34 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
विदुरेणैवम् उक्ते तु केशवः शत्रुपूगहा
दुर्योधनं धार्तराष्ट्रम् अभ्यभाषत वीर्यवान्
vaiśaṃpāyana uvāca
vidureṇaivam ukte tu keśavaḥ śatrupūgahā
duryodhanaṃ dhārtarāṣṭram abhyabhāṣata vīryavān
- 2
एको ऽहम् इति यन्मोहान्मन्यसे मां सुयोधन
परिभूय च दुर्बुद्धे ग्रहीतुं मां चिकीर्षसि
eko 'ham iti yanmohānmanyase māṃ suyodhana
paribhūya ca durbuddhe grahītuṃ māṃ cikīrṣasi
- 3
इहैव पाण्डवाः सर्वे तथैवान्धकवृष्णयः
इहादित्याश्च रुद्राश्च वसवश्च महर्षिभिः
ihaiva pāṇḍavāḥ sarve tathaivāndhakavṛṣṇayaḥ
ihādityāśca rudrāśca vasavaśca maharṣibhiḥ
- 4
एवम् उक्त्वा जहासोच्चैः केशवः परवीरहा
तस्य संस्मयतः शौरेर्विद्युद्रूपा महात्मनः
अङ्गुष्ठमात्रास्त्रिदशा मुमुचुः पावकार्चिषः
evam uktvā jahāsoccaiḥ keśavaḥ paravīrahā
tasya saṃsmayataḥ śaurervidyudrūpā mahātmanaḥ
aṅguṣṭhamātrāstridaśā mumucuḥ pāvakārciṣaḥ
- 5
तस्य ब्रह्मा ललाटस्थो रुद्रो वक्षसि चाभवत्
लोकपाला भुजेष्वासन्न् अग्निर् आस्याद् अजायत
tasya brahmā lalāṭastho rudro vakṣasi cābhavat
lokapālā bhujeṣvāsann agnir āsyād ajāyata
- 6
आदित्याश्चैव साध्याश्च वसवो ऽथाश्विनावपि
मरुतश्च सहेन्द्रेण विश्वेदेवास्तथैव च
बभूवुश्चैव रूपाणि यक्षगन्धर्वरक्षसाम्
ādityāścaiva sādhyāśca vasavo 'thāśvināvapi
marutaśca sahendreṇa viśvedevāstathaiva ca
babhūvuścaiva rūpāṇi yakṣagandharvarakṣasām
- 7
प्रादुरास्तां तथा दोर्भ्यां संकर्षणधनंजयौ
दक्षिणे ऽथार्जुनो धन्वी हली रामश्च सव्यतः
prādurāstāṃ tathā dorbhyāṃ saṃkarṣaṇadhanaṃjayau
dakṣiṇe 'thārjuno dhanvī halī rāmaśca savyataḥ
- 8
भीमो युधिष्ठिरश्चैव माद्रीपुत्रौ च पृष्ठतः
अन्धका वृष्णयश्चैव प्रद्युम्नप्रमुखास्ततः
bhīmo yudhiṣṭhiraścaiva mādrīputrau ca pṛṣṭhataḥ
andhakā vṛṣṇayaścaiva pradyumnapramukhāstataḥ
- 9
अग्रे बभूवुः कृष्णस्य समुद्यतमहायुधाः
शङ्खचक्रगदाशक्तिशार्ङ्गलाङ्गलनन्दकाः
agre babhūvuḥ kṛṣṇasya samudyatamahāyudhāḥ
śaṅkhacakragadāśaktiśārṅgalāṅgalanandakāḥ
- 10
अदृश्यन्तोद्यतान्येव सर्वप्रहरणानि च
नानाबाहुषु कृष्णस्य दीप्यमानानि सर्वशः
adṛśyantodyatānyeva sarvapraharaṇāni ca
nānābāhuṣu kṛṣṇasya dīpyamānāni sarvaśaḥ
- 11
नेत्राभ्यां नस्ततश्चैव श्रोत्राभ्यां च समन्ततः
प्रादुरासन्महारौद्राः सधूमाः पावकार्चिषः
रोमकूपेषु च तथा सूर्यस्येव मरीचयः
netrābhyāṃ nastataścaiva śrotrābhyāṃ ca samantataḥ
prādurāsanmahāraudrāḥ sadhūmāḥ pāvakārciṣaḥ
romakūpeṣu ca tathā sūryasyeva marīcayaḥ
- 12
तं दृष्ट्वा घोरम् आत्मानं केशवस्य महात्मनः
न्यमीलयन्त नेत्राणि राजानस्त्रस्तचेतसः
taṃ dṛṣṭvā ghoram ātmānaṃ keśavasya mahātmanaḥ
nyamīlayanta netrāṇi rājānastrastacetasaḥ
- 13
ऋते द्रोणं च भीष्मं च विदुरं च महामतिम्
संजयं च महाभागम् ऋषींश्चैव तपोधनान्
प्रादात्तेषां स भगवान्दिव्यं चक्षुर्जनार्दनः
ṛte droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca viduraṃ ca mahāmatim
saṃjayaṃ ca mahābhāgam ṛṣīṃścaiva tapodhanān
prādātteṣāṃ sa bhagavāndivyaṃ cakṣurjanārdanaḥ
- 14
तद्दृष्ट्वा महद् आश्चर्यं माधवस्य सभातले
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवर्षं पपात च
taddṛṣṭvā mahad āścaryaṃ mādhavasya sabhātale
devadundubhayo neduḥ puṣpavarṣaṃ papāta ca
- 15
चचाल च मही कृत्स्ना सागरश्चापि चुक्षुभे
विस्मयं परमं जग्मुः पार्थिवा भरतर्षभ
cacāla ca mahī kṛtsnā sāgaraścāpi cukṣubhe
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ pārthivā bharatarṣabha
- 16
ततः स पुरुषव्याघ्रः संजहार वपुः स्वकम्
तां दिव्याम् अद्भुतां चित्राम् ऋद्धिमत्ताम् अरिंदमः
tataḥ sa puruṣavyāghraḥ saṃjahāra vapuḥ svakam
tāṃ divyām adbhutāṃ citrām ṛddhimattām ariṃdamaḥ
- 17
ततः सात्यकिम् आदाय पाणौ हार्दिक्यम् एव च
ऋषिभिस्तैर् अनुज्ञातो निर्ययौ मधुसूदनः
tataḥ sātyakim ādāya pāṇau hārdikyam eva ca
ṛṣibhistair anujñāto niryayau madhusūdanaḥ
- 18
ऋषयो ऽन्तर्हिता जग्मुस्ततस्ते नारदादयः
तस्मिन्कोलाहले वृत्ते तद् अद्भुतम् अभूत्तदा
ṛṣayo 'ntarhitā jagmustataste nāradādayaḥ
tasminkolāhale vṛtte tad adbhutam abhūttadā
- 19
तं प्रस्थितम् अभिप्रेक्ष्य कौरवाः सह राजभिः
अनुजग्मुर्नरव्याघ्रं देवा इव शतक्रतुम्
taṃ prasthitam abhiprekṣya kauravāḥ saha rājabhiḥ
anujagmurnaravyāghraṃ devā iva śatakratum
- 20
अचिन्तयन्न् अमेयात्मा सर्वं तद्राजमण्डलम्
निश्चक्राम ततः शौरिः सधूम इव पावकः
acintayann ameyātmā sarvaṃ tadrājamaṇḍalam
niścakrāma tataḥ śauriḥ sadhūma iva pāvakaḥ
- 21
ततो रथेन शुभ्रेण महता किङ्किणीकिना
हेमजालविचित्रेण लघुना मेघनादिना
tato rathena śubhreṇa mahatā kiṅkiṇīkinā
hemajālavicitreṇa laghunā meghanādinā
- 22
सूपस्करेण शुभ्रेण वैयाघ्रेण वरूथिना
सैन्यसुग्रीवयुक्तेन प्रत्यदृश्यत दारुकः
sūpaskareṇa śubhreṇa vaiyāghreṇa varūthinā
sainyasugrīvayuktena pratyadṛśyata dārukaḥ
- 23
तथैव रथम् आस्थाय कृतवर्मा महारथः
वृष्णीनां संमतो वीरो हार्दिक्यः प्रत्यदृश्यत
tathaiva ratham āsthāya kṛtavarmā mahārathaḥ
vṛṣṇīnāṃ saṃmato vīro hārdikyaḥ pratyadṛśyata
- 24
उपस्थितरथं शौरिं प्रयास्यन्तम् अरिंदमम्
धृतराष्ट्रो महाराजः पुनर् एवाभ्यभाषत
upasthitarathaṃ śauriṃ prayāsyantam ariṃdamam
dhṛtarāṣṭro mahārājaḥ punar evābhyabhāṣata
- 25
यावद्बलं मे पुत्रेषु पश्यस्येतज्जनार्दन
प्रत्यक्षं ते न ते किंचित्परोक्षं शत्रुकर्शन
yāvadbalaṃ me putreṣu paśyasyetajjanārdana
pratyakṣaṃ te na te kiṃcitparokṣaṃ śatrukarśana
- 26
कुरूणां शमम् इच्छन्तं यतमानं च केशव
विदित्वैताम् अवस्थां मे नातिशङ्कितुम् अर्हसि
kurūṇāṃ śamam icchantaṃ yatamānaṃ ca keśava
viditvaitām avasthāṃ me nātiśaṅkitum arhasi
- 27
न मे पापो ऽस्त्यभिप्रायः पाण्डवान्प्रति केशव
ज्ञातम् एव हि ते वाक्यं यन्मयोक्तः सुयोधनः
na me pāpo 'styabhiprāyaḥ pāṇḍavānprati keśava
jñātam eva hi te vākyaṃ yanmayoktaḥ suyodhanaḥ
- 28
जानन्ति कुरवः सर्वे राजानश्चैव पार्थिवाः
शमे प्रयतमानं मां सर्वयत्नेन माधव
jānanti kuravaḥ sarve rājānaścaiva pārthivāḥ
śame prayatamānaṃ māṃ sarvayatnena mādhava
- 29
ततो ऽब्रवीन्महाबाहुर्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्
द्रोणं पितामहं भीष्मं क्षत्तारं बाह्लिकं कृपम्
tato 'bravīnmahābāhurdhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram
droṇaṃ pitāmahaṃ bhīṣmaṃ kṣattāraṃ bāhlikaṃ kṛpam
- 30
प्रत्यक्षम् एतद्भवतां यद्वृत्तं कुरुसंसदि
यथा चाशिष्टवन्मन्दो रोषाद् असकृद् उत्थितः
pratyakṣam etadbhavatāṃ yadvṛttaṃ kurusaṃsadi
yathā cāśiṣṭavanmando roṣād asakṛd utthitaḥ

