19 shlokas
- 1
संजय उवाच
एवम् एतन्महाराज यथा वदसि भारत
युद्धे विनाशः क्षत्रस्य गाण्डीवेन प्रदृश्यते
saṃjaya uvāca
evam etanmahārāja yathā vadasi bhārata
yuddhe vināśaḥ kṣatrasya gāṇḍīvena pradṛśyate
- 2
इदं तु नाभिजानामि तव धीरस्य नित्यशः
यत्पुत्रवशम् आगच्छेः सत्त्वज्ञः सव्यसाचिनः
idaṃ tu nābhijānāmi tava dhīrasya nityaśaḥ
yatputravaśam āgaccheḥ sattvajñaḥ savyasācinaḥ
- 3
नैष कालो महाराज तव शश्वत्कृतागसः
त्वया ह्येवादितः पार्था निकृता भरतर्षभ
naiṣa kālo mahārāja tava śaśvatkṛtāgasaḥ
tvayā hyevāditaḥ pārthā nikṛtā bharatarṣabha
- 4
पिता श्रेष्ठः सुहृद्यश्च सम्यक्प्रणिहितात्मवान्
आस्थेयं हि हितं तेन न द्रोग्धा गुरुर् उच्यते
pitā śreṣṭhaḥ suhṛdyaśca samyakpraṇihitātmavān
āstheyaṃ hi hitaṃ tena na drogdhā gurur ucyate
- 5
इदं जितम् इदं लब्धम् इति श्रुत्वा पराजितान्
द्यूतकाले महाराज स्मयसे स्म कुमारवत्
idaṃ jitam idaṃ labdham iti śrutvā parājitān
dyūtakāle mahārāja smayase sma kumāravat
- 6
परुषाण्युच्यमानान्स्म पुरा पार्थान् उपेक्षसे
कृत्स्नं राज्यं जयन्तीति प्रपातं नानुपश्यसि
paruṣāṇyucyamānānsma purā pārthān upekṣase
kṛtsnaṃ rājyaṃ jayantīti prapātaṃ nānupaśyasi
- 7
पित्र्यं राज्यं महाराज कुरवस्ते सजाङ्गलाः
अथ वीरैर्जितां भूमिम् अखिलां प्रत्यपद्यथाः
pitryaṃ rājyaṃ mahārāja kuravaste sajāṅgalāḥ
atha vīrairjitāṃ bhūmim akhilāṃ pratyapadyathāḥ
- 8
बाहुवीर्यार्जिता भूमिस्तव पार्थैर्निवेदिता
मयेदं कृतम् इत्येव मन्यसे राजसत्तम
bāhuvīryārjitā bhūmistava pārthairniveditā
mayedaṃ kṛtam ityeva manyase rājasattama
- 9
ग्रस्तान्गन्धर्वराजेन मज्जतो ह्यप्लवे ऽम्भसि
आनिनाय पुनः पार्थः पुत्रांस्ते राजसत्तम
grastāngandharvarājena majjato hyaplave 'mbhasi
ānināya punaḥ pārthaḥ putrāṃste rājasattama
- 10
कुमारवच्च स्मयसे द्यूते विनिकृतेषु यत्
पाण्डवेषु वनं राजन्प्रव्रजत्सु पुनः पुनः
kumāravacca smayase dyūte vinikṛteṣu yat
pāṇḍaveṣu vanaṃ rājanpravrajatsu punaḥ punaḥ
- 11
प्रवर्षतः शरव्रातान् अर्जुनस्य शितान्बहून्
अप्यर्णवा विशुष्येयुः किं पुनर्मांसयोनयः
pravarṣataḥ śaravrātān arjunasya śitānbahūn
apyarṇavā viśuṣyeyuḥ kiṃ punarmāṃsayonayaḥ
- 12
अस्यतां फल्गुनः श्रेष्ठो गाण्डीवं धनुषां वरम्
केशवः सर्वभूतानां चक्राणां च सुदर्शनम्
asyatāṃ phalgunaḥ śreṣṭho gāṇḍīvaṃ dhanuṣāṃ varam
keśavaḥ sarvabhūtānāṃ cakrāṇāṃ ca sudarśanam
- 13
वानरो रोचमानश्च केतुः केतुमतां वरः
एवम् एतानि सरथो वहञ्श्वेतहयो रणे
क्षपयिष्यति नो राजन्कालचक्रम् इवोद्यतम्
vānaro rocamānaśca ketuḥ ketumatāṃ varaḥ
evam etāni saratho vahañśvetahayo raṇe
kṣapayiṣyati no rājankālacakram ivodyatam
- 14
तस्याद्य वसुधा राजन्निखिला भरतर्षभ
यस्य भीमार्जुनौ योधौ स राजा राजसत्तम
tasyādya vasudhā rājannikhilā bharatarṣabha
yasya bhīmārjunau yodhau sa rājā rājasattama
- 15
तथा भीमहतप्रायां मज्जन्तीं तव वाहिनीम्
दुर्योधनमुखा दृष्ट्वा क्षयं यास्यन्ति कौरवाः
tathā bhīmahataprāyāṃ majjantīṃ tava vāhinīm
duryodhanamukhā dṛṣṭvā kṣayaṃ yāsyanti kauravāḥ
- 16
न हि भीमभयाद्भीता लप्स्यन्ते विजयं विभो
तव पुत्रा महाराज राजानश्चानुसारिणः
na hi bhīmabhayādbhītā lapsyante vijayaṃ vibho
tava putrā mahārāja rājānaścānusāriṇaḥ
- 17
मत्स्यास्त्वाम् अद्य नार्चन्ति पाञ्चालाश्च सकेकयाः
शाल्वेयाः शूरसेनाश्च सर्वे त्वाम् अवजानते
पार्थं ह्येते गताः सर्वे वीर्यज्ञास्तस्य धीमतः
matsyāstvām adya nārcanti pāñcālāśca sakekayāḥ
śālveyāḥ śūrasenāśca sarve tvām avajānate
pārthaṃ hyete gatāḥ sarve vīryajñāstasya dhīmataḥ
- 18
अनर्हान् एव तु वधे धर्मयुक्तान्विकर्मणा
सर्वोपायैर्नियन्तव्यः सानुगः पापपूरुषः
तव पुत्रो महाराज नात्र शोचितुम् अर्हसि
anarhān eva tu vadhe dharmayuktānvikarmaṇā
sarvopāyairniyantavyaḥ sānugaḥ pāpapūruṣaḥ
tava putro mahārāja nātra śocitum arhasi
- 19
द्यूतकाले मया चोक्तं विदुरेण च धीमता
यद् इदं ते विलपितं पाण्डवान्प्रति भारत
अनीशेनेव राजेन्द्र सर्वम् एतन्निरर्थकम्
dyūtakāle mayā coktaṃ vidureṇa ca dhīmatā
yad idaṃ te vilapitaṃ pāṇḍavānprati bhārata
anīśeneva rājendra sarvam etannirarthakam

