38 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
शकुनिर्मातुलस्ते ऽसौ रथ एको नराधिप
प्रसज्य पाण्डवैर्वैरं योत्स्यते नात्र संशयः
bhīṣma uvāca
śakunirmātulaste 'sau ratha eko narādhipa
prasajya pāṇḍavairvairaṃ yotsyate nātra saṃśayaḥ
- 2
एतस्य सैन्या दुर्धर्षाः समरे ऽप्रतियायिनः
विकृतायुधभूयिष्ठा वायुवेगसमा जवे
etasya sainyā durdharṣāḥ samare 'pratiyāyinaḥ
vikṛtāyudhabhūyiṣṭhā vāyuvegasamā jave
- 3
द्रोणपुत्रो महेष्वासः सर्वेषाम् अति धन्विनाम्
समरे चित्रयोधी च दृढास्त्रश्च महारथः
droṇaputro maheṣvāsaḥ sarveṣām ati dhanvinām
samare citrayodhī ca dṛḍhāstraśca mahārathaḥ
- 4
एतस्य हि महाराज यथा गाण्डीवधन्वनः
शरासनाद्विनिर्मुक्ताः संसक्ता यान्ति सायकाः
etasya hi mahārāja yathā gāṇḍīvadhanvanaḥ
śarāsanādvinirmuktāḥ saṃsaktā yānti sāyakāḥ
- 5
नैष शक्यो मया वीरः संख्यातुं रथसत्तमः
निर्दहेद् अपि लोकांस्त्रीन् इच्छन्न् एष महायशाः
naiṣa śakyo mayā vīraḥ saṃkhyātuṃ rathasattamaḥ
nirdahed api lokāṃstrīn icchann eṣa mahāyaśāḥ
- 6
क्रोधस्तेजश्च तपसा संभृतो ऽऽश्रमवासिना
द्रोणेनानुगृहीतश्च दिव्यैर् अस्त्रैर् उदारधीः
krodhastejaśca tapasā saṃbhṛto ''śramavāsinā
droṇenānugṛhītaśca divyair astrair udāradhīḥ
- 7
दोषस्त्वस्य महान् एको येनैष भरतर्षभ
न मे रथो नातिरथो मतः पार्थिवसत्तम
doṣastvasya mahān eko yenaiṣa bharatarṣabha
na me ratho nātiratho mataḥ pārthivasattama
- 8
जीवितं प्रियम् अत्यर्थम् आयुष्कामः सदा द्विजः
न ह्यस्य सदृशः कश्चिद् उभयोः सेनयोर् अपि
jīvitaṃ priyam atyartham āyuṣkāmaḥ sadā dvijaḥ
na hyasya sadṛśaḥ kaścid ubhayoḥ senayor api
- 9
हन्याद् एकरथेनैव देवानाम् अपि वाहिनीम्
वपुष्मांस्तलघोषेण स्फोटयेद् अपि पर्वतान्
hanyād ekarathenaiva devānām api vāhinīm
vapuṣmāṃstalaghoṣeṇa sphoṭayed api parvatān
- 10
असंख्येयगुणो वीरः प्रहर्ता दारुणद्युतिः
दण्डपाणिर् इवासह्यः कालवत्प्रचरिष्यति
asaṃkhyeyaguṇo vīraḥ prahartā dāruṇadyutiḥ
daṇḍapāṇir ivāsahyaḥ kālavatpracariṣyati
- 11
युगान्ताग्निसमः क्रोधे सिंहग्रीवो महामतिः
एष भारत युद्धस्य पृष्ठं संशमयिष्यति
yugāntāgnisamaḥ krodhe siṃhagrīvo mahāmatiḥ
eṣa bhārata yuddhasya pṛṣṭhaṃ saṃśamayiṣyati
- 12
पिता त्वस्य महातेजा वृद्धो ऽपि युवभिर्वरः
रणे कर्म महत्कर्ता तत्र मे नास्ति संशयः
pitā tvasya mahātejā vṛddho 'pi yuvabhirvaraḥ
raṇe karma mahatkartā tatra me nāsti saṃśayaḥ
- 13
अस्त्रवेगानिलोद्धूतः सेनाकक्षेन्धनोत्थितः
पाण्डुपुत्रस्य सैन्यानि प्रधक्ष्यति जये धृतः
astravegāniloddhūtaḥ senākakṣendhanotthitaḥ
pāṇḍuputrasya sainyāni pradhakṣyati jaye dhṛtaḥ
- 14
रथयूथपयूथानां यूथपः स नरर्षभः
भारद्वाजात्मजः कर्ता कर्म तीव्रं हिताय वः
rathayūthapayūthānāṃ yūthapaḥ sa nararṣabhaḥ
bhāradvājātmajaḥ kartā karma tīvraṃ hitāya vaḥ
- 15
सर्वमूर्धाभिषिक्तानाम् आचार्यः स्थविरो गुरुः
गच्छेद् अन्तं सृञ्जयानां प्रियस्त्वस्य धनंजयः
sarvamūrdhābhiṣiktānām ācāryaḥ sthaviro guruḥ
gacched antaṃ sṛñjayānāṃ priyastvasya dhanaṃjayaḥ
- 16
नैष जातु महेष्वासः पार्थम् अक्लिष्टकारिणम्
हन्याद् आचार्यकं दीप्तं संस्मृत्य गुणनिर्जितम्
naiṣa jātu maheṣvāsaḥ pārtham akliṣṭakāriṇam
hanyād ācāryakaṃ dīptaṃ saṃsmṛtya guṇanirjitam
- 17
श्लाघत्येष सदा वीरः पार्थस्य गुणविस्तरैः
पुत्राद् अभ्यधिकं चैव भारद्वाजो ऽनुपश्यति
ślāghatyeṣa sadā vīraḥ pārthasya guṇavistaraiḥ
putrād abhyadhikaṃ caiva bhāradvājo 'nupaśyati
- 18
हन्याद् एकरथेनैव देवगन्धर्वदानवान्
एकीभूतान् अपि रणे दिव्यैर् अस्त्रैः प्रतापवान्
hanyād ekarathenaiva devagandharvadānavān
ekībhūtān api raṇe divyair astraiḥ pratāpavān
- 19
पौरवो राजशार्दूलस्तव राजन्महारथः
मतो मम रथो वीर परवीररथारुजः
pauravo rājaśārdūlastava rājanmahārathaḥ
mato mama ratho vīra paravīrarathārujaḥ
- 20
स्वेन सैन्येन सहितः प्रतपञ्शत्रुवाहिनीम्
प्रधक्ष्यति स पाञ्चालान्कक्षं कृष्णगतिर्यथा
svena sainyena sahitaḥ pratapañśatruvāhinīm
pradhakṣyati sa pāñcālānkakṣaṃ kṛṣṇagatiryathā
- 21
सत्यव्रतो रथवरो राजपुत्रो महारथः
तव राजन्रिपुबले कालवत्प्रचरिष्यति
satyavrato rathavaro rājaputro mahārathaḥ
tava rājanripubale kālavatpracariṣyati
- 22
एतस्य योधा राजेन्द्र विचित्रकवचायुधाः
विचरिष्यन्ति संग्रामे निघ्नन्तः शात्रवांस्तव
etasya yodhā rājendra vicitrakavacāyudhāḥ
vicariṣyanti saṃgrāme nighnantaḥ śātravāṃstava
- 23
वृषसेनो रथाग्र्यस्ते कर्णपुत्रो महारथः
प्रधक्ष्यति रिपूणां ते बलानि बलिनां वरः
vṛṣaseno rathāgryaste karṇaputro mahārathaḥ
pradhakṣyati ripūṇāṃ te balāni balināṃ varaḥ
- 24
जलसंधो महातेजा राजन्रथवरस्तव
त्यक्ष्यते समरे प्राणान्मागधः परवीरहा
jalasaṃdho mahātejā rājanrathavarastava
tyakṣyate samare prāṇānmāgadhaḥ paravīrahā
- 25
एष योत्स्यति संग्रामे गजस्कन्धविशारदः
रथेन वा महाबाहुः क्षपयञ्शत्रुवाहिनीम्
eṣa yotsyati saṃgrāme gajaskandhaviśāradaḥ
rathena vā mahābāhuḥ kṣapayañśatruvāhinīm
- 26
रथ एष महाराज मतो मम नरर्षभः
त्वदर्थे त्यक्ष्यति प्राणान्सह सैन्यो महारणे
ratha eṣa mahārāja mato mama nararṣabhaḥ
tvadarthe tyakṣyati prāṇānsaha sainyo mahāraṇe
- 27
एष विक्रान्तयोधी च चित्रयोधी च संगरे
वीतभीश्चापि ते राजञ्शात्रवैः सह योत्स्यते
eṣa vikrāntayodhī ca citrayodhī ca saṃgare
vītabhīścāpi te rājañśātravaiḥ saha yotsyate
- 28
बाह्लीको ऽतिरथश्चैव समरे चानिवर्तिता
मम राजन्मतो युद्धे शूरो वैवस्वतोपमः
bāhlīko 'tirathaścaiva samare cānivartitā
mama rājanmato yuddhe śūro vaivasvatopamaḥ
- 29
न ह्येष समरं प्राप्य निवर्तेत कथंचन
यथा सततगो राजन्नाभिहत्य परान्रणे
na hyeṣa samaraṃ prāpya nivarteta kathaṃcana
yathā satatago rājannābhihatya parānraṇe
- 30
सेनापतिर्महाराज सत्यवांस्ते महारथः
रणेष्वद्भुतकर्मा च रथः पररथारुजः
senāpatirmahārāja satyavāṃste mahārathaḥ
raṇeṣvadbhutakarmā ca rathaḥ pararathārujaḥ

