23 shlokas
- 1
दुर्योधन उवाच
यद् आह विदुरः कृष्णे सर्वं तत्सत्यम् उच्यते
अनुरक्तो ह्य् असंहार्यः पार्थान्प्रति जनार्दनः
duryodhana uvāca
yad āha viduraḥ kṛṣṇe sarvaṃ tatsatyam ucyate
anurakto hy asaṃhāryaḥ pārthānprati janārdanaḥ
- 2
यत्तु सत्कारसंयुक्तं देयं वसु जनार्दने
अनेकरूपं राजेन्द्र न तद्देयं कदाचन
yattu satkārasaṃyuktaṃ deyaṃ vasu janārdane
anekarūpaṃ rājendra na taddeyaṃ kadācana
- 3
देशः कालस्तथायुक्तो न हि नार्हति केशवः
मंस्यत्यधोक्षजो राजन्भयाद् अर्चति माम् इति
deśaḥ kālastathāyukto na hi nārhati keśavaḥ
maṃsyatyadhokṣajo rājanbhayād arcati mām iti
- 4
अवमानश्च यत्र स्यात्क्षत्रियस्य विशां पते
न तत्कुर्याद्बुधः कार्यम् इति मे निश्चिता मतिः
avamānaśca yatra syātkṣatriyasya viśāṃ pate
na tatkuryādbudhaḥ kāryam iti me niścitā matiḥ
- 5
स हि पूज्यतमो देवः कृष्णः कमललोचनः
त्रयाणाम् अपि लोकानां विदितं मम सर्वथा
sa hi pūjyatamo devaḥ kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ
trayāṇām api lokānāṃ viditaṃ mama sarvathā
- 6
न तु तस्मिन्प्रदेयं स्यात्तथा कार्यगतिः प्रभो
विग्रहः समुपारब्धो न हि शाम्यत्यविग्रहात्
na tu tasminpradeyaṃ syāttathā kāryagatiḥ prabho
vigrahaḥ samupārabdho na hi śāmyatyavigrahāt
- 7
वैशंपायन उवाच
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भीष्मः कुरुपितामहः
वैचित्रवीर्यं राजानम् इदं वचनम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ
vaicitravīryaṃ rājānam idaṃ vacanam abravīt
- 8
सत्कृतो ऽसत्कृतो वापि न क्रुध्येत जनार्दनः
नालम् अन्यम् अवज्ञातुम् अवज्ञातो ऽपि केशवः
satkṛto 'satkṛto vāpi na krudhyeta janārdanaḥ
nālam anyam avajñātum avajñāto 'pi keśavaḥ
- 9
यत्तु कार्यं महाबाहो मनसा कार्यतां गतम्
सर्वोपायैर्न तच्छक्यं केनचित्कर्तुम् अन्यथा
yattu kāryaṃ mahābāho manasā kāryatāṃ gatam
sarvopāyairna tacchakyaṃ kenacitkartum anyathā
- 10
स यद्ब्रूयान्महाबाहुस्तत्कार्यम् अविशङ्कया
वासुदेवेन तीर्थेन क्षिप्रं संशाम्य पाण्डवैः
sa yadbrūyānmahābāhustatkāryam aviśaṅkayā
vāsudevena tīrthena kṣipraṃ saṃśāmya pāṇḍavaiḥ
- 11
धर्म्यम् अर्थ्यं स धर्मात्मा ध्रुवं वक्ता जनार्दनः
तस्मिन्वाच्याः प्रिया वाचो भवता बान्धवैः सह
dharmyam arthyaṃ sa dharmātmā dhruvaṃ vaktā janārdanaḥ
tasminvācyāḥ priyā vāco bhavatā bāndhavaiḥ saha
- 12
दुर्योधन उवाच
न पर्यायो ऽस्ति यद्राजञ्श्रियं निष्केवलाम् अहम्
तैः सहेमाम् उपाश्नीयां जीवञ्जीवैः पितामह
duryodhana uvāca
na paryāyo 'sti yadrājañśriyaṃ niṣkevalām aham
taiḥ sahemām upāśnīyāṃ jīvañjīvaiḥ pitāmaha
- 13
इदं तु सुमहत्कार्यं शृणु मे यत्समर्थितम्
परायणं पाण्डवानां नियंस्यामि जनार्दनम्
idaṃ tu sumahatkāryaṃ śṛṇu me yatsamarthitam
parāyaṇaṃ pāṇḍavānāṃ niyaṃsyāmi janārdanam
- 14
तस्मिन्बद्धे भविष्यन्ति वृष्णयः पृथिवी तथा
पाण्डवाश्च विधेया मे स च प्रातर् इहेष्यति
tasminbaddhe bhaviṣyanti vṛṣṇayaḥ pṛthivī tathā
pāṇḍavāśca vidheyā me sa ca prātar iheṣyati
- 15
अत्रोपायं यथा सम्यङ्न बुध्येत जनार्दनः
न चापायो भवेत्कश्चित्तद्भवान्प्रब्रवीतु मे
atropāyaṃ yathā samyaṅna budhyeta janārdanaḥ
na cāpāyo bhavetkaścittadbhavānprabravītu me
- 16
वैशंपायन उवाच
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा घोरं कृष्णाभिसंहितम्
धृतराष्ट्रः सहामात्यो व्यथितो विमनाभवत्
vaiśaṃpāyana uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā ghoraṃ kṛṣṇābhisaṃhitam
dhṛtarāṣṭraḥ sahāmātyo vyathito vimanābhavat
- 17
ततो दुर्योधनम् इदं धृतराष्ट्रो ऽब्रवीद्वचः
मैवं वोचः प्रजापाल नैष धर्मः सनातनः
tato duryodhanam idaṃ dhṛtarāṣṭro 'bravīdvacaḥ
maivaṃ vocaḥ prajāpāla naiṣa dharmaḥ sanātanaḥ
- 18
दूतश्च हि हृषीकेशः संबन्धी च प्रियश्च नः
अपापः कौरवेयेषु कथं बन्धनम् अर्हति
dūtaśca hi hṛṣīkeśaḥ saṃbandhī ca priyaśca naḥ
apāpaḥ kauraveyeṣu kathaṃ bandhanam arhati
- 19
भीष्म उवाच
परीतो धृतराष्ट्रायं तव पुत्रः सुमन्दधीः
वृणोत्यनर्थं न त्वर्थं याच्यमानः सुहृद्गणैः
bhīṣma uvāca
parīto dhṛtarāṣṭrāyaṃ tava putraḥ sumandadhīḥ
vṛṇotyanarthaṃ na tvarthaṃ yācyamānaḥ suhṛdgaṇaiḥ
- 20
इमम् उत्पथि वर्तन्तं पापं पापानुबन्धिनम्
वाक्यानि सुहृदां हित्वा त्वम् अप्यस्यानुवर्तसे
imam utpathi vartantaṃ pāpaṃ pāpānubandhinam
vākyāni suhṛdāṃ hitvā tvam apyasyānuvartase
- 21
कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् आसाद्यायं सुदुर्मतिः
तव पुत्रः सहामात्यः क्षणेन न भविष्यति
kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇam āsādyāyaṃ sudurmatiḥ
tava putraḥ sahāmātyaḥ kṣaṇena na bhaviṣyati
- 22
पापस्यास्य नृशंसस्य त्यक्तधर्मस्य दुर्मतेः
नोत्सहे ऽनर्थसंयुक्तां वाचं श्रोतुं कथंचन
pāpasyāsya nṛśaṃsasya tyaktadharmasya durmateḥ
notsahe 'narthasaṃyuktāṃ vācaṃ śrotuṃ kathaṃcana
- 23
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठो वृद्धः परममन्युमान्
उत्थाय तस्मात्प्रातिष्ठद्भीष्मः सत्यपराक्रमः
vaiśaṃpāyana uvāca
ityuktvā bharataśreṣṭho vṛddhaḥ paramamanyumān
utthāya tasmātprātiṣṭhadbhīṣmaḥ satyaparākramaḥ

