45 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
किम् असौ पाण्डवो राजा धर्मपुत्रो ऽभ्यभाषत
श्रुत्वेमा बहुलाः सेनाः प्रत्यर्थेन समागताः
dhṛtarāṣṭra uvāca
kim asau pāṇḍavo rājā dharmaputro 'bhyabhāṣata
śrutvemā bahulāḥ senāḥ pratyarthena samāgatāḥ
- 2
किम् इच्छत्यभिसंरम्भाद्योत्स्यमानो युधिष्ठिरः
कस्य स्विद्भ्रातृपुत्राणां चिन्तासु मुखम् ईक्षते
kim icchatyabhisaṃrambhādyotsyamāno yudhiṣṭhiraḥ
kasya svidbhrātṛputrāṇāṃ cintāsu mukham īkṣate
- 3
के स्विद् एनं वारयन्ति शाम्य युध्येति वा पुनः
निकृत्या कोपितं मन्दैर्धर्मज्ञं धर्मचारिणम्
ke svid enaṃ vārayanti śāmya yudhyeti vā punaḥ
nikṛtyā kopitaṃ mandairdharmajñaṃ dharmacāriṇam
- 4
संजय उवाच
राज्ञो मुखम् उदीक्षन्ते पाञ्चालाः पाण्डवैः सह
युधिष्ठिरस्य भद्रं ते स सर्वान् अनुशास्ति च
saṃjaya uvāca
rājño mukham udīkṣante pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha
yudhiṣṭhirasya bhadraṃ te sa sarvān anuśāsti ca
- 5
पृथग्भूताः पाण्डवानां पाञ्चालानां रथव्रजाः
आयान्तम् अभिनन्दन्ति कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
pṛthagbhūtāḥ pāṇḍavānāṃ pāñcālānāṃ rathavrajāḥ
āyāntam abhinandanti kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram
- 6
तमः सूर्यम् इवोद्यन्तं कौन्तेयं दीप्ततेजसम्
पाञ्चालाः प्रतिनन्दन्ति तेजोराशिम् इवोद्यतम्
tamaḥ sūryam ivodyantaṃ kaunteyaṃ dīptatejasam
pāñcālāḥ pratinandanti tejorāśim ivodyatam
- 7
आ गोपालाविपालेभ्यो नन्दमानं युधिष्ठिरम्
पाञ्चालाः केकया मत्स्याः प्रतिनन्दन्ति पाण्डवम्
ā gopālāvipālebhyo nandamānaṃ yudhiṣṭhiram
pāñcālāḥ kekayā matsyāḥ pratinandanti pāṇḍavam
- 8
ब्राह्मण्यो राजपुत्र्यश्च विशां दुहितरश्च याः
क्रीडन्त्यो ऽभिसमायान्ति पार्थं संनद्धम् ईक्षितुम्
brāhmaṇyo rājaputryaśca viśāṃ duhitaraśca yāḥ
krīḍantyo 'bhisamāyānti pārthaṃ saṃnaddham īkṣitum
- 9
धृतराष्ट्र उवाच
संजयाचक्ष्व केनास्मान्पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
धृष्टद्युम्नेन सेनान्या सोमकाः किंबला इव
dhṛtarāṣṭra uvāca
saṃjayācakṣva kenāsmānpāṇḍavā abhyayuñjata
dhṛṣṭadyumnena senānyā somakāḥ kiṃbalā iva
- 10
वैशंपायन उवाच
गावल्गणिस्तु तत्पृष्टः सभायां कुरुसंसदि
निःश्वस्य सुभृशं दीर्घं मुहुः संचिन्तयन्न् इव
तत्रानिमित्ततो दैवात्सूतं कश्मलम् आविशत्
vaiśaṃpāyana uvāca
gāvalgaṇistu tatpṛṣṭaḥ sabhāyāṃ kurusaṃsadi
niḥśvasya subhṛśaṃ dīrghaṃ muhuḥ saṃcintayann iva
tatrānimittato daivātsūtaṃ kaśmalam āviśat
- 11
तदाचचक्षे पुरुषः सभायां राजसंसदि
संजयो ऽयं महाराज मूर्छितः पतितो भुवि
वाचं न सृजते कांचिद्धीनप्रज्ञो ऽल्पचेतनः
tadācacakṣe puruṣaḥ sabhāyāṃ rājasaṃsadi
saṃjayo 'yaṃ mahārāja mūrchitaḥ patito bhuvi
vācaṃ na sṛjate kāṃciddhīnaprajño 'lpacetanaḥ
- 12
धृतराष्ट्र उवाच
अपश्यत्संजयो नूनं कुन्तीपुत्रान्महारथान्
तैर् अस्य पुरुषव्याघ्रैर्भृशम् उद्वेजितं मनः
dhṛtarāṣṭra uvāca
apaśyatsaṃjayo nūnaṃ kuntīputrānmahārathān
tair asya puruṣavyāghrairbhṛśam udvejitaṃ manaḥ
- 13
वैशंपायन उवाच
संजयश्चेतनां लब्ध्वा प्रत्याश्वस्येदम् अब्रवीत्
धृतराष्ट्रं महाराज सभायां कुरुसंसदि
vaiśaṃpāyana uvāca
saṃjayaścetanāṃ labdhvā pratyāśvasyedam abravīt
dhṛtarāṣṭraṃ mahārāja sabhāyāṃ kurusaṃsadi
- 14
दृष्टवान् अस्मि राजेन्द्र कुन्तीपुत्रान्महारथान्
मत्स्यराजगृहावासाद् अवरोधेन कर्शितान्
शृणु यैर्हि महाराज पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
dṛṣṭavān asmi rājendra kuntīputrānmahārathān
matsyarājagṛhāvāsād avarodhena karśitān
śṛṇu yairhi mahārāja pāṇḍavā abhyayuñjata
- 15
यो नैव रोषान्न भयान्न कामान्नार्थकारणात्
न हेतुवादाद्धर्मात्मा सत्यं जह्यात्कथंचन
yo naiva roṣānna bhayānna kāmānnārthakāraṇāt
na hetuvādāddharmātmā satyaṃ jahyātkathaṃcana
- 16
यः प्रमाणं महाराज धर्मे धर्मभृतां वरः
अजातशत्रुणा तेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
yaḥ pramāṇaṃ mahārāja dharme dharmabhṛtāṃ varaḥ
ajātaśatruṇā tena pāṇḍavā abhyayuñjata
- 17
यस्य बाहुबले तुल्यः पृथिव्यां नास्ति कश्चन
यो वै सर्वान्महीपालान्वशे चक्रे धनुर्धरः
तेन वो भीमसेनेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
yasya bāhubale tulyaḥ pṛthivyāṃ nāsti kaścana
yo vai sarvānmahīpālānvaśe cakre dhanurdharaḥ
tena vo bhīmasenena pāṇḍavā abhyayuñjata
- 18
निःसृतानां जतुगृहाद्धिडिम्बात्पुरुषादकात्
य एषाम् अभवद्द्वीपः कुन्तीपुत्रो वृकोदरः
niḥsṛtānāṃ jatugṛhāddhiḍimbātpuruṣādakāt
ya eṣām abhavaddvīpaḥ kuntīputro vṛkodaraḥ
- 19
याज्ञसेनीम् अथो यत्र सिन्धुराजो ऽपकृष्टवान्
तत्रैषाम् अभवद्द्वीपः कुन्तीपुत्रो वृकोदरः
yājñasenīm atho yatra sindhurājo 'pakṛṣṭavān
tatraiṣām abhavaddvīpaḥ kuntīputro vṛkodaraḥ
- 20
यश्च तान्संगतान्सर्वान्पाण्डवान्वारणावते
दह्यतो मोचयामास तेन वस्ते ऽभ्ययुञ्जत
yaśca tānsaṃgatānsarvānpāṇḍavānvāraṇāvate
dahyato mocayāmāsa tena vaste 'bhyayuñjata
- 21
कृष्णायाश्चरता प्रीतिं येन क्रोधवशा हताः
प्रविश्य विषमं घोरं पर्वतं गन्धमादनम्
kṛṣṇāyāścaratā prītiṃ yena krodhavaśā hatāḥ
praviśya viṣamaṃ ghoraṃ parvataṃ gandhamādanam
- 22
यस्य नागायुतं वीर्यं भुजयोः सारम् अर्पितम्
तेन वो भीमसेनेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
yasya nāgāyutaṃ vīryaṃ bhujayoḥ sāram arpitam
tena vo bhīmasenena pāṇḍavā abhyayuñjata
- 23
कृष्णद्वितीयो विक्रम्य तुष्ट्यर्थं जातवेदसः
अजयद्यः पुरा वीरो युध्यमानं पुरंदरम्
kṛṣṇadvitīyo vikramya tuṣṭyarthaṃ jātavedasaḥ
ajayadyaḥ purā vīro yudhyamānaṃ puraṃdaram
- 24
यः स साक्षान्महादेवं गिरिशं शूलपाणिनम्
तोषयामास युद्धेन देवदेवम् उमापतिम्
yaḥ sa sākṣānmahādevaṃ giriśaṃ śūlapāṇinam
toṣayāmāsa yuddhena devadevam umāpatim
- 25
यश्च सर्वान्वशे चक्रे लोकपालान्धनुर्धरः
तेन वो विजयेनाजौ पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
yaśca sarvānvaśe cakre lokapālāndhanurdharaḥ
tena vo vijayenājau pāṇḍavā abhyayuñjata
- 26
यः प्रतीचीं दिशं चक्रे वशे म्लेच्छगणायुताम्
स तत्र नकुलो योद्धा चित्रयोधी व्यवस्थितः
yaḥ pratīcīṃ diśaṃ cakre vaśe mlecchagaṇāyutām
sa tatra nakulo yoddhā citrayodhī vyavasthitaḥ
- 27
तेन वो दर्शनीयेन वीरेणातिधनुर्भृता
माद्रीपुत्रेण कौरव्य पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
tena vo darśanīyena vīreṇātidhanurbhṛtā
mādrīputreṇa kauravya pāṇḍavā abhyayuñjata
- 28
यः काशीन् अङ्गमगधान्कलिङ्गांश्च युधाजयत्
तेन वः सहदेवेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
yaḥ kāśīn aṅgamagadhānkaliṅgāṃśca yudhājayat
tena vaḥ sahadevena pāṇḍavā abhyayuñjata
- 29
यस्य वीर्येण सदृशाश्चत्वारो भुवि मानवाः
अश्वत्थामा धृष्टकेतुः प्रद्युम्नो रुक्मिर् एव च
yasya vīryeṇa sadṛśāścatvāro bhuvi mānavāḥ
aśvatthāmā dhṛṣṭaketuḥ pradyumno rukmir eva ca
- 30
तेन वः सहदेवेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
यवीयसा नृवीरेण माद्रीनन्दिकरेण च
tena vaḥ sahadevena pāṇḍavā abhyayuñjata
yavīyasā nṛvīreṇa mādrīnandikareṇa ca

