30 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
असिद्धानुनये कृष्णे कुरुभ्यः पाण्डवान्गते
अभिगम्य पृथां क्षत्ता शनैः शोचन्न् इवाब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
asiddhānunaye kṛṣṇe kurubhyaḥ pāṇḍavāngate
abhigamya pṛthāṃ kṣattā śanaiḥ śocann ivābravīt
- 2
जानासि मे जीवपुत्रे भावं नित्यम् अनुग्रहे
क्रोशतो न च गृह्णीते वचनं मे सुयोधनः
jānāsi me jīvaputre bhāvaṃ nityam anugrahe
krośato na ca gṛhṇīte vacanaṃ me suyodhanaḥ
- 3
उपपन्नो ह्यसौ राजा चेदिपाञ्चालकेकयैः
भीमार्जुनाभ्यां कृष्णेन युयुधानयमैर् अपि
upapanno hyasau rājā cedipāñcālakekayaiḥ
bhīmārjunābhyāṃ kṛṣṇena yuyudhānayamair api
- 4
उपप्लव्ये निविष्टो ऽपि धर्मम् एव युधिष्ठिरः
काङ्क्षते ज्ञातिसौहार्दाद्बलवान्दुर्बलो यथा
upaplavye niviṣṭo 'pi dharmam eva yudhiṣṭhiraḥ
kāṅkṣate jñātisauhārdādbalavāndurbalo yathā
- 5
राजा तु धृतराष्ट्रो ऽयं वयोवृद्धो न शाम्यति
मत्तः पुत्रमदेनैव विधर्मे पथि वर्तते
rājā tu dhṛtarāṣṭro 'yaṃ vayovṛddho na śāmyati
mattaḥ putramadenaiva vidharme pathi vartate
- 6
जयद्रथस्य कर्णस्य तथा दुःशासनस्य च
सौबलस्य च दुर्बुद्ध्या मिथोभेदः प्रवर्तते
jayadrathasya karṇasya tathā duḥśāsanasya ca
saubalasya ca durbuddhyā mithobhedaḥ pravartate
- 7
अधर्मेण हि धर्मिष्ठं हृतं वै राज्यम् ईदृशम्
येषां तेषाम् अयं धर्मः सानुबन्धो भविष्यति
adharmeṇa hi dharmiṣṭhaṃ hṛtaṃ vai rājyam īdṛśam
yeṣāṃ teṣām ayaṃ dharmaḥ sānubandho bhaviṣyati
- 8
ह्रियमाणे बलाद्धर्मे कुरुभिः को न संज्वरेत्
असाम्ना केशवे याते समुद्योक्ष्यन्ति पाण्डवाः
hriyamāṇe balāddharme kurubhiḥ ko na saṃjvaret
asāmnā keśave yāte samudyokṣyanti pāṇḍavāḥ
- 9
ततः कुरूणाम् अनयो भविता वीरनाशनः
चिन्तयन्न लभे निद्राम् अहःसु च निशासु च
tataḥ kurūṇām anayo bhavitā vīranāśanaḥ
cintayanna labhe nidrām ahaḥsu ca niśāsu ca
- 10
श्रुत्वा तु कुन्ती तद्वाक्यम् अर्थकामेन भाषितम्
अनिष्टनन्ती दुःखार्ता मनसा विममर्श ह
śrutvā tu kuntī tadvākyam arthakāmena bhāṣitam
aniṣṭanantī duḥkhārtā manasā vimamarśa ha
- 11
धिग् अस्त्वर्थं यत्कृते ऽयं महाञ्ज्ञातिवधे क्षयः
वर्त्स्यते सुहृदां ह्येषां युद्धे ऽस्मिन्वै पराभवः
dhig astvarthaṃ yatkṛte 'yaṃ mahāñjñātivadhe kṣayaḥ
vartsyate suhṛdāṃ hyeṣāṃ yuddhe 'sminvai parābhavaḥ
- 12
पाण्डवाश्चेदिपाञ्चाला यादवाश्च समागताः
भारतैर्यदि योत्स्यन्ति किं नु दुःखम् अतः परम्
pāṇḍavāścedipāñcālā yādavāśca samāgatāḥ
bhāratairyadi yotsyanti kiṃ nu duḥkham ataḥ param
- 13
पश्ये दोषं ध्रुवं युद्धे तथा युद्धे पराभवम्
अधनस्य मृतं श्रेयो न हि ज्ञातिक्षये जयः
paśye doṣaṃ dhruvaṃ yuddhe tathā yuddhe parābhavam
adhanasya mṛtaṃ śreyo na hi jñātikṣaye jayaḥ
- 14
पितामहः शांतनव आचार्यश्च युधां पतिः
कर्णश्च धार्तराष्ट्रार्थं वर्धयन्ति भयं मम
pitāmahaḥ śāṃtanava ācāryaśca yudhāṃ patiḥ
karṇaśca dhārtarāṣṭrārthaṃ vardhayanti bhayaṃ mama
- 15
नाचार्यः कामवाञ्शिष्यैर्द्रोणो युध्येत जातुचित्
पाण्डवेषु कथं हार्दं कुर्यान्न च पितामहः
nācāryaḥ kāmavāñśiṣyairdroṇo yudhyeta jātucit
pāṇḍaveṣu kathaṃ hārdaṃ kuryānna ca pitāmahaḥ
- 16
अयं त्वेको वृथादृष्टिर्धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः
मोहानुवर्ती सततं पापो द्वेष्टि च पाण्डवान्
ayaṃ tveko vṛthādṛṣṭirdhārtarāṣṭrasya durmateḥ
mohānuvartī satataṃ pāpo dveṣṭi ca pāṇḍavān
- 17
महत्यनर्थे निर्बन्धी बलवांश्च विशेषतः
कर्णः सदा पाण्डवानां तन्मे दहति सांप्रतम्
mahatyanarthe nirbandhī balavāṃśca viśeṣataḥ
karṇaḥ sadā pāṇḍavānāṃ tanme dahati sāṃpratam
- 18
आशंसे त्वद्य कर्णस्य मनो ऽहं पाण्डवान्प्रति
प्रसादयितुम् आसाद्य दर्शयन्ती यथातथम्
āśaṃse tvadya karṇasya mano 'haṃ pāṇḍavānprati
prasādayitum āsādya darśayantī yathātatham
- 19
तोषितो भगवान्यत्र दुर्वासा मे वरं ददौ
आह्वानं देवसंयुक्तं वसन्त्याः पितृवेश्मनि
toṣito bhagavānyatra durvāsā me varaṃ dadau
āhvānaṃ devasaṃyuktaṃ vasantyāḥ pitṛveśmani
- 20
साहम् अन्तःपुरे राज्ञः कुन्तिभोजपुरस्कृता
चिन्तयन्ती बहुविधं हृदयेन विदूयता
sāham antaḥpure rājñaḥ kuntibhojapuraskṛtā
cintayantī bahuvidhaṃ hṛdayena vidūyatā
- 21
बलाबलं च मन्त्राणां ब्राह्मणस्य च वाग्बलम्
स्त्रीभावाद्बालभावाच्च चिन्तयन्ती पुनः पुनः
balābalaṃ ca mantrāṇāṃ brāhmaṇasya ca vāgbalam
strībhāvādbālabhāvācca cintayantī punaḥ punaḥ
- 22
धात्र्या विश्रब्धया गुप्ता सखीजनवृता तदा
दोषं परिहरन्ती च पितुश्चारित्ररक्षिणी
dhātryā viśrabdhayā guptā sakhījanavṛtā tadā
doṣaṃ pariharantī ca pituścāritrarakṣiṇī
- 23
कथं नु सुकृतं मे स्यान्नापराधवती कथम्
भवेयम् इति संचिन्त्य ब्राह्मणं तं नमस्य च
kathaṃ nu sukṛtaṃ me syānnāparādhavatī katham
bhaveyam iti saṃcintya brāhmaṇaṃ taṃ namasya ca
- 24
कौतूहलात्तु तं लब्ध्वा बालिश्याद् आचरं तदा
कन्या सती देवम् अर्कम् आसादयम् अहं ततः
kautūhalāttu taṃ labdhvā bāliśyād ācaraṃ tadā
kanyā satī devam arkam āsādayam ahaṃ tataḥ
- 25
यो ऽसौ कानीनगर्भो मे पुत्रवत्परिवर्तितः
कस्मान्न कुर्याद्वचनं पथ्यं भ्रातृहितं तथा
yo 'sau kānīnagarbho me putravatparivartitaḥ
kasmānna kuryādvacanaṃ pathyaṃ bhrātṛhitaṃ tathā
- 26
इति कुन्ती विनिश्चित्य कार्यं निश्चितम् उत्तमम्
कार्यार्थम् अभिनिर्याय ययौ भागीरथीं प्रति
iti kuntī viniścitya kāryaṃ niścitam uttamam
kāryārtham abhiniryāya yayau bhāgīrathīṃ prati
- 27
आत्मजस्य ततस्तस्य घृणिनः सत्यसङ्गिनः
गङ्गातीरे पृथाशृण्वद् उपाध्ययननिस्वनम्
ātmajasya tatastasya ghṛṇinaḥ satyasaṅginaḥ
gaṅgātīre pṛthāśṛṇvad upādhyayananisvanam
- 28
प्राङ्मुखस्योर्ध्वबाहोः सा पर्यतिष्ठत पृष्ठतः
जप्यावसानं कार्यार्थं प्रतीक्षन्ती तपस्विनी
prāṅmukhasyordhvabāhoḥ sā paryatiṣṭhata pṛṣṭhataḥ
japyāvasānaṃ kāryārthaṃ pratīkṣantī tapasvinī
- 29
अतिष्ठत्सूर्यतापार्ता कर्णस्योत्तरवाससि
कौरव्यपत्नी वार्ष्णेयी पद्ममालेव शुष्यती
atiṣṭhatsūryatāpārtā karṇasyottaravāsasi
kauravyapatnī vārṣṇeyī padmamāleva śuṣyatī
- 30
आ पृष्ठतापाज्जप्त्वा स परिवृत्य यतव्रतः
दृष्ट्वा कुन्तीम् उपातिष्ठद् अभिवाद्य कृताञ्जलिः
यथान्यायं महातेजा मानी धर्मभृतां वरः
ā pṛṣṭhatāpājjaptvā sa parivṛtya yatavrataḥ
dṛṣṭvā kuntīm upātiṣṭhad abhivādya kṛtāñjaliḥ
yathānyāyaṃ mahātejā mānī dharmabhṛtāṃ varaḥ

