्किंचित्प्रतिवदंस्तूष्णीम् आसं मुहुर्मुहुः
ahaṃ hi vacanaṃ tvattaḥ śuśrūṣur aparāparam
kiṃcitkiṃcitprativadaṃstūṣṇīm āsaṃ muhurmuhuḥ
- 14
अतृप्यन् अमृतस्येव कृच्छ्राल्लब्धस्य बान्धवात्
उद्यच्छाम्येष शत्रूणां नियमाय जयाय च
atṛpyan amṛtasyeva kṛcchrāllabdhasya bāndhavāt
udyacchāmyeṣa śatrūṇāṃ niyamāya jayāya ca
- 15
कुन्त्युवाच
सदश्व इव स क्षिप्तः प्रणुन्नो वाक्यसायकैः
तच्चकार तथा सर्वं यथावद् अनुशासनम्
kuntyuvāca
sadaśva iva sa kṣiptaḥ praṇunno vākyasāyakaiḥ
taccakāra tathā sarvaṃ yathāvad anuśāsanam
- 16
इदम् उद्धर्षणं भीमं तेजोवर्धनम् उत्तमम्
राजानं श्रावयेन्मन्त्री सीदन्तं शत्रुपीडितम्
idam uddharṣaṇaṃ bhīmaṃ tejovardhanam uttamam
rājānaṃ śrāvayenmantrī sīdantaṃ śatrupīḍitam
- 17
जयो नामेतिहासो ऽयं श्रोतव्यो विजिगीषुणा
महीं विजयते क्षिप्रं श्रुत्वा शत्रूंश्च मर्दति
jayo nāmetihāso 'yaṃ śrotavyo vijigīṣuṇā
mahīṃ vijayate kṣipraṃ śrutvā śatrūṃśca mardati
- 18
इदं पुंसवनं चैव वीराजननम् एव च
अभीक्ष्णं गर्भिणी श्रुत्वा ध्रुवं वीरं प्रजायते
idaṃ puṃsavanaṃ caiva vīrājananam eva ca
abhīkṣṇaṃ garbhiṇī śrutvā dhruvaṃ vīraṃ prajāyate
- 19
विद्याशूरं तपःशूरं दमशूरं तपस्विनम्
ब्राह्म्या श्रिया दीप्यमानं साधुवादेन संमतम्
vidyāśūraṃ tapaḥśūraṃ damaśūraṃ tapasvinam
brāhmyā śriyā dīpyamānaṃ sādhuvādena saṃmatam
- 20
अर्चिष्मन्तं बलोपेतं महाभागं महारथम्
धृष्टवन्तम् अनाधृष्यं जेतारम् अपराजितम्
arciṣmantaṃ balopetaṃ mahābhāgaṃ mahāratham
dhṛṣṭavantam anādhṛṣyaṃ jetāram aparājitam
- 21
नियन्तारम् असाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम्
तदर्थं क्षत्रिया सूते वीरं सत्यपराक्रमम्
niyantāram asādhūnāṃ goptāraṃ dharmacāriṇām
tadarthaṃ kṣatriyā sūte vīraṃ satyaparākramam

