84 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
जनार्दनवचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः
भ्रातॄन् उवाच धर्मात्मा समक्षं केशवस्य ह
vaiśaṃpāyana uvāca
janārdanavacaḥ śrutvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
bhrātṝn uvāca dharmātmā samakṣaṃ keśavasya ha
- 2
श्रुतं भवद्भिर्यद्वृत्तं सभायां कुरुसंसदि
केशवस्यापि यद्वाक्यं तत्सर्वम् अवधारितम्
śrutaṃ bhavadbhiryadvṛttaṃ sabhāyāṃ kurusaṃsadi
keśavasyāpi yadvākyaṃ tatsarvam avadhāritam
- 3
तस्मात्सेनाविभागं मे कुरुध्वं नरसत्तमाः
अक्षौहिण्यस्तु सप्तैताः समेता विजयाय वै
tasmātsenāvibhāgaṃ me kurudhvaṃ narasattamāḥ
akṣauhiṇyastu saptaitāḥ sametā vijayāya vai
- 4
तासां मे पतयः सप्त विख्यातास्तान्निबोधत
द्रुपदश्च विराटश्च धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ
tāsāṃ me patayaḥ sapta vikhyātāstānnibodhata
drupadaśca virāṭaśca dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinau
- 5
सात्यकिश्चेकितानश्च भीमसेनश्च वीर्यवान्
एते सेनाप्रणेतारो वीराः सर्वे तनुत्यजः
sātyakiścekitānaśca bhīmasenaśca vīryavān
ete senāpraṇetāro vīrāḥ sarve tanutyajaḥ
- 6
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः
ह्रीमन्तो नीतिमन्तश्च सर्वे युद्धविशारदाः
इष्वस्त्रकुशलाश्चैव तथा सर्वास्त्रयोधिनः
sarve vedavidaḥ śūrāḥ sarve sucaritavratāḥ
hrīmanto nītimantaśca sarve yuddhaviśāradāḥ
iṣvastrakuśalāścaiva tathā sarvāstrayodhinaḥ
- 7
सप्तानाम् अपि यो नेता सेनानां प्रविभागवित्
यः सहेत रणे भीष्मं शरार्चिःपावकोपमम्
saptānām api yo netā senānāṃ pravibhāgavit
yaḥ saheta raṇe bhīṣmaṃ śarārciḥpāvakopamam
- 8
त्वं तावत्सहदेवात्र प्रब्रूहि कुरुनन्दन
स्वमतं पुरुषव्याघ्र को नः सेनापतिः क्षमः
tvaṃ tāvatsahadevātra prabrūhi kurunandana
svamataṃ puruṣavyāghra ko naḥ senāpatiḥ kṣamaḥ
- 9
सहदेव उवाच
संयुक्त एकदुःखश्च वीर्यवांश्च महीपतिः
यं समाश्रित्य धर्मज्ञं स्वम् अंशम् अनुयुञ्ज्महे
sahadeva uvāca
saṃyukta ekaduḥkhaśca vīryavāṃśca mahīpatiḥ
yaṃ samāśritya dharmajñaṃ svam aṃśam anuyuñjmahe
- 10
मत्स्यो विराटो बलवान्कृतास्त्रो युद्धदुर्मदः
प्रसहिष्यति संग्रामे भीष्मं तांश्च महारथान्
matsyo virāṭo balavānkṛtāstro yuddhadurmadaḥ
prasahiṣyati saṃgrāme bhīṣmaṃ tāṃśca mahārathān
- 11
वैशंपायन उवाच
तथोक्ते सहदेवेन वाक्ये वाक्यविशारदः
नकुलो ऽनन्तरं तस्माद् इदं वचनम् आददे
vaiśaṃpāyana uvāca
tathokte sahadevena vākye vākyaviśāradaḥ
nakulo 'nantaraṃ tasmād idaṃ vacanam ādade
- 12
वयसा शास्त्रतो धैर्यात्कुलेनाभिजनेन च
ह्रीमान्कुलान्वितः श्रीमान्सर्वशास्त्रविशारदः
vayasā śāstrato dhairyātkulenābhijanena ca
hrīmānkulānvitaḥ śrīmānsarvaśāstraviśāradaḥ
- 13
वेद चास्त्रं भरद्वाजाद्दुर्धर्षः सत्यसंगरः
यो नित्यं स्पर्धते द्रोणं भीष्मं चैव महाबलम्
veda cāstraṃ bharadvājāddurdharṣaḥ satyasaṃgaraḥ
yo nityaṃ spardhate droṇaṃ bhīṣmaṃ caiva mahābalam
- 14
श्लाघ्यः पार्थिवसंघस्य प्रमुखे वाहिनीपतिः
पुत्रपौत्रैः परिवृतः शतशाख इव द्रुमः
ślāghyaḥ pārthivasaṃghasya pramukhe vāhinīpatiḥ
putrapautraiḥ parivṛtaḥ śataśākha iva drumaḥ
- 15
यस्तताप तपो घोरं सदारः पृथिवीपतिः
रोषाद्द्रोणविनाशाय वीरः समितिशोभनः
yastatāpa tapo ghoraṃ sadāraḥ pṛthivīpatiḥ
roṣāddroṇavināśāya vīraḥ samitiśobhanaḥ
- 16
पितेवास्मान्समाधत्ते यः सदा पार्थिवर्षभः
श्वशुरो द्रुपदो ऽस्माकं सेनाम् अग्रे प्रकर्षतु
pitevāsmānsamādhatte yaḥ sadā pārthivarṣabhaḥ
śvaśuro drupado 'smākaṃ senām agre prakarṣatu
- 17
स द्रोणभीष्माव् आयान्तौ सहेद् इति मतिर्मम
स हि दिव्यास्त्रविद्राजा सखा चाङ्गिरसो नृपः
sa droṇabhīṣmāv āyāntau sahed iti matirmama
sa hi divyāstravidrājā sakhā cāṅgiraso nṛpaḥ
- 18
माद्रीसुताभ्याम् उक्ते तु स्वमते कुरुनन्दनः
वासविर्वासवसमः सव्यसाच्यब्रवीद्वचः
mādrīsutābhyām ukte tu svamate kurunandanaḥ
vāsavirvāsavasamaḥ savyasācyabravīdvacaḥ
- 19
यो ऽयं तपःप्रभावेन ऋषिसंतोषणेन च
दिव्यः पुरुष उत्पन्नो ज्वालावर्णो महाबलः
yo 'yaṃ tapaḥprabhāvena ṛṣisaṃtoṣaṇena ca
divyaḥ puruṣa utpanno jvālāvarṇo mahābalaḥ
- 20
धनुष्मान्कवची खड्गी रथम् आरुह्य दंशितः
दिव्यैर्हयवरैर्युक्तम् अग्निकुण्डात्समुत्थितः
dhanuṣmānkavacī khaḍgī ratham āruhya daṃśitaḥ
divyairhayavarairyuktam agnikuṇḍātsamutthitaḥ
- 21
गर्जन्न् इव महामेघो रथघोषेण वीर्यवान्
सिंहसंहननो वीरः सिंहविक्रान्तविक्रमः
garjann iva mahāmegho rathaghoṣeṇa vīryavān
siṃhasaṃhanano vīraḥ siṃhavikrāntavikramaḥ
- 22
सिंहोरस्को महाबाहुः सिंहवक्षा महाबलः
सिंहप्रगर्जनो वीरः सिंहस्कन्धो महाद्युतिः
siṃhorasko mahābāhuḥ siṃhavakṣā mahābalaḥ
siṃhapragarjano vīraḥ siṃhaskandho mahādyutiḥ
- 23
सुभ्रूः सुदंष्ट्रः सुहनुः सुबाहुः सुमुखो ऽकृशः
सुजत्रुः सुविशालाक्षः सुपादः सुप्रतिष्ठितः
subhrūḥ sudaṃṣṭraḥ suhanuḥ subāhuḥ sumukho 'kṛśaḥ
sujatruḥ suviśālākṣaḥ supādaḥ supratiṣṭhitaḥ
- 24
अभेद्यः सर्वशस्त्राणां प्रभिन्न इव वारणः
जज्ञे द्रोणविनाशाय सत्यवादी जितेन्द्रियः
abhedyaḥ sarvaśastrāṇāṃ prabhinna iva vāraṇaḥ
jajñe droṇavināśāya satyavādī jitendriyaḥ
- 25
धृष्टद्युम्नम् अहं मन्ये सहेद्भीष्मस्य सायकान्
वज्राशनिसमस्पर्शान्दीप्तास्यान् उरगान् इव
dhṛṣṭadyumnam ahaṃ manye sahedbhīṣmasya sāyakān
vajrāśanisamasparśāndīptāsyān uragān iva
- 26
यमदूतसमान्वेगे निपाते पावकोपमान्
रामेणाजौ विषहितान्वज्रनिष्पेषदारुणान्
yamadūtasamānvege nipāte pāvakopamān
rāmeṇājau viṣahitānvajraniṣpeṣadāruṇān
- 27
पुरुषं तं न पश्यामि यः सहेत महाव्रतम्
धृष्टद्युम्नम् ऋते राजन्न् इति मे धीयते मतिः
puruṣaṃ taṃ na paśyāmi yaḥ saheta mahāvratam
dhṛṣṭadyumnam ṛte rājann iti me dhīyate matiḥ
- 28
क्षिप्रहस्तश्चित्रयोधी मतः सेनापतिर्मम
अभेद्यकवचः श्रीमान्मातङ्ग इव यूथपः
kṣiprahastaścitrayodhī mataḥ senāpatirmama
abhedyakavacaḥ śrīmānmātaṅga iva yūthapaḥ
- 29
भीम उवाच
वधार्थं यः समुत्पन्नः शिखण्डी द्रुपदात्मजः
वदन्ति सिद्धा राजेन्द्र ऋषयश्च समागताः
bhīma uvāca
vadhārthaṃ yaḥ samutpannaḥ śikhaṇḍī drupadātmajaḥ
vadanti siddhā rājendra ṛṣayaśca samāgatāḥ
- 30
यस्य संग्राममध्येषु दिव्यम् अस्त्रं विकुर्वतः
रूपं द्रक्ष्यन्ति पुरुषा रामस्येव महात्मनः
yasya saṃgrāmamadhyeṣu divyam astraṃ vikurvataḥ
rūpaṃ drakṣyanti puruṣā rāmasyeva mahātmanaḥ

