18 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
सा निष्क्रमन्ती नगराच्चिन्तयामास भारत
पृथिव्यां नास्ति युवतिर्विषमस्थतरा मया
बान्धवैर्विप्रहीनास्मि शाल्वेन च निराकृता
bhīṣma uvāca
sā niṣkramantī nagarāccintayāmāsa bhārata
pṛthivyāṃ nāsti yuvatirviṣamasthatarā mayā
bāndhavairviprahīnāsmi śālvena ca nirākṛtā
- 2
न च शक्यं पुनर्गन्तुं मया वारणसाह्वयम्
अनुज्ञातास्मि भीष्मेण शाल्वम् उद्दिश्य कारणम्
na ca śakyaṃ punargantuṃ mayā vāraṇasāhvayam
anujñātāsmi bhīṣmeṇa śālvam uddiśya kāraṇam
- 3
किं नु गर्हाम्यथात्मानम् अथ भीष्मं दुरासदम्
आहोस्वित्पितरं मूढं यो मे ऽकार्षीत्स्वयंवरम्
kiṃ nu garhāmyathātmānam atha bhīṣmaṃ durāsadam
āhosvitpitaraṃ mūḍhaṃ yo me 'kārṣītsvayaṃvaram
- 4
ममायं स्वकृतो दोषो याहं भीष्मरथात्तदा
प्रवृत्ते वैशसे युद्धे शाल्वार्थं नापतं पुरा
तस्येयं फलनिर्वृत्तिर्यद् आपन्नास्मि मूढवत्
mamāyaṃ svakṛto doṣo yāhaṃ bhīṣmarathāttadā
pravṛtte vaiśase yuddhe śālvārthaṃ nāpataṃ purā
tasyeyaṃ phalanirvṛttiryad āpannāsmi mūḍhavat
- 5
धिग्भीष्मं धिक्च मे मन्दं पितरं मूढचेतसम्
येनाहं वीर्यशुल्केन पण्यस्त्रीवत्प्रवेरिता
dhigbhīṣmaṃ dhikca me mandaṃ pitaraṃ mūḍhacetasam
yenāhaṃ vīryaśulkena paṇyastrīvatpraveritā
- 6
धिङ्मां धिक्शाल्वराजानं धिग्धातारम् अथापि च
येषां दुर्नीतभावेन प्राप्तास्म्यापदम् उत्तमाम्
dhiṅmāṃ dhikśālvarājānaṃ dhigdhātāram athāpi ca
yeṣāṃ durnītabhāvena prāptāsmyāpadam uttamām
- 7
सर्वथा भागधेयानि स्वानि प्राप्नोति मानवः
अनयस्यास्य तु मुखं भीष्मः शांतनवो मम
sarvathā bhāgadheyāni svāni prāpnoti mānavaḥ
anayasyāsya tu mukhaṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavo mama
- 8
सा भीष्मे प्रतिकर्तव्यम् अहं पश्यामि सांप्रतम्
तपसा वा युधा वापि दुःखहेतुः स मे मतः
को नु भीष्मं युधा जेतुम् उत्सहेत महीपतिः
sā bhīṣme pratikartavyam ahaṃ paśyāmi sāṃpratam
tapasā vā yudhā vāpi duḥkhahetuḥ sa me mataḥ
ko nu bhīṣmaṃ yudhā jetum utsaheta mahīpatiḥ
- 9
एवं सा परिनिश्चित्य जगाम नगराद्बहिः
आश्रमं पुण्यशीलानां तापसानां महात्मनाम्
ततस्ताम् अवसद्रात्रिं तापसैः परिवारिता
evaṃ sā pariniścitya jagāma nagarādbahiḥ
āśramaṃ puṇyaśīlānāṃ tāpasānāṃ mahātmanām
tatastām avasadrātriṃ tāpasaiḥ parivāritā
- 10
आचख्यौ च यथा वृत्तं सर्वम् आत्मनि भारत
विस्तरेण महाबाहो निखिलेन शुचिस्मिता
हरणं च विसर्गं च शाल्वेन च विसर्जनम्
ācakhyau ca yathā vṛttaṃ sarvam ātmani bhārata
vistareṇa mahābāho nikhilena śucismitā
haraṇaṃ ca visargaṃ ca śālvena ca visarjanam
- 11
ततस्तत्र महान् आसीद्ब्राह्मणः संशितव्रतः
शैखावत्यस्तपोवृद्धः शास्त्रे चारण्यके गुरुः
tatastatra mahān āsīdbrāhmaṇaḥ saṃśitavrataḥ
śaikhāvatyastapovṛddhaḥ śāstre cāraṇyake guruḥ
- 12
आर्तां ताम् आह स मुनिः शैखावत्यो महातपाः
निःश्वसन्तीं सतीं बालां दुःखशोकपरायणाम्
ārtāṃ tām āha sa muniḥ śaikhāvatyo mahātapāḥ
niḥśvasantīṃ satīṃ bālāṃ duḥkhaśokaparāyaṇām
- 13
एवं गते किं नु भद्रे शक्यं कर्तुं तपस्विभिः
आश्रमस्थैर्महाभागैस्तपोनित्यैर्महात्मभिः
evaṃ gate kiṃ nu bhadre śakyaṃ kartuṃ tapasvibhiḥ
āśramasthairmahābhāgaistaponityairmahātmabhiḥ
- 14
सा त्वेनम् अब्रवीद्राजन्क्रियतां मदनुग्रहः
प्रव्राजितुम् इहेच्छामि तपस्तप्स्यामि दुश्चरम्
sā tvenam abravīdrājankriyatāṃ madanugrahaḥ
pravrājitum ihecchāmi tapastapsyāmi duścaram
- 15
मयैवैतानि कर्माणि पूर्वदेहेषु मूढया
कृतानि नूनं पापानि तेषाम् एतत्फलं ध्रुवम्
mayaivaitāni karmāṇi pūrvadeheṣu mūḍhayā
kṛtāni nūnaṃ pāpāni teṣām etatphalaṃ dhruvam
- 16
नोत्सहेयं पुनर्गन्तुं स्वजनं प्रति तापसाः
प्रत्याख्याता निरानन्दा शाल्वेन च निराकृता
notsaheyaṃ punargantuṃ svajanaṃ prati tāpasāḥ
pratyākhyātā nirānandā śālvena ca nirākṛtā
- 17
उपदिष्टम् इहेच्छामि तापस्यं वीतकल्मषाः
युष्माभिर्देवसंकाशाः कृपा भवतु वो मयि
upadiṣṭam ihecchāmi tāpasyaṃ vītakalmaṣāḥ
yuṣmābhirdevasaṃkāśāḥ kṛpā bhavatu vo mayi
- 18
स ताम् आश्वासयत्कन्यां दृष्टान्तागमहेतुभिः
सान्त्वयामास कार्यं च प्रतिजज्ञे द्विजैः सह
sa tām āśvāsayatkanyāṃ dṛṣṭāntāgamahetubhiḥ
sāntvayāmāsa kāryaṃ ca pratijajñe dvijaiḥ saha

