49 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धर्मार्थसहितं हितम्
कृष्णा दाशार्हम् आसीनम् अब्रवीच्छोककर्षिता
vaiśaṃpāyana uvāca
rājñastu vacanaṃ śrutvā dharmārthasahitaṃ hitam
kṛṣṇā dāśārham āsīnam abravīcchokakarṣitā
- 2
सुता द्रुपदराजस्य स्वसितायतमूर्धजा
सम्पूज्य सहदेवं च सात्यकिं च महारथम्
sutā drupadarājasya svasitāyatamūrdhajā
sampūjya sahadevaṃ ca sātyakiṃ ca mahāratham
- 3
भीमसेनं च संशान्तं दृष्ट्वा परमदुर्मनाः
अश्रुपूर्णेक्षणा वाक्यम् उवाचेदं मनस्विनी
bhīmasenaṃ ca saṃśāntaṃ dṛṣṭvā paramadurmanāḥ
aśrupūrṇekṣaṇā vākyam uvācedaṃ manasvinī
- 4
विदितं ते महाबाहो धर्मज्ञ मधुसूदन
यथा निकृतिम् आस्थाय भ्रंशिताः पाण्डवाः सुखात्
viditaṃ te mahābāho dharmajña madhusūdana
yathā nikṛtim āsthāya bhraṃśitāḥ pāṇḍavāḥ sukhāt
- 5
धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण सामात्येन जनार्दन
यथा च संजयो राज्ञा मन्त्रं रहसि श्रावितः
dhṛtarāṣṭrasya putreṇa sāmātyena janārdana
yathā ca saṃjayo rājñā mantraṃ rahasi śrāvitaḥ
- 6
युधिष्ठिरेण दाशार्ह तच्चापि विदितं तव
यथोक्तः संजयश्चैव तच्च सर्वं श्रुतं त्वया
yudhiṣṭhireṇa dāśārha taccāpi viditaṃ tava
yathoktaḥ saṃjayaścaiva tacca sarvaṃ śrutaṃ tvayā
- 7
पञ्च नस्तात दीयन्तां ग्रामा इति महाद्युते
कुशस्थलं वृकस्थलम् आसन्दी वारणावतम्
pañca nastāta dīyantāṃ grāmā iti mahādyute
kuśasthalaṃ vṛkasthalam āsandī vāraṇāvatam
- 8
अवसानं महाबाहो किंचिद् एव तु पञ्चमम्
इति दुर्योधनो वाच्यः सुहृदश्चास्य केशव
avasānaṃ mahābāho kiṃcid eva tu pañcamam
iti duryodhano vācyaḥ suhṛdaścāsya keśava
- 9
तच्चापि नाकरोद्वाक्यं श्रुत्वा कृष्ण सुयोधनः
युधिष्ठिरस्य दाशार्ह ह्रीमतः संधिम् इच्छतः
taccāpi nākarodvākyaṃ śrutvā kṛṣṇa suyodhanaḥ
yudhiṣṭhirasya dāśārha hrīmataḥ saṃdhim icchataḥ
- 10
अप्रदानेन राज्यस्य यदि कृष्ण सुयोधनः
संधिम् इच्छेन्न कर्तव्यस्तत्र गत्वा कथंचन
apradānena rājyasya yadi kṛṣṇa suyodhanaḥ
saṃdhim icchenna kartavyastatra gatvā kathaṃcana
- 11
शक्ष्यन्ति हि महाबाहो पाण्डवाः सृञ्जयैः सह
धार्तराष्ट्रबलं घोरं क्रुद्धं प्रतिसमासितुम्
śakṣyanti hi mahābāho pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ saha
dhārtarāṣṭrabalaṃ ghoraṃ kruddhaṃ pratisamāsitum
- 12
न हि साम्ना न दानेन शक्यो ऽर्थस्तेषु कश्चन
तस्मात्तेषु न कर्तव्या कृपा ते मधुसूदन
na hi sāmnā na dānena śakyo 'rthasteṣu kaścana
tasmātteṣu na kartavyā kṛpā te madhusūdana
- 13
साम्ना दानेन वा कृष्ण ये न शाम्यन्ति शत्रवः
मोक्तव्यस्तेषु दण्डः स्याज्जीवितं परिरक्षता
sāmnā dānena vā kṛṣṇa ye na śāmyanti śatravaḥ
moktavyasteṣu daṇḍaḥ syājjīvitaṃ parirakṣatā
- 14
तस्मात्तेषु महादण्डः क्षेप्तव्यः क्षिप्रम् अच्युत
त्वया चैव महाबाहो पाण्डवैः सह सृञ्जयैः
tasmātteṣu mahādaṇḍaḥ kṣeptavyaḥ kṣipram acyuta
tvayā caiva mahābāho pāṇḍavaiḥ saha sṛñjayaiḥ
- 15
एतत्समर्थं पार्थानां तव चैव यशस्करम्
क्रियमाणं भवेत्कृष्ण क्षत्रस्य च सुखावहम्
etatsamarthaṃ pārthānāṃ tava caiva yaśaskaram
kriyamāṇaṃ bhavetkṛṣṇa kṣatrasya ca sukhāvaham
- 16
क्षत्रियेण हि हन्तव्यः क्षत्रियो लोभम् आस्थितः
अक्षत्रियो वा दाशार्ह स्वधर्मम् अनुतिष्ठता
kṣatriyeṇa hi hantavyaḥ kṣatriyo lobham āsthitaḥ
akṣatriyo vā dāśārha svadharmam anutiṣṭhatā
- 17
अन्यत्र ब्राह्मणात्तात सर्वपापेष्ववस्थितात्
गुरुर्हि सर्ववर्णानां ब्राह्मणः प्रसृताग्रभुक्
anyatra brāhmaṇāttāta sarvapāpeṣvavasthitāt
gururhi sarvavarṇānāṃ brāhmaṇaḥ prasṛtāgrabhuk
- 18
यथावध्ये भवेद्दोषो वध्यमाने जनार्दन
स वध्यस्यावधे दृष्ट इति धर्मविदो विदुः
yathāvadhye bhaveddoṣo vadhyamāne janārdana
sa vadhyasyāvadhe dṛṣṭa iti dharmavido viduḥ
- 19
यथा त्वां न स्पृशेद् एष दोषः कृष्ण तथा कुरु
पाण्डवैः सह दाशार्ह सृञ्जयैश्च ससैनिकैः
yathā tvāṃ na spṛśed eṣa doṣaḥ kṛṣṇa tathā kuru
pāṇḍavaiḥ saha dāśārha sṛñjayaiśca sasainikaiḥ
- 20
पुनर् उक्तं च वक्ष्यामि विश्रम्भेण जनार्दन
का नु सीमन्तिनी मादृक्पृथिव्याम् अस्ति केशव
punar uktaṃ ca vakṣyāmi viśrambheṇa janārdana
kā nu sīmantinī mādṛkpṛthivyām asti keśava
- 21
सुता द्रुपदराजस्य वेदिमध्यात्समुत्थिता
धृष्टद्युम्नस्य भगिनी तव कृष्ण प्रिया सखी
sutā drupadarājasya vedimadhyātsamutthitā
dhṛṣṭadyumnasya bhaginī tava kṛṣṇa priyā sakhī
- 22
आजमीढकुलं प्राप्ता स्नुषा पाण्डोर्महात्मनः
महिषी पाण्डुपुत्राणां पञ्चेन्द्रसमवर्चसाम्
ājamīḍhakulaṃ prāptā snuṣā pāṇḍormahātmanaḥ
mahiṣī pāṇḍuputrāṇāṃ pañcendrasamavarcasām
- 23
सुता मे पञ्चभिर्वीरैः पञ्च जाता महारथाः
अभिमन्युर्यथा कृष्ण तथा ते तव धर्मतः
sutā me pañcabhirvīraiḥ pañca jātā mahārathāḥ
abhimanyuryathā kṛṣṇa tathā te tava dharmataḥ
- 24
साहं केशग्रहं प्राप्ता परिक्लिष्टा सभां गता
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां त्वयि जीवति केशव
sāhaṃ keśagrahaṃ prāptā parikliṣṭā sabhāṃ gatā
paśyatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ tvayi jīvati keśava
- 25
जीवत्सु कौरवेयेषु पाञ्चालेष्वथ वृष्णिषु
दासीभूतास्मि पापानां सभामध्ये व्यवस्थिता
jīvatsu kauraveyeṣu pāñcāleṣvatha vṛṣṇiṣu
dāsībhūtāsmi pāpānāṃ sabhāmadhye vyavasthitā
- 26
निरामर्षेष्वचेष्टेषु प्रेक्षमाणेषु पाण्डुषु
त्राहि माम् इति गोविन्द मनसा काङ्क्षितो ऽसि मे
nirāmarṣeṣvaceṣṭeṣu prekṣamāṇeṣu pāṇḍuṣu
trāhi mām iti govinda manasā kāṅkṣito 'si me
- 27
यत्र मां भगवान्राजा श्वशुरो वाक्यम् अब्रवीत्
वरं वृणीष्व पाञ्चालि वरार्हासि मतासि मे
yatra māṃ bhagavānrājā śvaśuro vākyam abravīt
varaṃ vṛṇīṣva pāñcāli varārhāsi matāsi me
- 28
अदासाः पाण्डवाः सन्तु सरथाः सायुधा इति
मयोक्ते यत्र निर्मुक्ता वनवासाय केशव
adāsāḥ pāṇḍavāḥ santu sarathāḥ sāyudhā iti
mayokte yatra nirmuktā vanavāsāya keśava
- 29
एवंविधानां दुःखानाम् अभिज्ञो ऽसि जनार्दन
त्राहि मां पुण्डरीकाक्ष सभर्तृज्ञातिबान्धवाम्
evaṃvidhānāṃ duḥkhānām abhijño 'si janārdana
trāhi māṃ puṇḍarīkākṣa sabhartṛjñātibāndhavām
- 30
नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभयोः
स्नुषा भवामि धर्मेण साहं दासीकृताभवम्
nanvahaṃ kṛṣṇa bhīṣmasya dhṛtarāṣṭrasya cobhayoḥ
snuṣā bhavāmi dharmeṇa sāhaṃ dāsīkṛtābhavam

