23 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
उत सन्तम् असन्तं च बालं वृद्धं च संजय
उताबलं बलीयांसं धाता प्रकुरुते वशे
yudhiṣṭhira uvāca
uta santam asantaṃ ca bālaṃ vṛddhaṃ ca saṃjaya
utābalaṃ balīyāṃsaṃ dhātā prakurute vaśe
- 2
उत बालाय पाण्डित्यं पण्डितायोत बालताम्
ददाति सर्वम् ईशानः पुरस्ताच्छुक्रम् उच्चरन्
uta bālāya pāṇḍityaṃ paṇḍitāyota bālatām
dadāti sarvam īśānaḥ purastācchukram uccaran
- 3
अलं विज्ञापनाय स्याद् आचक्षीथा यथातथम्
अथो मन्त्रं मन्त्रयित्वा अन्योन्येनातिहृष्टवत्
alaṃ vijñāpanāya syād ācakṣīthā yathātatham
atho mantraṃ mantrayitvā anyonyenātihṛṣṭavat
- 4
गावल्गणे कुरून्गत्वा धृतराष्ट्रं महाबलम्
अभिवाद्योपसंगृह्य ततः पृच्छेर् अनामयम्
gāvalgaṇe kurūngatvā dhṛtarāṣṭraṃ mahābalam
abhivādyopasaṃgṛhya tataḥ pṛccher anāmayam
- 5
ब्रूयाश्चैनं त्वम् आसीनं कुरुभिः परिवारितम्
तवैव राजन्वीर्येण सुखं जीवन्ति पाण्डवाः
brūyāścainaṃ tvam āsīnaṃ kurubhiḥ parivāritam
tavaiva rājanvīryeṇa sukhaṃ jīvanti pāṇḍavāḥ
- 6
तव प्रसादाद्बालास्ते प्राप्ता राज्यम् अरिंदम
राज्ये तान्स्थापयित्वाग्रे नोपेक्षीर्विनशिष्यतः
tava prasādādbālāste prāptā rājyam ariṃdama
rājye tānsthāpayitvāgre nopekṣīrvinaśiṣyataḥ
- 7
सर्वम् अप्येतद् एकस्य नालं संजय कस्यचित्
तात संहत्य जीवामो मा द्विषद्भ्यो वशं गमः
sarvam apyetad ekasya nālaṃ saṃjaya kasyacit
tāta saṃhatya jīvāmo mā dviṣadbhyo vaśaṃ gamaḥ
- 8
तथा भीष्मं शांतनवं भारतानां पितामहम्
शिरसाभिवदेथास्त्वं मम नाम प्रकीर्तयन्
tathā bhīṣmaṃ śāṃtanavaṃ bhāratānāṃ pitāmaham
śirasābhivadethāstvaṃ mama nāma prakīrtayan
- 9
अभिवाद्य च वक्तव्यस्ततो ऽस्माकं पितामहः
भवता शंतनोर्वंशो निमग्नः पुनर् उद्धृतः
abhivādya ca vaktavyastato 'smākaṃ pitāmahaḥ
bhavatā śaṃtanorvaṃśo nimagnaḥ punar uddhṛtaḥ
- 10
स त्वं कुरु तथा तात स्वमतेन पितामह
यथा जीवन्ति ते पौत्राः प्रीतिमन्तः परस्परम्
sa tvaṃ kuru tathā tāta svamatena pitāmaha
yathā jīvanti te pautrāḥ prītimantaḥ parasparam
- 11
तथैव विदुरं ब्रूयाः कुरूणां मन्त्रधारिणम्
अयुद्धं सौम्य भाषस्व हितकामो युधिष्ठिरः
tathaiva viduraṃ brūyāḥ kurūṇāṃ mantradhāriṇam
ayuddhaṃ saumya bhāṣasva hitakāmo yudhiṣṭhiraḥ
- 12
अथो सुयोधनं ब्रूया राजपुत्रम् अमर्षणम्
मध्ये कुरूणाम् आसीनम् अनुनीय पुनः पुनः
atho suyodhanaṃ brūyā rājaputram amarṣaṇam
madhye kurūṇām āsīnam anunīya punaḥ punaḥ
- 13
अपश्यन्माम् उपेक्षन्तं कृष्णाम् एकां सभागताम्
तद्दुःखम् अतितिक्षाम मा वधीष्म कुरून् इति
apaśyanmām upekṣantaṃ kṛṣṇām ekāṃ sabhāgatām
tadduḥkham atitikṣāma mā vadhīṣma kurūn iti
- 14
एवं पूर्वापरान्क्लेशान् अतितिक्षन्त पाण्डवाः
यथा बलीयसः सन्तस्तत्सर्वं कुरवो विदुः
evaṃ pūrvāparānkleśān atitikṣanta pāṇḍavāḥ
yathā balīyasaḥ santastatsarvaṃ kuravo viduḥ
- 15
यन्नः प्राव्राजयः सौम्य अजिनैः प्रतिवासितान्
तद्दुःखम् अतितिक्षाम मा वधीष्म कुरून् इति
yannaḥ prāvrājayaḥ saumya ajinaiḥ prativāsitān
tadduḥkham atitikṣāma mā vadhīṣma kurūn iti
- 16
यत्तत्सभायाम् आक्रम्य कृष्णां केशेष्वधर्षयत्
दुःशासनस्ते ऽनुमते तच्चास्माभिर् उपेक्षितम्
yattatsabhāyām ākramya kṛṣṇāṃ keśeṣvadharṣayat
duḥśāsanaste 'numate taccāsmābhir upekṣitam
- 17
यथोचितं स्वकं भागं लभेमहि परंतप
निवर्तय परद्रव्ये बुद्धिं गृद्धां नरर्षभ
yathocitaṃ svakaṃ bhāgaṃ labhemahi paraṃtapa
nivartaya paradravye buddhiṃ gṛddhāṃ nararṣabha
- 18
शान्तिर् एवं भवेद्राजन्प्रीतिश्चैव परस्परम्
राज्यैकदेशम् अपि नः प्रयच्छ शमम् इच्छताम्
śāntir evaṃ bhavedrājanprītiścaiva parasparam
rājyaikadeśam api naḥ prayaccha śamam icchatām
- 19
कुशस्थलं वृकस्थलम् आसन्दी वारणावतम्
अवसानं भवेद् अत्र किंचिद् एव तु पञ्चमम्
kuśasthalaṃ vṛkasthalam āsandī vāraṇāvatam
avasānaṃ bhaved atra kiṃcid eva tu pañcamam
- 20
भ्रातॄणां देहि पञ्चानां ग्रामान्पञ्च सुयोधन
शान्तिर्नो ऽस्तु महाप्राज्ञ ज्ञातिभिः सह संजय
bhrātṝṇāṃ dehi pañcānāṃ grāmānpañca suyodhana
śāntirno 'stu mahāprājña jñātibhiḥ saha saṃjaya
- 21
भ्राता भ्रातरम् अन्वेतु पिता पुत्रेण युज्यताम्
स्मयमानाः समायान्तु पाञ्चालाः कुरुभिः सह
bhrātā bhrātaram anvetu pitā putreṇa yujyatām
smayamānāḥ samāyāntu pāñcālāḥ kurubhiḥ saha
- 22
अक्षतान्कुरुपाञ्चालान्पश्येम इति कामये
सर्वे सुमनसस्तात शाम्याम भरतर्षभ
akṣatānkurupāñcālānpaśyema iti kāmaye
sarve sumanasastāta śāmyāma bharatarṣabha
- 23
अलम् एव शमायास्मि तथा युद्धाय संजय
धर्मार्थयोर् अलं चाहं मृदवे दारुणाय च
alam eva śamāyāsmi tathā yuddhāya saṃjaya
dharmārthayor alaṃ cāhaṃ mṛdave dāruṇāya ca

