26 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
अनर्थे जातनिर्बन्धं परार्थे लोभमोहितम्
अनार्यकेष्वभिरतं मरणे कृतनिश्चयम्
janamejaya uvāca
anarthe jātanirbandhaṃ parārthe lobhamohitam
anāryakeṣvabhirataṃ maraṇe kṛtaniścayam
- 2
ज्ञातीनां दुःखकर्तारं बन्धूनां शोकवर्धनम्
सुहृदां क्लेशदातारं द्विषतां हर्षवर्धनम्
jñātīnāṃ duḥkhakartāraṃ bandhūnāṃ śokavardhanam
suhṛdāṃ kleśadātāraṃ dviṣatāṃ harṣavardhanam
- 3
कथं नैनं विमार्गस्थं वारयन्तीह बान्धवाः
सौहृदाद्वा सुहृत्स्निग्धो भगवान्वा पितामहः
kathaṃ nainaṃ vimārgasthaṃ vārayantīha bāndhavāḥ
sauhṛdādvā suhṛtsnigdho bhagavānvā pitāmahaḥ
- 4
वैशंपायन उवाच
उक्तं भगवता वाक्यम् उक्तं भीष्मेण यत्क्षमम्
उक्तं बहुविधं चैव नारदेनापि तच्छृणु
vaiśaṃpāyana uvāca
uktaṃ bhagavatā vākyam uktaṃ bhīṣmeṇa yatkṣamam
uktaṃ bahuvidhaṃ caiva nāradenāpi tacchṛṇu
- 5
नारद उवाच
दुर्लभो वै सुहृच्छ्रोता दुर्लभश्च हितः सुहृत्
तिष्ठते हि सुहृद्यत्र न बन्धुस्तत्र तिष्ठति
nārada uvāca
durlabho vai suhṛcchrotā durlabhaśca hitaḥ suhṛt
tiṣṭhate hi suhṛdyatra na bandhustatra tiṣṭhati
- 6
श्रोतव्यम् अपि पश्यामि सुहृदां कुरुनन्दन
न कर्तव्यश्च निर्बन्धो निर्बन्धो हि सुदारुणः
śrotavyam api paśyāmi suhṛdāṃ kurunandana
na kartavyaśca nirbandho nirbandho hi sudāruṇaḥ
- 7
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
यथा निर्बन्धतः प्राप्तो गालवेन पराजयः
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
yathā nirbandhataḥ prāpto gālavena parājayaḥ
- 8
विश्वामित्रं तपस्यन्तं धर्मो जिज्ञासया पुरा
अभ्यगच्छत्स्वयं भूत्वा वसिष्ठो भगवान् ऋषिः
viśvāmitraṃ tapasyantaṃ dharmo jijñāsayā purā
abhyagacchatsvayaṃ bhūtvā vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ
- 9
सप्तर्षीणाम् अन्यतमं वेषम् आस्थाय भारत
बुभुक्षुः क्षुधितो राजन्न् आश्रमं कौशिकस्य ह
saptarṣīṇām anyatamaṃ veṣam āsthāya bhārata
bubhukṣuḥ kṣudhito rājann āśramaṃ kauśikasya ha
- 10
विश्वामित्रो ऽथ संभ्रान्तः श्रपयामास वै चरुम्
परमान्नस्य यत्नेन न च स प्रत्यपालयत्
viśvāmitro 'tha saṃbhrāntaḥ śrapayāmāsa vai carum
paramānnasya yatnena na ca sa pratyapālayat
- 11
अन्नं तेन यदा भुक्तम् अन्यैर्दत्तं तपस्विभिः
अथ गृह्यान्नम् अत्युष्णं विश्वामित्रो ऽभ्युपागमत्
annaṃ tena yadā bhuktam anyairdattaṃ tapasvibhiḥ
atha gṛhyānnam atyuṣṇaṃ viśvāmitro 'bhyupāgamat
- 12
भुक्तं मे तिष्ठ तावत्त्वम् इत्युक्त्वा भगवान्ययौ
विश्वामित्रस्ततो राजन्स्थित एव महाद्युतिः
bhuktaṃ me tiṣṭha tāvattvam ityuktvā bhagavānyayau
viśvāmitrastato rājansthita eva mahādyutiḥ
- 13
भक्तं प्रगृह्य मूर्ध्ना तद्बाहुभ्यां पार्श्वतो ऽगमत्
स्थितः स्थाणुर् इवाभ्याशे निश्चेष्टो मारुताशनः
bhaktaṃ pragṛhya mūrdhnā tadbāhubhyāṃ pārśvato 'gamat
sthitaḥ sthāṇur ivābhyāśe niśceṣṭo mārutāśanaḥ
- 14
तस्य शुश्रूषणे यत्नम् अकरोद्गालवो मुनिः
गौरवाद्बहुमानाच्च हार्देन प्रियकाम्यया
tasya śuśrūṣaṇe yatnam akarodgālavo muniḥ
gauravādbahumānācca hārdena priyakāmyayā
- 15
अथ वर्षशते पूर्णे धर्मः पुनर् उपागमत्
वासिष्ठं वेषम् आस्थाय कौशिकं भोजनेप्सया
atha varṣaśate pūrṇe dharmaḥ punar upāgamat
vāsiṣṭhaṃ veṣam āsthāya kauśikaṃ bhojanepsayā
- 16
स दृष्ट्वा शिरसा भक्तं ध्रियमाणं महर्षिणा
तिष्ठता वायुभक्षेण विश्वामित्रेण धीमता
sa dṛṣṭvā śirasā bhaktaṃ dhriyamāṇaṃ maharṣiṇā
tiṣṭhatā vāyubhakṣeṇa viśvāmitreṇa dhīmatā
- 17
प्रतिगृह्य ततो धर्मस्तथैवोष्णं तथा नवम्
भुक्त्वा प्रीतो ऽस्मि विप्रर्षे तम् उक्त्वा स मुनिर्गतः
pratigṛhya tato dharmastathaivoṣṇaṃ tathā navam
bhuktvā prīto 'smi viprarṣe tam uktvā sa munirgataḥ
- 18
क्षत्रभावाद् अपगतो ब्राह्मणत्वम् उपागतः
धर्मस्य वचनात्प्रीतो विश्वामित्रस्तदाभवत्
kṣatrabhāvād apagato brāhmaṇatvam upāgataḥ
dharmasya vacanātprīto viśvāmitrastadābhavat
- 19
विश्वामित्रस्तु शिष्यस्य गालवस्य तपस्विनः
शुश्रूषया च भक्त्या च प्रीतिमान् इत्युवाच तम्
अनुज्ञातो मया वत्स यथेष्टं गच्छ गालव
viśvāmitrastu śiṣyasya gālavasya tapasvinaḥ
śuśrūṣayā ca bhaktyā ca prītimān ityuvāca tam
anujñāto mayā vatsa yatheṣṭaṃ gaccha gālava
- 20
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गालवो मुनिसत्तमम्
प्रीतो मधुरया वाचा विश्वामित्रं महाद्युतिम्
ityuktaḥ pratyuvācedaṃ gālavo munisattamam
prīto madhurayā vācā viśvāmitraṃ mahādyutim
- 21
दक्षिणां कां प्रयच्छामि भवते गुरुकर्मणि
दक्षिणाभिर् उपेतं हि कर्म सिध्यति मानवम्
dakṣiṇāṃ kāṃ prayacchāmi bhavate gurukarmaṇi
dakṣiṇābhir upetaṃ hi karma sidhyati mānavam
- 22
दक्षिणानां हि सृष्टानाम् अपवर्गेण भुज्यते
स्वर्गे क्रतुफलं सद्भिर्दक्षिणा शान्तिर् उच्यते
किम् आहरामि गुर्वर्थं ब्रवीतु भगवान् इति
dakṣiṇānāṃ hi sṛṣṭānām apavargeṇa bhujyate
svarge kratuphalaṃ sadbhirdakṣiṇā śāntir ucyate
kim āharāmi gurvarthaṃ bravītu bhagavān iti
- 23
जानमानस्तु भगवाञ्जितः शुश्रूषणेन च
विश्वामित्रस्तम् असकृद्गच्छ गच्छेत्यचोदयत्
jānamānastu bhagavāñjitaḥ śuśrūṣaṇena ca
viśvāmitrastam asakṛdgaccha gacchetyacodayat
- 24
असकृद्गच्छ गच्छेति विश्वामित्रेण भाषितः
किं ददानीति बहुशो गालवः प्रत्यभाषत
asakṛdgaccha gaccheti viśvāmitreṇa bhāṣitaḥ
kiṃ dadānīti bahuśo gālavaḥ pratyabhāṣata
- 25
निर्बन्धतस्तु बहुशो गालवस्य तपस्विनः
किंचिद् आगतसंरम्भो विश्वामित्रो ऽब्रवीद् इदम्
nirbandhatastu bahuśo gālavasya tapasvinaḥ
kiṃcid āgatasaṃrambho viśvāmitro 'bravīd idam
- 26
एकतः श्यामकर्णानां शतान्यष्टौ ददस्व मे
हयानां चन्द्रशुभ्राणां गच्छ गालव माचिरम्
ekataḥ śyāmakarṇānāṃ śatānyaṣṭau dadasva me
hayānāṃ candraśubhrāṇāṃ gaccha gālava māciram

