34 shlokas
- 1
बृहस्पतिर् उवाच
त्वम् अग्ने सर्वदेवानां मुखं त्वम् असि हव्यवाट्
त्वम् अन्तः सर्वभूतानां गूढश्चरसि साक्षिवत्
bṛhaspatir uvāca
tvam agne sarvadevānāṃ mukhaṃ tvam asi havyavāṭ
tvam antaḥ sarvabhūtānāṃ gūḍhaścarasi sākṣivat
- 2
त्वाम् आहुर् एकं कवयस्त्वाम् आहुस्त्रिविधं पुनः
त्वया त्यक्तं जगच्चेदं सद्यो नश्येद्धुताशन
tvām āhur ekaṃ kavayastvām āhustrividhaṃ punaḥ
tvayā tyaktaṃ jagaccedaṃ sadyo naśyeddhutāśana
- 3
कृत्वा तुभ्यं नमो विप्राः स्वकर्मविजितां गतिम्
गच्छन्ति सह पत्नीभिः सुतैर् अपि च शाश्वतीम्
kṛtvā tubhyaṃ namo viprāḥ svakarmavijitāṃ gatim
gacchanti saha patnībhiḥ sutair api ca śāśvatīm
- 4
त्वम् एवाग्ने हव्यवाहस्त्वम् एव परमं हविः
यजन्ति सत्रैस्त्वाम् एव यज्ञैश्च परमाध्वरे
tvam evāgne havyavāhastvam eva paramaṃ haviḥ
yajanti satraistvām eva yajñaiśca paramādhvare
- 5
सृष्ट्वा लोकांस्त्रीन् इमान्हव्यवाह प्राप्ते काले पचसि पुनः समिद्धः
सर्वस्यास्य भुवनस्य प्रसूतिस्त्वम् एवाग्ने भवसि पुनः प्रतिष्ठा
sṛṣṭvā lokāṃstrīn imānhavyavāha prāpte kāle pacasi punaḥ samiddhaḥ
sarvasyāsya bhuvanasya prasūtistvam evāgne bhavasi punaḥ pratiṣṭhā
- 6
त्वाम् अग्ने जलदान् आहुर्विद्युतश्च त्वम् एव हि
दहन्ति सर्वभूतानि त्वत्तो निष्क्रम्य हायनाः
tvām agne jaladān āhurvidyutaśca tvam eva hi
dahanti sarvabhūtāni tvatto niṣkramya hāyanāḥ
- 7
त्वय्यापो निहिताः सर्वास्त्वयि सर्वम् इदं जगत्
न ते ऽस्त्यविदितं किंचित्त्रिषु लोकेषु पावक
tvayyāpo nihitāḥ sarvāstvayi sarvam idaṃ jagat
na te 'styaviditaṃ kiṃcittriṣu lokeṣu pāvaka
- 8
स्वयोनिं भजते सर्वो विशस्वापो ऽविशङ्कितः
अहं त्वां वर्धयिष्यामि ब्राह्मैर्मन्त्रैः सनातनैः
svayoniṃ bhajate sarvo viśasvāpo 'viśaṅkitaḥ
ahaṃ tvāṃ vardhayiṣyāmi brāhmairmantraiḥ sanātanaiḥ
- 9
शल्य उवाच
एवं स्तुतो हव्यवाहो भगवान्कविर् उत्तमः
बृहस्पतिम् अथोवाच प्रीतिमान्वाक्यम् उत्तमम्
दर्शयिष्यामि ते शक्रं सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
śalya uvāca
evaṃ stuto havyavāho bhagavānkavir uttamaḥ
bṛhaspatim athovāca prītimānvākyam uttamam
darśayiṣyāmi te śakraṃ satyam etadbravīmi te
- 10
प्रविश्यापस्ततो वह्निः ससमुद्राः सपल्वलाः
आजगाम सरस्तच्च गूढो यत्र शतक्रतुः
praviśyāpastato vahniḥ sasamudrāḥ sapalvalāḥ
ājagāma sarastacca gūḍho yatra śatakratuḥ
- 11
अथ तत्रापि पद्मानि विचिन्वन्भरतर्षभ
अन्वपश्यत्स देवेन्द्रं बिसमध्यगतं स्थितम्
atha tatrāpi padmāni vicinvanbharatarṣabha
anvapaśyatsa devendraṃ bisamadhyagataṃ sthitam
- 12
आगत्य च ततस्तूर्णं तम् आचष्ट बृहस्पतेः
अणुमात्रेण वपुषा पद्मतन्त्वाश्रितं प्रभुम्
āgatya ca tatastūrṇaṃ tam ācaṣṭa bṛhaspateḥ
aṇumātreṇa vapuṣā padmatantvāśritaṃ prabhum
- 13
गत्वा देवर्षिगन्धर्वैः सहितो ऽथ बृहस्पतिः
पुराणैः कर्मभिर्देवं तुष्टाव बलसूदनम्
gatvā devarṣigandharvaiḥ sahito 'tha bṛhaspatiḥ
purāṇaiḥ karmabhirdevaṃ tuṣṭāva balasūdanam
- 14
महासुरो हतः शक्र नमुचिर्दारुणस्त्वया
शम्बरश्च बलश्चैव तथोभौ घोरविक्रमौ
mahāsuro hataḥ śakra namucirdāruṇastvayā
śambaraśca balaścaiva tathobhau ghoravikramau
- 15
शतक्रतो विवर्धस्व सर्वाञ्शत्रून्निषूदय
उत्तिष्ठ वज्रिन्संपश्य देवर्षींश्च समागतान्
śatakrato vivardhasva sarvāñśatrūnniṣūdaya
uttiṣṭha vajrinsaṃpaśya devarṣīṃśca samāgatān
- 16
महेन्द्र दानवान्हत्वा लोकास्त्रातास्त्वया विभो
अपां फेनं समासाद्य विष्णुतेजोपबृंहितम्
त्वया वृत्रो हतः पूर्वं देवराज जगत्पते
mahendra dānavānhatvā lokāstrātāstvayā vibho
apāṃ phenaṃ samāsādya viṣṇutejopabṛṃhitam
tvayā vṛtro hataḥ pūrvaṃ devarāja jagatpate
- 17
त्वं सर्वभूतेषु वरेण्य ईड्यस्त्वया समं विद्यते नेह भूतम्
त्वया धार्यन्ते सर्वभूतानि शक्र त्वं देवानां महिमानं चकर्थ
tvaṃ sarvabhūteṣu vareṇya īḍyastvayā samaṃ vidyate neha bhūtam
tvayā dhāryante sarvabhūtāni śakra tvaṃ devānāṃ mahimānaṃ cakartha
- 18
पाहि देवान्सलोकांश्च महेन्द्र बलम् आप्नुहि
एवं संस्तूयमानश्च सो ऽवर्धत शनैः शनैः
pāhi devānsalokāṃśca mahendra balam āpnuhi
evaṃ saṃstūyamānaśca so 'vardhata śanaiḥ śanaiḥ
- 19
स्वं चैव वपुर् आस्थाय बभूव स बलान्वितः
अब्रवीच्च गुरुं देवो बृहस्पतिम् उपस्थितम्
svaṃ caiva vapur āsthāya babhūva sa balānvitaḥ
abravīcca guruṃ devo bṛhaspatim upasthitam
- 20
किं कार्यम् अवशिष्टं वो हतस्त्वाष्ट्रो महासुरः
वृत्रश्च सुमहाकायो ग्रस्तुं लोकान् इयेष यः
kiṃ kāryam avaśiṣṭaṃ vo hatastvāṣṭro mahāsuraḥ
vṛtraśca sumahākāyo grastuṃ lokān iyeṣa yaḥ
- 21
बृहस्पतिर् उवाच
मानुषो नहुषो राजा देवर्षिगणतेजसा
देवराज्यम् अनुप्राप्तः सर्वान्नो बाधते भृशम्
bṛhaspatir uvāca
mānuṣo nahuṣo rājā devarṣigaṇatejasā
devarājyam anuprāptaḥ sarvānno bādhate bhṛśam
- 22
इन्द्र उवाच
कथं नु नहुषो राज्यं देवानां प्राप दुर्लभम्
तपसा केन वा युक्तः किंवीर्यो वा बृहस्पते
indra uvāca
kathaṃ nu nahuṣo rājyaṃ devānāṃ prāpa durlabham
tapasā kena vā yuktaḥ kiṃvīryo vā bṛhaspate
- 23
बृहस्पतिर् उवाच
देवा भीताः शक्रम् अकामयन्त त्वया त्यक्तं महद् ऐन्द्रं पदं तत्
तदा देवाः पितरो ऽथर्षयश्च गन्धर्वसंघाश्च समेत्य सर्वे
bṛhaspatir uvāca
devā bhītāḥ śakram akāmayanta tvayā tyaktaṃ mahad aindraṃ padaṃ tat
tadā devāḥ pitaro 'tharṣayaśca gandharvasaṃghāśca sametya sarve
- 24
गत्वाब्रुवन्नहुषं शक्र तत्र त्वं नो राजा भव भुवनस्य गोप्ता
तान् अब्रवीन्नहुषो नास्मि शक्त आप्यायध्वं तपसा तेजसा च
gatvābruvannahuṣaṃ śakra tatra tvaṃ no rājā bhava bhuvanasya goptā
tān abravīnnahuṣo nāsmi śakta āpyāyadhvaṃ tapasā tejasā ca
- 25
एवम् उक्तैर्वर्धितश्चापि देवै राजाभवन्नहुषो घोरवीर्यः
त्रैलोक्ये च प्राप्य राज्यं तपस्विनः कृत्वा वाहान्याति लोकान्दुरात्मा
evam uktairvardhitaścāpi devai rājābhavannahuṣo ghoravīryaḥ
trailokye ca prāpya rājyaṃ tapasvinaḥ kṛtvā vāhānyāti lokāndurātmā
- 26
तेजोहरं दृष्टिविषं सुघोरं मा त्वं पश्येर्नहुषं वै कदाचित्
देवाश्च सर्वे नहुषं भयार्ता न पश्यन्तो गूढरूपाश्चरन्ति
tejoharaṃ dṛṣṭiviṣaṃ sughoraṃ mā tvaṃ paśyernahuṣaṃ vai kadācit
devāśca sarve nahuṣaṃ bhayārtā na paśyanto gūḍharūpāścaranti
- 27
शल्य उवाच
एवं वदत्यङ्गिरसां वरिष्ठे बृहस्पतौ लोकपालः कुबेरः
वैवस्वतश्चैव यमः पुराणो देवश्च सोमो वरुणश्चाजगाम
śalya uvāca
evaṃ vadatyaṅgirasāṃ variṣṭhe bṛhaspatau lokapālaḥ kuberaḥ
vaivasvataścaiva yamaḥ purāṇo devaśca somo varuṇaścājagāma
- 28
ते वै समागम्य महेन्द्रम् ऊचुर्दिष्ट्या त्वाष्ट्रो निहतश्चैव वृत्रः
दिष्ट्या च त्वां कुशलिनम् अक्षतं च पश्यामो वै निहतारिं च शक्र
te vai samāgamya mahendram ūcurdiṣṭyā tvāṣṭro nihataścaiva vṛtraḥ
diṣṭyā ca tvāṃ kuśalinam akṣataṃ ca paśyāmo vai nihatāriṃ ca śakra
- 29
स तान्यथावत्प्रतिभाष्य शक्रः संचोदयन्नहुषस्यान्तरेण
राजा देवानां नहुषो घोररूपस्तत्र साह्यं दीयतां मे भवद्भिः
sa tānyathāvatpratibhāṣya śakraḥ saṃcodayannahuṣasyāntareṇa
rājā devānāṃ nahuṣo ghorarūpastatra sāhyaṃ dīyatāṃ me bhavadbhiḥ
- 30
ते चाब्रुवन्नहुषो घोररूपो दृष्टिविषस्तस्य बिभीम देव
त्वं चेद्राजन्नहुषं पराजयेस्तद्वै वयं भागम् अर्हाम शक्र
te cābruvannahuṣo ghorarūpo dṛṣṭiviṣastasya bibhīma deva
tvaṃ cedrājannahuṣaṃ parājayestadvai vayaṃ bhāgam arhāma śakra

