29 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
प्रयान्तं देवकीपुत्रं परवीररुजो दश
महारथा महाबाहुम् अन्वयुः शस्त्रपाणयः
vaiśaṃpāyana uvāca
prayāntaṃ devakīputraṃ paravīrarujo daśa
mahārathā mahābāhum anvayuḥ śastrapāṇayaḥ
- 2
पदातीनां सहस्रं च सादिनां च परंतप
भोज्यं च विपुलं राजन्प्रेष्याश्च शतशो ऽपरे
padātīnāṃ sahasraṃ ca sādināṃ ca paraṃtapa
bhojyaṃ ca vipulaṃ rājanpreṣyāśca śataśo 'pare
- 3
जनमेजय उवाच
कथं प्रयातो दाशार्हो महात्मा मधुसूदनः
कानि वा व्रजतस्तस्य निमित्तानि महौजसः
janamejaya uvāca
kathaṃ prayāto dāśārho mahātmā madhusūdanaḥ
kāni vā vrajatastasya nimittāni mahaujasaḥ
- 4
वैशंपायन उवाच
तस्य प्रयाणे यान्यासन्न् अद्भुतानि महात्मनः
तानि मे शृणु दिव्यानि दैवान्यौत्पातिकानि च
vaiśaṃpāyana uvāca
tasya prayāṇe yānyāsann adbhutāni mahātmanaḥ
tāni me śṛṇu divyāni daivānyautpātikāni ca
- 5
अनभ्रे ऽशनिनिर्घोषः सविद्युत्समजायत
अन्वग् एव च पर्जन्यः प्रावर्षद्विघने भृशम्
anabhre 'śaninirghoṣaḥ savidyutsamajāyata
anvag eva ca parjanyaḥ prāvarṣadvighane bhṛśam
- 6
प्रत्यग् ऊहुर्महानद्यः प्राङ्मुखाः सिन्धुसत्तमाः
विपरीता दिशः सर्वा न प्राज्ञायत किंचन
pratyag ūhurmahānadyaḥ prāṅmukhāḥ sindhusattamāḥ
viparītā diśaḥ sarvā na prājñāyata kiṃcana
- 7
प्राज्वलन्न् अग्नयो राजन्पृथिवी समकम्पत
उदपानाश्च कुम्भाश्च प्रासिञ्चञ्शतशो जलम्
prājvalann agnayo rājanpṛthivī samakampata
udapānāśca kumbhāśca prāsiñcañśataśo jalam
- 8
तमःसंवृतम् अप्यासीत्सर्वं जगद् इदं तदा
न दिशो नादिशो राजन्प्रज्ञायन्ते स्म रेणुना
tamaḥsaṃvṛtam apyāsītsarvaṃ jagad idaṃ tadā
na diśo nādiśo rājanprajñāyante sma reṇunā
- 9
प्रादुरासीन्महाञ्शब्दः खे शरीरं न दृश्यते
सर्वेषु राजन्देशेषु तद् अद्भुतम् इवाभवत्
prādurāsīnmahāñśabdaḥ khe śarīraṃ na dṛśyate
sarveṣu rājandeśeṣu tad adbhutam ivābhavat
- 10
प्रामथ्नाद्धास्तिनपुरं वातो दक्षिणपश्चिमः
आरुजन्गणशो वृक्षान्परुषो भीमनिस्वनः
prāmathnāddhāstinapuraṃ vāto dakṣiṇapaścimaḥ
ārujangaṇaśo vṛkṣānparuṣo bhīmanisvanaḥ
- 11
यत्र यत्र तु वार्ष्णेयो वर्तते पथि भारत
तत्र तत्र सुखो वायुः सर्वं चासीत्प्रदक्षिणम्
yatra yatra tu vārṣṇeyo vartate pathi bhārata
tatra tatra sukho vāyuḥ sarvaṃ cāsītpradakṣiṇam
- 12
ववर्ष पुष्पवर्षं च कमलानि च भूरिशः
समश्च पन्था निर्दुःखो व्यपेतकुशकण्टकः
vavarṣa puṣpavarṣaṃ ca kamalāni ca bhūriśaḥ
samaśca panthā nirduḥkho vyapetakuśakaṇṭakaḥ
- 13
स गच्छन्ब्राह्मणै राजंस्तत्र तत्र महाभुजः
अर्च्यते मधुपर्कैश्च सुमनोभिर्वसुप्रदः
sa gacchanbrāhmaṇai rājaṃstatra tatra mahābhujaḥ
arcyate madhuparkaiśca sumanobhirvasupradaḥ
- 14
तं किरन्ति महात्मानं वन्यैः पुष्पैः सुगन्धिभिः
स्त्रियः पथि समागम्य सर्वभूतहिते रतम्
taṃ kiranti mahātmānaṃ vanyaiḥ puṣpaiḥ sugandhibhiḥ
striyaḥ pathi samāgamya sarvabhūtahite ratam
- 15
स शालिभवनं रम्यं सर्वसस्यसमाचितम्
सुखं परमधर्मिष्ठम् अत्यगाद्भरतर्षभ
sa śālibhavanaṃ ramyaṃ sarvasasyasamācitam
sukhaṃ paramadharmiṣṭham atyagādbharatarṣabha
- 16
पश्यन्बहुपशून्ग्रामान्रम्यान्हृदयतोषणान्
पुराणि च व्यतिक्रामन्राष्ट्राणि विविधानि च
paśyanbahupaśūngrāmānramyānhṛdayatoṣaṇān
purāṇi ca vyatikrāmanrāṣṭrāṇi vividhāni ca
- 17
नित्यहृष्टाः सुमनसो भारतैर् अभिरक्षिताः
नोद्विग्नाः परचक्राणाम् अनयानाम् अकोविदाः
nityahṛṣṭāḥ sumanaso bhāratair abhirakṣitāḥ
nodvignāḥ paracakrāṇām anayānām akovidāḥ
- 18
उपप्लव्याद् अथायान्तं जनाः पुरनिवासिनः
पथ्यतिष्ठन्त सहिता विष्वक्सेनदिदृक्षया
upaplavyād athāyāntaṃ janāḥ puranivāsinaḥ
pathyatiṣṭhanta sahitā viṣvaksenadidṛkṣayā
- 19
ते तु सर्वे सुनामानम् अग्निम् इद्धम् इव प्रभुम्
अर्चयामासुर् अर्च्यं तं देशातिथिम् उपस्थितम्
te tu sarve sunāmānam agnim iddham iva prabhum
arcayāmāsur arcyaṃ taṃ deśātithim upasthitam
- 20
वृकस्थलं समासाद्य केशवः परवीरहा
प्रकीर्णरश्मावादित्ये विमले लोहितायति
vṛkasthalaṃ samāsādya keśavaḥ paravīrahā
prakīrṇaraśmāvāditye vimale lohitāyati
- 21
अवतीर्य रथात्तूर्णं कृत्वा शौचं यथाविधि
रथमोचनम् आदिश्य संध्याम् उपविवेश ह
avatīrya rathāttūrṇaṃ kṛtvā śaucaṃ yathāvidhi
rathamocanam ādiśya saṃdhyām upaviveśa ha
- 22
दारुको ऽपि हयान्मुक्त्वा परिचर्य च शास्त्रतः
मुमोच सर्वं वर्माणि मुक्त्वा चैनान् अवासृजत्
dāruko 'pi hayānmuktvā paricarya ca śāstrataḥ
mumoca sarvaṃ varmāṇi muktvā cainān avāsṛjat
- 23
अभ्यतीत्य तु तत्सर्वम् उवाच मधुसूदनः
युधिष्ठिरस्य कार्यार्थम् इह वत्स्यामहे क्षपाम्
abhyatītya tu tatsarvam uvāca madhusūdanaḥ
yudhiṣṭhirasya kāryārtham iha vatsyāmahe kṣapām
- 24
तस्य तन्मतम् आज्ञाय चक्रुर् आवसथं नराः
क्षणेन चान्नपानानि गुणवन्ति समार्जयन्
tasya tanmatam ājñāya cakrur āvasathaṃ narāḥ
kṣaṇena cānnapānāni guṇavanti samārjayan
- 25
तस्मिन्ग्रामे प्रधानास्तु य आसन्ब्राह्मणा नृप
आर्याः कुलीना ह्रीमन्तो ब्राह्मीं वृत्तिम् अनुष्ठिताः
tasmingrāme pradhānāstu ya āsanbrāhmaṇā nṛpa
āryāḥ kulīnā hrīmanto brāhmīṃ vṛttim anuṣṭhitāḥ
- 26
ते ऽभिगम्य महात्मानं हृषीकेशम् अरिंदमम्
पूजां चक्रुर्यथान्यायम् आशीर्मङ्गलसंयुताम्
te 'bhigamya mahātmānaṃ hṛṣīkeśam ariṃdamam
pūjāṃ cakruryathānyāyam āśīrmaṅgalasaṃyutām
- 27
ते पूजयित्वा दाशार्हं सर्वलोकेषु पूजितम्
न्यवेदयन्त वेश्मानि रत्नवन्ति महात्मने
te pūjayitvā dāśārhaṃ sarvalokeṣu pūjitam
nyavedayanta veśmāni ratnavanti mahātmane
- 28
तान्प्रभुः कृतम् इत्युक्त्वा सत्कृत्य च यथार्हतः
अभ्येत्य तेषां वेश्मानि पुनर् आयात्सहैव तैः
tānprabhuḥ kṛtam ityuktvā satkṛtya ca yathārhataḥ
abhyetya teṣāṃ veśmāni punar āyātsahaiva taiḥ
- 29
सुमृष्टं भोजयित्वा च ब्राह्मणांस्तत्र केशवः
भुक्त्वा च सह तैः सर्वैर् अवसत्तां क्षपां सुखम्
sumṛṣṭaṃ bhojayitvā ca brāhmaṇāṃstatra keśavaḥ
bhuktvā ca saha taiḥ sarvair avasattāṃ kṣapāṃ sukham

