37 shlokas
- 1
भगवान् उवाच
संजयस्य श्रुतं वाक्यं भवतश्च श्रुतं मया
सर्वं जानाम्यभिप्रायं तेषां च भवतश्च यः
bhagavān uvāca
saṃjayasya śrutaṃ vākyaṃ bhavataśca śrutaṃ mayā
sarvaṃ jānāmyabhiprāyaṃ teṣāṃ ca bhavataśca yaḥ
- 2
तव धर्माश्रिता बुद्धिस्तेषां वैराश्रिता मतिः
यद् अयुद्धेन लभ्येत तत्ते बहुमतं भवेत्
tava dharmāśritā buddhisteṣāṃ vairāśritā matiḥ
yad ayuddhena labhyeta tatte bahumataṃ bhavet
- 3
न च तन्नैष्ठिकं कर्म क्षत्रियस्य विशां पते
आहुर् आश्रमिणः सर्वे यद्भैक्षं क्षत्रियश्चरेत्
na ca tannaiṣṭhikaṃ karma kṣatriyasya viśāṃ pate
āhur āśramiṇaḥ sarve yadbhaikṣaṃ kṣatriyaścaret
- 4
जयो वधो वा संग्रामे धात्रा दिष्टः सनातनः
स्वधर्मः क्षत्रियस्यैष कार्पण्यं न प्रशस्यते
jayo vadho vā saṃgrāme dhātrā diṣṭaḥ sanātanaḥ
svadharmaḥ kṣatriyasyaiṣa kārpaṇyaṃ na praśasyate
- 5
न हि कार्पण्यम् आस्थाय शक्या वृत्तिर्युधिष्ठिर
विक्रमस्व महाबाहो जहि शत्रून् अरिंदम
na hi kārpaṇyam āsthāya śakyā vṛttiryudhiṣṭhira
vikramasva mahābāho jahi śatrūn ariṃdama
- 6
अतिगृद्धाः कृतस्नेहा दीर्घकालं सहोषिताः
कृतमित्राः कृतबला धार्तराष्ट्राः परंतप
atigṛddhāḥ kṛtasnehā dīrghakālaṃ sahoṣitāḥ
kṛtamitrāḥ kṛtabalā dhārtarāṣṭrāḥ paraṃtapa
- 7
न पर्यायो ऽस्ति यत्साम्यं त्वयि कुर्युर्विशां पते
बलवत्तां हि मन्यन्ते भीष्मद्रोणकृपादिभिः
na paryāyo 'sti yatsāmyaṃ tvayi kuryurviśāṃ pate
balavattāṃ hi manyante bhīṣmadroṇakṛpādibhiḥ
- 8
यावच्च मार्दवेनैतान्राजन्न् उपचरिष्यसि
तावद् एते हरिष्यन्ति तव राज्यम् अरिंदम
yāvacca mārdavenaitānrājann upacariṣyasi
tāvad ete hariṣyanti tava rājyam ariṃdama
- 9
नानुक्रोशान्न कार्पण्यान्न च धर्मार्थकारणात्
अलं कर्तुं धार्तराष्ट्रास्तव कामम् अरिंदम
nānukrośānna kārpaṇyānna ca dharmārthakāraṇāt
alaṃ kartuṃ dhārtarāṣṭrāstava kāmam ariṃdama
- 10
एतद् एव निमित्तं ते पाण्डवास्तु यथा त्वयि
नान्वतप्यन्त कौपीनं तावत्कृत्वापि दुष्करम्
etad eva nimittaṃ te pāṇḍavāstu yathā tvayi
nānvatapyanta kaupīnaṃ tāvatkṛtvāpi duṣkaram
- 11
पितामहस्य द्रोणस्य विदुरस्य च धीमतः
पश्यतां कुरुमुख्यानां सर्वेषाम् एव तत्त्वतः
pitāmahasya droṇasya vidurasya ca dhīmataḥ
paśyatāṃ kurumukhyānāṃ sarveṣām eva tattvataḥ
- 12
दानशीलं मृदुं दान्तं धर्मकामम् अनुव्रतम्
यत्त्वाम् उपधिना राजन्द्यूतेनावञ्चयत्तदा
न चापत्रपते पापो नृशंसस्तेन कर्मणा
dānaśīlaṃ mṛduṃ dāntaṃ dharmakāmam anuvratam
yattvām upadhinā rājandyūtenāvañcayattadā
na cāpatrapate pāpo nṛśaṃsastena karmaṇā
- 13
तथाशीलसमाचारे राजन्मा प्रणयं कृथाः
वध्यास्ते सर्वलोकस्य किं पुनस्तव भारत
tathāśīlasamācāre rājanmā praṇayaṃ kṛthāḥ
vadhyāste sarvalokasya kiṃ punastava bhārata
- 14
वाग्भिस्त्वप्रतिरूपाभिर् अतुदत्सकनीयसम्
श्लाघमानः प्रहृष्टः सन्भाषते भ्रातृभिः सह
vāgbhistvapratirūpābhir atudatsakanīyasam
ślāghamānaḥ prahṛṣṭaḥ sanbhāṣate bhrātṛbhiḥ saha
- 15
एतावत्पाण्डवानां हि नास्ति किंचिद् इह स्वकम्
नामधेयं च गोत्रं च तद् अप्येषां न शिष्यते
etāvatpāṇḍavānāṃ hi nāsti kiṃcid iha svakam
nāmadheyaṃ ca gotraṃ ca tad apyeṣāṃ na śiṣyate
- 16
कालेन महता चैषां भविष्यति पराभवः
प्रकृतिं ते भजिष्यन्ति नष्टप्रकृतयो जनाः
kālena mahatā caiṣāṃ bhaviṣyati parābhavaḥ
prakṛtiṃ te bhajiṣyanti naṣṭaprakṛtayo janāḥ
- 17
एताश्चान्याश्च परुषा वाचः स समुदीरयन्
श्लाघते ज्ञातिमध्ये स्म त्वयि प्रव्रजिते वनम्
etāścānyāśca paruṣā vācaḥ sa samudīrayan
ślāghate jñātimadhye sma tvayi pravrajite vanam
- 18
ये तत्रासन्समानीतास्ते दृष्ट्वा त्वाम् अनागसम्
अश्रुकण्ठा रुदन्तश्च सभायाम् आसते तदा
ye tatrāsansamānītāste dṛṣṭvā tvām anāgasam
aśrukaṇṭhā rudantaśca sabhāyām āsate tadā
- 19
न चैनम् अभ्यनन्दंस्ते राजानो ब्राह्मणैः सह
सर्वे दुर्योधनं तत्र निन्दन्ति स्म सभासदः
na cainam abhyanandaṃste rājāno brāhmaṇaiḥ saha
sarve duryodhanaṃ tatra nindanti sma sabhāsadaḥ
- 20
कुलीनस्य च या निन्दा वधश्चामित्रकर्शन
महागुणो वधो राजन्न तु निन्दा कुजीविका
kulīnasya ca yā nindā vadhaścāmitrakarśana
mahāguṇo vadho rājanna tu nindā kujīvikā
- 21
तदैव निहतो राजन्यदैव निरपत्रपः
निन्दितश्च महाराज पृथिव्यां सर्वराजसु
tadaiva nihato rājanyadaiva nirapatrapaḥ
ninditaśca mahārāja pṛthivyāṃ sarvarājasu
- 22
ईषत्कार्यो वधस्तस्य यस्य चारित्रम् ईदृशम्
प्रस्कम्भनप्रतिस्तब्धश्छिन्नमूल इव द्रुमः
īṣatkāryo vadhastasya yasya cāritram īdṛśam
praskambhanapratistabdhaśchinnamūla iva drumaḥ
- 23
वध्यः सर्प इवानार्यः सर्वलोकस्य दुर्मतिः
जह्य् एनं त्वम् अमित्रघ्न मा राजन्विचिकित्सिथाः
vadhyaḥ sarpa ivānāryaḥ sarvalokasya durmatiḥ
jahy enaṃ tvam amitraghna mā rājanvicikitsithāḥ
- 24
सर्वथा त्वत्क्षमं चैतद्रोचते च ममानघ
यत्त्वं पितरि भीष्मे च प्रणिपातं समाचरेः
sarvathā tvatkṣamaṃ caitadrocate ca mamānagha
yattvaṃ pitari bhīṣme ca praṇipātaṃ samācareḥ
- 25
अहं तु सर्वलोकस्य गत्वा छेत्स्यामि संशयम्
येषाम् अस्ति द्विधाभावो राजन्दुर्योधनं प्रति
ahaṃ tu sarvalokasya gatvā chetsyāmi saṃśayam
yeṣām asti dvidhābhāvo rājanduryodhanaṃ prati
- 26
मध्ये राज्ञाम् अहं तत्र प्रातिपौरुषिकान्गुणान्
तव संकीर्तयिष्यामि ये च तस्य व्यतिक्रमाः
madhye rājñām ahaṃ tatra prātipauruṣikānguṇān
tava saṃkīrtayiṣyāmi ye ca tasya vyatikramāḥ
- 27
ब्रुवतस्तत्र मे वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्
निशम्य पार्थिवाः सर्वे नानाजनपदेश्वराः
bruvatastatra me vākyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam
niśamya pārthivāḥ sarve nānājanapadeśvarāḥ
- 28
त्वयि सम्प्रतिपत्स्यन्ते धर्मात्मा सत्यवाग् इति
तस्मिंश्चाधिगमिष्यन्ति यथा लोभाद् अवर्तत
tvayi sampratipatsyante dharmātmā satyavāg iti
tasmiṃścādhigamiṣyanti yathā lobhād avartata
- 29
गर्हयिष्यामि चैवैनं पौरजानपदेष्वपि
वृद्धबालान् उपादाय चातुर्वर्ण्यसमागमे
garhayiṣyāmi caivainaṃ paurajānapadeṣvapi
vṛddhabālān upādāya cāturvarṇyasamāgame
- 30
शमं चेद्याचमानस्त्वं न धर्मं तत्र लप्स्यसे
कुरून्विगर्हयिष्यन्ति धृतराष्ट्रं च पार्थिवाः
śamaṃ cedyācamānastvaṃ na dharmaṃ tatra lapsyase
kurūnvigarhayiṣyanti dhṛtarāṣṭraṃ ca pārthivāḥ

