19 shlokas
- 1
वासुदेव उवाच
एवम् उक्ते तु भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च
गान्धार्या धृतराष्ट्रेण न च मन्दो ऽन्वबुध्यत
vāsudeva uvāca
evam ukte tu bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa ca
gāndhāryā dhṛtarāṣṭreṇa na ca mando 'nvabudhyata
- 2
अवधूयोत्थितः क्रुद्धो रोषात्संरक्तलोचनः
अन्वद्रवन्त तं पश्चाद्राजानस्त्यक्तजीविताः
avadhūyotthitaḥ kruddho roṣātsaṃraktalocanaḥ
anvadravanta taṃ paścādrājānastyaktajīvitāḥ
- 3
अज्ञापयच्च राज्ञस्तान्पार्थिवान्दुष्टचेतसः
प्रयाध्वं वै कुरुक्षेत्रं पुष्यो ऽद्येति पुनः पुनः
ajñāpayacca rājñastānpārthivānduṣṭacetasaḥ
prayādhvaṃ vai kurukṣetraṃ puṣyo 'dyeti punaḥ punaḥ
- 4
ततस्ते पृथिवीपालाः प्रययुः सहसैनिकाः
भीष्मं सेनापतिं कृत्वा संहृष्टाः कालचोदिताः
tataste pṛthivīpālāḥ prayayuḥ sahasainikāḥ
bhīṣmaṃ senāpatiṃ kṛtvā saṃhṛṣṭāḥ kālacoditāḥ
- 5
अक्षौहिण्यो दशैका च पार्थिवानां समागताः
तासां प्रमुखतो भीष्मस्तालकेतुर्व्यरोचत
यद् अत्र युक्तं प्राप्तं च तद्विधत्स्व विशां पते
akṣauhiṇyo daśaikā ca pārthivānāṃ samāgatāḥ
tāsāṃ pramukhato bhīṣmastālaketurvyarocata
yad atra yuktaṃ prāptaṃ ca tadvidhatsva viśāṃ pate
- 6
उक्तं भीष्मेण यद्वाक्यं द्रोणेन विदुरेण च
गान्धार्या धृतराष्ट्रेण समक्षं मम भारत
एतत्ते कथितं राजन्यद्वृत्तं कुरुसंसदि
uktaṃ bhīṣmeṇa yadvākyaṃ droṇena vidureṇa ca
gāndhāryā dhṛtarāṣṭreṇa samakṣaṃ mama bhārata
etatte kathitaṃ rājanyadvṛttaṃ kurusaṃsadi
- 7
साम आदौ प्रयुक्तं मे राजन्सौभ्रात्रम् इच्छता
अभेदात्कुरुवंशस्य प्रजानां च विवृद्धये
sāma ādau prayuktaṃ me rājansaubhrātram icchatā
abhedātkuruvaṃśasya prajānāṃ ca vivṛddhaye
- 8
पुनर्भेदश्च मे युक्तो यदा साम न गृह्यते
कर्मानुकीर्तनं चैव देवमानुषसंहितम्
punarbhedaśca me yukto yadā sāma na gṛhyate
karmānukīrtanaṃ caiva devamānuṣasaṃhitam
- 9
यदा नाद्रियते वाक्यं सामपूर्वं सुयोधनः
तदा मया समानीय भेदिताः सर्वपार्थिवाः
yadā nādriyate vākyaṃ sāmapūrvaṃ suyodhanaḥ
tadā mayā samānīya bheditāḥ sarvapārthivāḥ
- 10
अद्भुतानि च घोराणि दारुणानि च भारत
अमानुषाणि कर्माणि दर्शितानि च मे विभो
adbhutāni ca ghorāṇi dāruṇāni ca bhārata
amānuṣāṇi karmāṇi darśitāni ca me vibho
- 11
भर्त्सयित्वा तु राज्ञस्तांस्तृणीकृत्य सुयोधनम्
राधेयं भीषयित्वा च सौबलं च पुनः पुनः
bhartsayitvā tu rājñastāṃstṛṇīkṛtya suyodhanam
rādheyaṃ bhīṣayitvā ca saubalaṃ ca punaḥ punaḥ
- 12
न्यूनतां धार्तराष्ट्राणां निन्दां चैव पुनः पुनः
भेदयित्वा नृपान्सर्वान्वाग्भिर्मन्त्रेण चासकृत्
nyūnatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ nindāṃ caiva punaḥ punaḥ
bhedayitvā nṛpānsarvānvāgbhirmantreṇa cāsakṛt
- 13
पुनः सामाभिसंयुक्तं संप्रदानम् अथाब्रुवम्
अभेदात्कुरुवंशस्य कार्ययोगात्तथैव च
punaḥ sāmābhisaṃyuktaṃ saṃpradānam athābruvam
abhedātkuruvaṃśasya kāryayogāttathaiva ca
- 14
ते बाला धृतराष्ट्रस्य भीष्मस्य विदुरस्य च
तिष्ठेयुः पाण्डवाः सर्वे हित्वा मानम् अधश्चराः
te bālā dhṛtarāṣṭrasya bhīṣmasya vidurasya ca
tiṣṭheyuḥ pāṇḍavāḥ sarve hitvā mānam adhaścarāḥ
- 15
प्रयच्छन्तु च ते राज्यम् अनीशास्ते भवन्तु च
यथाह राजा गाङ्गेयो विदुरश्च तथास्तु तत्
prayacchantu ca te rājyam anīśāste bhavantu ca
yathāha rājā gāṅgeyo viduraśca tathāstu tat
- 16
सर्वं भवतु ते राज्यं पञ्च ग्रामान्विसर्जय
अवश्यं भरणीया हि पितुस्ते राजसत्तम
sarvaṃ bhavatu te rājyaṃ pañca grāmānvisarjaya
avaśyaṃ bharaṇīyā hi pituste rājasattama
- 17
एवम् उक्तस्तु दुष्टात्मा नैव भावं व्यमुञ्चत
दण्डं चतुर्थं पश्यामि तेषु पापेषु नान्यथा
evam uktastu duṣṭātmā naiva bhāvaṃ vyamuñcata
daṇḍaṃ caturthaṃ paśyāmi teṣu pāpeṣu nānyathā
- 18
निर्याताश्च विनाशाय कुरुक्षेत्रं नराधिपाः
एतत्ते कथितं सर्वं यद्वृत्तं कुरुसंसदि
niryātāśca vināśāya kurukṣetraṃ narādhipāḥ
etatte kathitaṃ sarvaṃ yadvṛttaṃ kurusaṃsadi
- 19
न ते राज्यं प्रयच्छन्ति विना युद्धेन पाण्डव
विनाशहेतवः सर्वे प्रत्युपस्थितमृत्यवः
na te rājyaṃ prayacchanti vinā yuddhena pāṇḍava
vināśahetavaḥ sarve pratyupasthitamṛtyavaḥ

