23 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
संजयस्य वचः श्रुत्वा प्रज्ञाचक्षुर्नरेश्वरः
ततः संख्यातुम् आरेभे तद्वचो गुणदोषतः
vaiśaṃpāyana uvāca
saṃjayasya vacaḥ śrutvā prajñācakṣurnareśvaraḥ
tataḥ saṃkhyātum ārebhe tadvaco guṇadoṣataḥ
- 2
प्रसंख्याय च सौक्ष्म्येण गुणदोषान्विचक्षणः
यथावन्मतितत्त्वेन जयकामः सुतान्प्रति
prasaṃkhyāya ca saukṣmyeṇa guṇadoṣānvicakṣaṇaḥ
yathāvanmatitattvena jayakāmaḥ sutānprati
- 3
बलाबले विनिश्चित्य याथातथ्येन बुद्धिमान्
शक्तिं संख्यातुम् आरेभे तदा वै मनुजाधिपः
balābale viniścitya yāthātathyena buddhimān
śaktiṃ saṃkhyātum ārebhe tadā vai manujādhipaḥ
- 4
देवमानुषयोः शक्त्या तेजसा चैव पाण्डवान्
कुरूञ्शक्त्याल्पतरया दुर्योधनम् अथाब्रवीत्
devamānuṣayoḥ śaktyā tejasā caiva pāṇḍavān
kurūñśaktyālpatarayā duryodhanam athābravīt
- 5
दुर्योधनेयं चिन्ता मे शश्वन्नाप्युपशाम्यति
सत्यं ह्येतद् अहं मन्ये प्रत्यक्षं नानुमानतः
duryodhaneyaṃ cintā me śaśvannāpyupaśāmyati
satyaṃ hyetad ahaṃ manye pratyakṣaṃ nānumānataḥ
- 6
आत्मजेषु परं स्नेहं सर्वभूतानि कुर्वते
प्रियाणि चैषां कुर्वन्ति यथाशक्ति हितानि च
ātmajeṣu paraṃ snehaṃ sarvabhūtāni kurvate
priyāṇi caiṣāṃ kurvanti yathāśakti hitāni ca
- 7
एवम् एवोपकर्तॄणां प्रायशो लक्षयामहे
इच्छन्ति बहुलं सन्तः प्रतिकर्तुं महत्प्रियम्
evam evopakartṝṇāṃ prāyaśo lakṣayāmahe
icchanti bahulaṃ santaḥ pratikartuṃ mahatpriyam
- 8
अग्निः साचिव्यकर्ता स्यात्खाण्डवे तत्कृतं स्मरन्
अर्जुनस्यातिभीमे ऽस्मिन्कुरुपाण्डुसमागमे
agniḥ sācivyakartā syātkhāṇḍave tatkṛtaṃ smaran
arjunasyātibhīme 'sminkurupāṇḍusamāgame
- 9
जातगृध्याभिपन्नाश्च पाण्डवानाम् अनेकशः
धर्मादयो भविष्यन्ति समाहूता दिवौकसः
jātagṛdhyābhipannāśca pāṇḍavānām anekaśaḥ
dharmādayo bhaviṣyanti samāhūtā divaukasaḥ
- 10
भीष्मद्रोणकृपादीनां भयाद् अशनिसंमितम्
रिरक्षिषन्तः संरम्भं गमिष्यन्तीति मे मतिः
bhīṣmadroṇakṛpādīnāṃ bhayād aśanisaṃmitam
rirakṣiṣantaḥ saṃrambhaṃ gamiṣyantīti me matiḥ
- 11
ते देवसहिताः पार्था न शक्याः प्रतिवीक्षितुम्
मानुषेण नरव्याघ्रा वीर्यवन्तो ऽस्त्रपारगाः
te devasahitāḥ pārthā na śakyāḥ prativīkṣitum
mānuṣeṇa naravyāghrā vīryavanto 'strapāragāḥ
- 12
दुरासदं यस्य दिव्यं गाण्डीवं धनुर् उत्तमम्
वारुणौ चाक्षयौ दिव्यौ शरपूर्णौ महेषुधी
durāsadaṃ yasya divyaṃ gāṇḍīvaṃ dhanur uttamam
vāruṇau cākṣayau divyau śarapūrṇau maheṣudhī
- 13
वानरश्च ध्वजो दिव्यो निःसङ्गो धूमवद्गतिः
रथश्च चतुरन्तायां यस्य नास्ति समस्त्विषा
vānaraśca dhvajo divyo niḥsaṅgo dhūmavadgatiḥ
rathaśca caturantāyāṃ yasya nāsti samastviṣā
- 14
महामेघनिभश्चापि निर्घोषः श्रूयते जनैः
महाशनिसमः शब्दः शात्रवाणां भयंकरः
mahāmeghanibhaścāpi nirghoṣaḥ śrūyate janaiḥ
mahāśanisamaḥ śabdaḥ śātravāṇāṃ bhayaṃkaraḥ
- 15
यं चातिमानुषं वीर्ये कृत्स्नो लोको व्यवस्यति
देवानाम् अपि जेतारं यं विदुः पार्थिवा रणे
yaṃ cātimānuṣaṃ vīrye kṛtsno loko vyavasyati
devānām api jetāraṃ yaṃ viduḥ pārthivā raṇe
- 16
शतानि पञ्च चैवेषून् उद्वपन्न् इव दृश्यते
निमेषान्तरमात्रेण मुञ्चन्दूरं च पातयन्
śatāni pañca caiveṣūn udvapann iva dṛśyate
nimeṣāntaramātreṇa muñcandūraṃ ca pātayan
- 17
यम् आह भीष्मो द्रोणश्च कृपो द्रौणिस्तथैव च
मद्रराजस्तथा शल्यो मध्यस्था ये च मानवाः
yam āha bhīṣmo droṇaśca kṛpo drauṇistathaiva ca
madrarājastathā śalyo madhyasthā ye ca mānavāḥ
- 18
युद्धायावस्थितं पार्थं पार्थिवैर् अतिमानुषैः
अशक्यं रथशार्दूलं पराजेतुम् अरिंदमम्
yuddhāyāvasthitaṃ pārthaṃ pārthivair atimānuṣaiḥ
aśakyaṃ rathaśārdūlaṃ parājetum ariṃdamam
- 19
क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्च बाणशतानि यः
सदृशं बाहुवीर्येण कार्तवीर्यस्य पाण्डवम्
kṣipatyekena vegena pañca bāṇaśatāni yaḥ
sadṛśaṃ bāhuvīryeṇa kārtavīryasya pāṇḍavam
- 20
तम् अर्जुनं महेष्वासं महेन्द्रोपेन्द्ररक्षितम्
निघ्नन्तम् इव पश्यामि विमर्दे ऽस्मिन्महामृधे
tam arjunaṃ maheṣvāsaṃ mahendropendrarakṣitam
nighnantam iva paśyāmi vimarde 'sminmahāmṛdhe
- 21
इत्येवं चिन्तयन्कृत्स्नम् अहोरात्राणि भारत
अनिद्रो निःसुखश्चास्मि कुरूणां शमचिन्तया
ityevaṃ cintayankṛtsnam ahorātrāṇi bhārata
anidro niḥsukhaścāsmi kurūṇāṃ śamacintayā
- 22
क्षयोदयो ऽयं सुमहान्कुरूणां प्रत्युपस्थितः
अस्य चेत्कलहस्यान्तः शमाद् अन्यो न विद्यते
kṣayodayo 'yaṃ sumahānkurūṇāṃ pratyupasthitaḥ
asya cetkalahasyāntaḥ śamād anyo na vidyate
- 23
शमो मे रोचते नित्यं पार्थैस्तात न विग्रहः
कुरुभ्यो हि सदा मन्ये पाण्डवाञ्शक्तिमत्तरान्
śamo me rocate nityaṃ pārthaistāta na vigrahaḥ
kurubhyo hi sadā manye pāṇḍavāñśaktimattarān

