20 shlokas
- 1
भगवान् उवाच
भावं जिज्ञासमानो ऽहं प्रणयाद् इदम् अब्रुवम्
न चाक्षेपान्न पाण्डित्यान्न क्रोधान्न विवक्षया
bhagavān uvāca
bhāvaṃ jijñāsamāno 'haṃ praṇayād idam abruvam
na cākṣepānna pāṇḍityānna krodhānna vivakṣayā
- 2
वेदाहं तव माहात्म्यम् उत ते वेद यद्बलम्
उत ते वेद कर्माणि न त्वां परिभवाम्यहम्
vedāhaṃ tava māhātmyam uta te veda yadbalam
uta te veda karmāṇi na tvāṃ paribhavāmyaham
- 3
यथा चात्मनि कल्याणं संभावयसि पाण्डव
सहस्रगुणम् अप्येतत्त्वयि संभावयाम्यहम्
yathā cātmani kalyāṇaṃ saṃbhāvayasi pāṇḍava
sahasraguṇam apyetattvayi saṃbhāvayāmyaham
- 4
यादृशे च कुले जन्म सर्वराजाभिपूजिते
बन्धुभिश्च सुहृद्भिश्च भीम त्वम् असि तादृशः
yādṛśe ca kule janma sarvarājābhipūjite
bandhubhiśca suhṛdbhiśca bhīma tvam asi tādṛśaḥ
- 5
जिज्ञासन्तो हि धर्मस्य संदिग्धस्य वृकोदर
पर्यायं न व्यवस्यन्ति दैवमानुषयोर्जनाः
jijñāsanto hi dharmasya saṃdigdhasya vṛkodara
paryāyaṃ na vyavasyanti daivamānuṣayorjanāḥ
- 6
स एव हेतुर्भूत्वा हि पुरुषस्यार्थसिद्धिषु
विनाशे ऽपि स एवास्य संदिग्धं कर्म पौरुषम्
sa eva heturbhūtvā hi puruṣasyārthasiddhiṣu
vināśe 'pi sa evāsya saṃdigdhaṃ karma pauruṣam
- 7
अन्यथा परिदृष्टानि कविभिर्दोषदर्शिभिः
अन्यथा परिवर्तन्ते वेगा इव नभस्वतः
anyathā paridṛṣṭāni kavibhirdoṣadarśibhiḥ
anyathā parivartante vegā iva nabhasvataḥ
- 8
सुमन्त्रितं सुनीतं च न्यायतश्चोपपादितम्
कृतं मानुष्यकं कर्म दैवेनापि विरुध्यते
sumantritaṃ sunītaṃ ca nyāyataścopapāditam
kṛtaṃ mānuṣyakaṃ karma daivenāpi virudhyate
- 9
दैवम् अप्यकृतं कर्म पौरुषेण विहन्यते
शीतम् उष्णं तथा वर्षं क्षुत्पिपासे च भारत
daivam apyakṛtaṃ karma pauruṣeṇa vihanyate
śītam uṣṇaṃ tathā varṣaṃ kṣutpipāse ca bhārata
- 10
यद् अन्यद्दिष्टभावस्य पुरुषस्य स्वयंकृतम्
तस्माद् अनवरोधश्च विद्यते तत्र लक्षणम्
yad anyaddiṣṭabhāvasya puruṣasya svayaṃkṛtam
tasmād anavarodhaśca vidyate tatra lakṣaṇam
- 11
लोकस्य नान्यतो वृत्तिः पाण्डवान्यत्र कर्मणः
एवम्बुद्धिः प्रवर्तेत फलं स्याद् उभयान्वयात्
lokasya nānyato vṛttiḥ pāṇḍavānyatra karmaṇaḥ
evambuddhiḥ pravarteta phalaṃ syād ubhayānvayāt
- 12
य एवं कृतबुद्धिः सन्कर्मस्वेव प्रवर्तते
नासिद्धौ व्यथते तस्य न सिद्धौ हर्षम् अश्नुते
ya evaṃ kṛtabuddhiḥ sankarmasveva pravartate
nāsiddhau vyathate tasya na siddhau harṣam aśnute
- 13
तत्रेयम् अर्थमात्रा मे भीमसेन विवक्षिता
नैकान्तसिद्धिर्मन्तव्या कुरुभिः सह संयुगे
tatreyam arthamātrā me bhīmasena vivakṣitā
naikāntasiddhirmantavyā kurubhiḥ saha saṃyuge
- 14
नातिप्रणीतरश्मिः स्यात्तथा भवति पर्यये
विषादम् अर्छेद्ग्लानिं वा एतदर्थं ब्रवीमि ते
nātipraṇītaraśmiḥ syāttathā bhavati paryaye
viṣādam archedglāniṃ vā etadarthaṃ bravīmi te
- 15
श्वोभूते धृतराष्ट्रस्य समीपं प्राप्य पाण्डव
यतिष्ये प्रशमं कर्तुं युष्मदर्थम् अहापयन्
śvobhūte dhṛtarāṣṭrasya samīpaṃ prāpya pāṇḍava
yatiṣye praśamaṃ kartuṃ yuṣmadartham ahāpayan
- 16
शमं चेत्ते करिष्यन्ति ततो ऽनन्तं यशो मम
भवतां च कृतः कामस्तेषां च श्रेय उत्तमम्
śamaṃ cette kariṣyanti tato 'nantaṃ yaśo mama
bhavatāṃ ca kṛtaḥ kāmasteṣāṃ ca śreya uttamam
- 17
ते चेद् अभिनिवेक्ष्यन्ति नाभ्युपैष्यन्ति मे वचः
कुरवो युद्धम् एवात्र रौद्रं कर्म भविष्यति
te ced abhinivekṣyanti nābhyupaiṣyanti me vacaḥ
kuravo yuddham evātra raudraṃ karma bhaviṣyati
- 18
अस्मिन्युद्धे भीमसेन त्वयि भारः समाहितः
धूर् अर्जुनेन धार्या स्याद्वोढव्य इतरो जनः
asminyuddhe bhīmasena tvayi bhāraḥ samāhitaḥ
dhūr arjunena dhāryā syādvoḍhavya itaro janaḥ
- 19
अहं हि यन्ता बीभत्सोर्भविता संयुगे सति
धनंजयस्यैष कामो न हि युद्धं न कामये
ahaṃ hi yantā bībhatsorbhavitā saṃyuge sati
dhanaṃjayasyaiṣa kāmo na hi yuddhaṃ na kāmaye
- 20
तस्माद् आशङ्कमानो ऽहं वृकोदर मतिं तव
तुदन्न् अक्लीबया वाचा तेजस्ते समदीपयम्
tasmād āśaṅkamāno 'haṃ vṛkodara matiṃ tava
tudann aklībayā vācā tejaste samadīpayam

