104 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
अथोपगम्य विदुरम् अपराह्णे जनार्दनः
पितृष्वसारं गोविन्दः सो ऽभ्यगच्छद् अरिंदमः
vaiśaṃpāyana uvāca
athopagamya viduram aparāhṇe janārdanaḥ
pitṛṣvasāraṃ govindaḥ so 'bhyagacchad ariṃdamaḥ
- 2
सा दृष्ट्वा कृष्णम् आयान्तं प्रसन्नादित्यवर्चसम्
कण्ठे गृहीत्वा प्राक्रोशत्पृथा पार्थान् अनुस्मरन्
sā dṛṣṭvā kṛṣṇam āyāntaṃ prasannādityavarcasam
kaṇṭhe gṛhītvā prākrośatpṛthā pārthān anusmaran
- 3
तेषां सत्त्ववतां मध्ये गोविन्दं सहचारिणम्
चिरस्य दृष्ट्वा वार्ष्णेयं बाष्पम् आहारयत्पृथा
teṣāṃ sattvavatāṃ madhye govindaṃ sahacāriṇam
cirasya dṛṣṭvā vārṣṇeyaṃ bāṣpam āhārayatpṛthā
- 4
साब्रवीत्कृष्णम् आसीनं कृतातिथ्यं युधां पतिम्
बाष्पगद्गदपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता
sābravītkṛṣṇam āsīnaṃ kṛtātithyaṃ yudhāṃ patim
bāṣpagadgadapūrṇena mukhena pariśuṣyatā
- 5
ये ते बाल्यात्प्रभृत्येव गुरुशुश्रूषणे रताः
परस्परस्य सुहृदः संमताः समचेतसः
ye te bālyātprabhṛtyeva guruśuśrūṣaṇe ratāḥ
parasparasya suhṛdaḥ saṃmatāḥ samacetasaḥ
- 6
निकृत्या भ्रंशिता राज्याज्जनार्हा निर्जनं गताः
विनीतक्रोधहर्षाश्च ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः
nikṛtyā bhraṃśitā rājyājjanārhā nirjanaṃ gatāḥ
vinītakrodhaharṣāśca brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ
- 7
त्यक्त्वा प्रियसुखे पार्था रुदन्तीम् अपहाय माम्
अहार्षुश्च वनं यान्तः समूलं हृदयं मम
tyaktvā priyasukhe pārthā rudantīm apahāya mām
ahārṣuśca vanaṃ yāntaḥ samūlaṃ hṛdayaṃ mama
- 8
अतदर्हा महात्मानः कथं केशव पाण्डवाः
ऊषुर्महावने तात सिंहव्याघ्रगजाकुले
atadarhā mahātmānaḥ kathaṃ keśava pāṇḍavāḥ
ūṣurmahāvane tāta siṃhavyāghragajākule
- 9
बाला विहीनाः पित्रा ते मया सततलालिताः
अपश्यन्तः स्वपितरौ कथम् ऊषुर्महावने
bālā vihīnāḥ pitrā te mayā satatalālitāḥ
apaśyantaḥ svapitarau katham ūṣurmahāvane
- 10
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्मृदङ्गैर्वैणवैर् अपि
पाण्डवाः समबोध्यन्त बाल्यात्प्रभृति केशव
śaṅkhadundubhinirghoṣairmṛdaṅgairvaiṇavair api
pāṇḍavāḥ samabodhyanta bālyātprabhṛti keśava
- 11
ये स्म वारणशब्देन हयानां हेषितेन च
रथनेमिनिनादैश्च व्यबोध्यन्त सदा गृहे
ye sma vāraṇaśabdena hayānāṃ heṣitena ca
rathanemininādaiśca vyabodhyanta sadā gṛhe
- 12
शङ्खभेरीनिनादेन वेणुवीणानुनादिना
पुण्याहघोषमिश्रेण पूज्यमाना द्विजातिभिः
śaṅkhabherīninādena veṇuvīṇānunādinā
puṇyāhaghoṣamiśreṇa pūjyamānā dvijātibhiḥ
- 13
वस्त्रै रत्नैर् अलंकारैः पूजयन्तो द्विजन्मनः
गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिर्ब्राह्मणानां महात्मनाम्
vastrai ratnair alaṃkāraiḥ pūjayanto dvijanmanaḥ
gīrbhirmaṅgalayuktābhirbrāhmaṇānāṃ mahātmanām
- 14
अर्चितैर् अर्चनार्हैश्च स्तुवद्भिर् अभिनन्दिताः
प्रासादाग्रेष्वबोध्यन्त राङ्कवाजिनशायिनः
arcitair arcanārhaiśca stuvadbhir abhinanditāḥ
prāsādāgreṣvabodhyanta rāṅkavājinaśāyinaḥ
- 15
ते नूनं निनदं श्रुत्वा श्वापदानां महावने
न स्मोपयान्ति निद्रां वै अतदर्हा जनार्दन
te nūnaṃ ninadaṃ śrutvā śvāpadānāṃ mahāvane
na smopayānti nidrāṃ vai atadarhā janārdana
- 16
भेरीमृदङ्गनिनदैः शङ्खवैणवनिस्वनैः
स्त्रीणां गीतनिनादैश्च मधुरैर्मधुसूदन
bherīmṛdaṅganinadaiḥ śaṅkhavaiṇavanisvanaiḥ
strīṇāṃ gītaninādaiśca madhurairmadhusūdana
- 17
बन्दिमागधसूतैश्च स्तुवद्भिर्बोधिताः कथम्
महावने व्यबोध्यन्त श्वापदानां रुतेन ते
bandimāgadhasūtaiśca stuvadbhirbodhitāḥ katham
mahāvane vyabodhyanta śvāpadānāṃ rutena te
- 18
ह्रीमान्सत्यधृतिर्दान्तो भूतानाम् अनुकम्पिता
कामद्वेषौ वशे कृत्वा सतां वर्त्मानुवर्तते
hrīmānsatyadhṛtirdānto bhūtānām anukampitā
kāmadveṣau vaśe kṛtvā satāṃ vartmānuvartate
- 19
अम्बरीषस्य मान्धातुर्ययातेर्नहुषस्य च
भरतस्य दिलीपस्य शिबेर् औशीनरस्य च
ambarīṣasya māndhāturyayāternahuṣasya ca
bharatasya dilīpasya śiber auśīnarasya ca
- 20
राजर्षीणां पुराणानां धुरं धत्ते दुरुद्वहाम्
शीलवृत्तोपसंपन्नो धर्मज्ञः सत्यसंगरः
rājarṣīṇāṃ purāṇānāṃ dhuraṃ dhatte durudvahām
śīlavṛttopasaṃpanno dharmajñaḥ satyasaṃgaraḥ
- 21
राजा सर्वगुणोपेतस्त्रैलोक्यस्यापि यो भवेत्
अजातशत्रुर्धर्मात्मा शुद्धजाम्बूनदप्रभः
rājā sarvaguṇopetastrailokyasyāpi yo bhavet
ajātaśatrurdharmātmā śuddhajāmbūnadaprabhaḥ
- 22
श्रेष्ठः कुरुषु सर्वेषु धर्मतः श्रुतवृत्ततः
प्रियदर्शनो दीर्घभुजः कथं कृष्ण युधिष्ठिरः
śreṣṭhaḥ kuruṣu sarveṣu dharmataḥ śrutavṛttataḥ
priyadarśano dīrghabhujaḥ kathaṃ kṛṣṇa yudhiṣṭhiraḥ
- 23
यः स नागायुतप्राणो वातरंहा वृकोदरः
अमर्षी पाण्डवो नित्यं प्रियो भ्रातुः प्रियंकरः
yaḥ sa nāgāyutaprāṇo vātaraṃhā vṛkodaraḥ
amarṣī pāṇḍavo nityaṃ priyo bhrātuḥ priyaṃkaraḥ
- 24
कीचकस्य च सज्ञातेर्यो हन्ता मधुसूदन
शूरः क्रोधवशानां च हिडिम्बस्य बकस्य च
kīcakasya ca sajñāteryo hantā madhusūdana
śūraḥ krodhavaśānāṃ ca hiḍimbasya bakasya ca
- 25
पराक्रमे शक्रसमो वायुवेगसमो जवे
महेश्वरसमः क्रोधे भीमः प्रहरतां वरः
parākrame śakrasamo vāyuvegasamo jave
maheśvarasamaḥ krodhe bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ
- 26
क्रोधं बलम् अमर्षं च यो निधाय परंतपः
जितात्मा पाण्डवो ऽमर्षी भ्रातुस्तिष्ठति शासने
krodhaṃ balam amarṣaṃ ca yo nidhāya paraṃtapaḥ
jitātmā pāṇḍavo 'marṣī bhrātustiṣṭhati śāsane
- 27
तेजोराशिं महात्मानं बलौघम् अमितौजसम्
भीमं प्रदर्शनेनापि भीमसेनं जनार्दन
तं ममाचक्ष्व वार्ष्णेय कथम् अद्य वृकोदरः
tejorāśiṃ mahātmānaṃ balaugham amitaujasam
bhīmaṃ pradarśanenāpi bhīmasenaṃ janārdana
taṃ mamācakṣva vārṣṇeya katham adya vṛkodaraḥ
- 28
आस्ते परिघबाहुः स मध्यमः पाण्डवो ऽच्युत
अर्जुनेनार्जुनो यः स कृष्ण बाहुसहस्रिणा
द्विबाहुः स्पर्धते नित्यम् अतीतेनापि केशव
āste parighabāhuḥ sa madhyamaḥ pāṇḍavo 'cyuta
arjunenārjuno yaḥ sa kṛṣṇa bāhusahasriṇā
dvibāhuḥ spardhate nityam atītenāpi keśava
- 29
क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्च बाणशतानि यः
इष्वस्त्रे सदृशो राज्ञः कार्तवीर्यस्य पाण्डवः
kṣipatyekena vegena pañca bāṇaśatāni yaḥ
iṣvastre sadṛśo rājñaḥ kārtavīryasya pāṇḍavaḥ
- 30
तेजसादित्यसदृशो महर्षिप्रतिमो दमे
क्षमया पृथिवीतुल्यो महेन्द्रसमविक्रमः
tejasādityasadṛśo maharṣipratimo dame
kṣamayā pṛthivītulyo mahendrasamavikramaḥ

