24 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
एवम् उक्तस्तदा रामो जहि भीष्मम् इति प्रभो
उवाच रुदतीं कन्यां चोदयन्तीं पुनः पुनः
bhīṣma uvāca
evam uktastadā rāmo jahi bhīṣmam iti prabho
uvāca rudatīṃ kanyāṃ codayantīṃ punaḥ punaḥ
- 2
काश्ये कामं न गृह्णामि शस्त्रं वै वरवर्णिनि
ऋते ब्रह्मविदां हेतोः किम् अन्यत्करवाणि ते
kāśye kāmaṃ na gṛhṇāmi śastraṃ vai varavarṇini
ṛte brahmavidāṃ hetoḥ kim anyatkaravāṇi te
- 3
वाचा भीष्मश्च शाल्वश्च मम राज्ञि वशानुगौ
भविष्यतो ऽनवद्याङ्गि तत्करिष्यामि मा शुचः
vācā bhīṣmaśca śālvaśca mama rājñi vaśānugau
bhaviṣyato 'navadyāṅgi tatkariṣyāmi mā śucaḥ
- 4
न तु शस्त्रं ग्रहीष्यामि कथंचिद् अपि भामिनि
ऋते नियोगाद्विप्राणाम् एष मे समयः कृतः
na tu śastraṃ grahīṣyāmi kathaṃcid api bhāmini
ṛte niyogādviprāṇām eṣa me samayaḥ kṛtaḥ
- 5
अम्बोवाच
मम दुःखं भगवता व्यपनेयं यतस्ततः
तत्तु भीष्मप्रसूतं मे तं जहीश्वर माचिरम्
ambovāca
mama duḥkhaṃ bhagavatā vyapaneyaṃ yatastataḥ
tattu bhīṣmaprasūtaṃ me taṃ jahīśvara māciram
- 6
राम उवाच
काशिकन्ये पुनर्ब्रूहि भीष्मस्ते चरणावुभौ
शिरसा वन्दनार्हो ऽपि ग्रहीष्यति गिरा मम
rāma uvāca
kāśikanye punarbrūhi bhīṣmaste caraṇāvubhau
śirasā vandanārho 'pi grahīṣyati girā mama
- 7
अम्बोवाच
जहि भीष्मं रणे राम मम चेद् इच्छसि प्रियम्
प्रतिश्रुतं च यदि तत्सत्यं कर्तुम् इहार्हसि
ambovāca
jahi bhīṣmaṃ raṇe rāma mama ced icchasi priyam
pratiśrutaṃ ca yadi tatsatyaṃ kartum ihārhasi
- 8
भीष्म उवाच
तयोः संवदतोर् एवं राजन्रामाम्बयोस्तदा
अकृतव्रणो जामदग्न्यम् इदं वचनम् अब्रवीत्
bhīṣma uvāca
tayoḥ saṃvadator evaṃ rājanrāmāmbayostadā
akṛtavraṇo jāmadagnyam idaṃ vacanam abravīt
- 9
शरणागतां महाबाहो कन्यां न त्यक्तुम् अर्हसि
जहि भीष्मं रणे राम गर्जन्तम् असुरं यथा
śaraṇāgatāṃ mahābāho kanyāṃ na tyaktum arhasi
jahi bhīṣmaṃ raṇe rāma garjantam asuraṃ yathā
- 10
यदि भीष्मस्त्वयाहूतो रणे राम महामुने
निर्जितो ऽस्मीति वा ब्रूयात्कुर्याद्वा वचनं तव
yadi bhīṣmastvayāhūto raṇe rāma mahāmune
nirjito 'smīti vā brūyātkuryādvā vacanaṃ tava
- 11
कृतम् अस्या भवेत्कार्यं कन्याया भृगुनन्दन
वाक्यं सत्यं च ते वीर भविष्यति कृतं विभो
kṛtam asyā bhavetkāryaṃ kanyāyā bhṛgunandana
vākyaṃ satyaṃ ca te vīra bhaviṣyati kṛtaṃ vibho
- 12
इयं चापि प्रतिज्ञा ते तदा राम महामुने
जित्वा वै क्षत्रियान्सर्वान्ब्राह्मणेषु प्रतिश्रुतम्
iyaṃ cāpi pratijñā te tadā rāma mahāmune
jitvā vai kṣatriyānsarvānbrāhmaṇeṣu pratiśrutam
- 13
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रश्चैव रणे यदि
ब्रह्मद्विड्भविता तं वै हनिष्यामीति भार्गव
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraścaiva raṇe yadi
brahmadviḍbhavitā taṃ vai haniṣyāmīti bhārgava
- 14
शरणं हि प्रपन्नानां भीतानां जीवितार्थिनाम्
न शक्ष्यामि परित्यागं कर्तुं जीवन्कथंचन
śaraṇaṃ hi prapannānāṃ bhītānāṃ jīvitārthinām
na śakṣyāmi parityāgaṃ kartuṃ jīvankathaṃcana
- 15
यश्च क्षत्रं रणे कृत्स्नं विजेष्यति समागतम्
दृप्तात्मानम् अहं तं च हनिष्यामीति भार्गव
yaśca kṣatraṃ raṇe kṛtsnaṃ vijeṣyati samāgatam
dṛptātmānam ahaṃ taṃ ca haniṣyāmīti bhārgava
- 16
स एवं विजयी राम भीष्मः कुरुकुलोद्वहः
तेन युध्यस्व संग्रामे समेत्य भृगुनन्दन
sa evaṃ vijayī rāma bhīṣmaḥ kurukulodvahaḥ
tena yudhyasva saṃgrāme sametya bhṛgunandana
- 17
राम उवाच
स्मराम्यहं पूर्वकृतां प्रतिज्ञाम् ऋषिसत्तम
तथैव च करिष्यामि यथा साम्नैव लप्स्यते
rāma uvāca
smarāmyahaṃ pūrvakṛtāṃ pratijñām ṛṣisattama
tathaiva ca kariṣyāmi yathā sāmnaiva lapsyate
- 18
कार्यम् एतन्महद्ब्रह्मन्काशिकन्यामनोगतम्
गमिष्यामि स्वयं तत्र कन्याम् आदाय यत्र सः
kāryam etanmahadbrahmankāśikanyāmanogatam
gamiṣyāmi svayaṃ tatra kanyām ādāya yatra saḥ
- 19
यदि भीष्मो रणश्लाघी न करिष्यति मे वचः
हनिष्याम्येनम् उद्रिक्तम् इति मे निश्चिता मतिः
yadi bhīṣmo raṇaślāghī na kariṣyati me vacaḥ
haniṣyāmyenam udriktam iti me niścitā matiḥ
- 20
न हि बाणा मयोत्सृष्टाः सजन्तीह शरीरिणाम्
कायेषु विदितं तुभ्यं पुरा क्षत्रियसंगरे
na hi bāṇā mayotsṛṣṭāḥ sajantīha śarīriṇām
kāyeṣu viditaṃ tubhyaṃ purā kṣatriyasaṃgare
- 21
भीष्म उवाच
एवम् उक्त्वा ततो रामः सह तैर्ब्रह्मवादिभिः
प्रयाणाय मतिं कृत्वा समुत्तस्थौ महामनाः
bhīṣma uvāca
evam uktvā tato rāmaḥ saha tairbrahmavādibhiḥ
prayāṇāya matiṃ kṛtvā samuttasthau mahāmanāḥ
- 22
ततस्ते ताम् उषित्वा तु रजनीं तत्र तापसाः
हुताग्नयो जप्तजप्याः प्रतस्थुर्मज्जिघांसया
tataste tām uṣitvā tu rajanīṃ tatra tāpasāḥ
hutāgnayo japtajapyāḥ pratasthurmajjighāṃsayā
- 23
अभ्यगच्छत्ततो रामः सह तैर्ब्राह्मणर्षभैः
कुरुक्षेत्रं महाराज कन्यया सह भारत
abhyagacchattato rāmaḥ saha tairbrāhmaṇarṣabhaiḥ
kurukṣetraṃ mahārāja kanyayā saha bhārata
- 24
न्यविशन्त ततः सर्वे परिगृह्य सरस्वतीम्
तापसास्ते महात्मानो भृगुश्रेष्ठपुरस्कृताः
nyaviśanta tataḥ sarve parigṛhya sarasvatīm
tāpasāste mahātmāno bhṛguśreṣṭhapuraskṛtāḥ

