62 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तेष्वासीनेषु सर्वेषु तूष्णींभूतेषु राजसु
वाक्यम् अभ्याददे कृष्णः सुदंष्ट्रो दुन्दुभिस्वनः
vaiśaṃpāyana uvāca
teṣvāsīneṣu sarveṣu tūṣṇīṃbhūteṣu rājasu
vākyam abhyādade kṛṣṇaḥ sudaṃṣṭro dundubhisvanaḥ
- 2
जीमूत इव घर्मान्ते सर्वां संश्रावयन्सभाम्
धृतराष्ट्रम् अभिप्रेक्ष्य समभाषत माधवः
jīmūta iva gharmānte sarvāṃ saṃśrāvayansabhām
dhṛtarāṣṭram abhiprekṣya samabhāṣata mādhavaḥ
- 3
कुरूणां पाण्डवानां च शमः स्याद् इति भारत
अप्रयत्नेन वीराणाम् एतद्यतितुम् आगतः
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca śamaḥ syād iti bhārata
aprayatnena vīrāṇām etadyatitum āgataḥ
- 4
राजन्नान्यत्प्रवक्तव्यं तव निःश्रेयसं वचः
विदितं ह्येव ते सर्वं वेदितव्यम् अरिंदम
rājannānyatpravaktavyaṃ tava niḥśreyasaṃ vacaḥ
viditaṃ hyeva te sarvaṃ veditavyam ariṃdama
- 5
इदम् अद्य कुलं श्रेष्ठं सर्वराजसु पार्थिव
श्रुतवृत्तोपसंपन्नं सर्वैः समुदितं गुणैः
idam adya kulaṃ śreṣṭhaṃ sarvarājasu pārthiva
śrutavṛttopasaṃpannaṃ sarvaiḥ samuditaṃ guṇaiḥ
- 6
कृपानुकम्पा कारुण्यम् आनृशंस्यं च भारत
तथार्जवं क्षमा सत्यं कुरुष्वेतद्विशिष्यते
kṛpānukampā kāruṇyam ānṛśaṃsyaṃ ca bhārata
tathārjavaṃ kṣamā satyaṃ kuruṣvetadviśiṣyate
- 7
तस्मिन् एवंविधे राजन्कुले महति तिष्ठति
त्वन्निमित्तं विशेषेण नेह युक्तम् असांप्रतम्
tasmin evaṃvidhe rājankule mahati tiṣṭhati
tvannimittaṃ viśeṣeṇa neha yuktam asāṃpratam
- 8
त्वं हि वारयिता श्रेष्ठः कुरूणां कुरुसत्तम
मिथ्या प्रचरतां तात बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च
tvaṃ hi vārayitā śreṣṭhaḥ kurūṇāṃ kurusattama
mithyā pracaratāṃ tāta bāhyeṣvābhyantareṣu ca
- 9
ते पुत्रास्तव कौरव्य दुर्योधनपुरोगमाः
धर्मार्थौ पृष्ठतः कृत्वा प्रचरन्ति नृशंसवत्
te putrāstava kauravya duryodhanapurogamāḥ
dharmārthau pṛṣṭhataḥ kṛtvā pracaranti nṛśaṃsavat
- 10
अशिष्टा गतमर्यादा लोभेन हृतचेतसः
स्वेषु बन्धुषु मुख्येषु तद्वेत्थ भरतर्षभ
aśiṣṭā gatamaryādā lobhena hṛtacetasaḥ
sveṣu bandhuṣu mukhyeṣu tadvettha bharatarṣabha
- 11
सेयम् आपन्महाघोरा कुरुष्वेव समुत्थिता
उपेक्ष्यमाणा कौरव्य पृथिवीं घातयिष्यति
seyam āpanmahāghorā kuruṣveva samutthitā
upekṣyamāṇā kauravya pṛthivīṃ ghātayiṣyati
- 12
शक्या चेयं शमयितुं त्वं चेद् इच्छसि भारत
न दुष्करो ह्यत्र शमो मतो मे भरतर्षभ
śakyā ceyaṃ śamayituṃ tvaṃ ced icchasi bhārata
na duṣkaro hyatra śamo mato me bharatarṣabha
- 13
त्वय्यधीनः शमो राजन्मयि चैव विशां पते
पुत्रान्स्थापय कौरव्य स्थापयिष्याम्यहं परान्
tvayyadhīnaḥ śamo rājanmayi caiva viśāṃ pate
putrānsthāpaya kauravya sthāpayiṣyāmyahaṃ parān
- 14
आज्ञा तव हि राजेन्द्र कार्या पुत्रैः सहान्वयैः
हितं बलवद् अप्येषां तिष्ठतां तव शासने
ājñā tava hi rājendra kāryā putraiḥ sahānvayaiḥ
hitaṃ balavad apyeṣāṃ tiṣṭhatāṃ tava śāsane
- 15
तव चैव हितं राजन्पाण्डवानाम् अथो हितम्
शमे प्रयतमानस्य मम शासनकाङ्क्षिणाम्
tava caiva hitaṃ rājanpāṇḍavānām atho hitam
śame prayatamānasya mama śāsanakāṅkṣiṇām
- 16
स्वयं निष्कलम् आलक्ष्य संविधत्स्व विशां पते
सहभूतास्तु भरतास्तवैव स्युर्जनेश्वर
svayaṃ niṣkalam ālakṣya saṃvidhatsva viśāṃ pate
sahabhūtāstu bharatāstavaiva syurjaneśvara
- 17
धर्मार्थयोस्तिष्ठ राजन्पाण्डवैर् अभिरक्षितः
न हि शक्यास्तथाभूता यत्नाद् अपि नराधिप
dharmārthayostiṣṭha rājanpāṇḍavair abhirakṣitaḥ
na hi śakyāstathābhūtā yatnād api narādhipa
- 18
न हि त्वां पाण्डवैर्जेतुं रक्ष्यमाणं महात्मभिः
इन्द्रो ऽपि देवैः सहितः प्रसहेत कुतो नृपाः
na hi tvāṃ pāṇḍavairjetuṃ rakṣyamāṇaṃ mahātmabhiḥ
indro 'pi devaiḥ sahitaḥ prasaheta kuto nṛpāḥ
- 19
यत्र भीष्मश्च द्रोणश्च कृपः कर्णो विविंशतिः
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तो ऽथ बाह्लिकः
yatra bhīṣmaśca droṇaśca kṛpaḥ karṇo viviṃśatiḥ
aśvatthāmā vikarṇaśca somadatto 'tha bāhlikaḥ
- 20
सैन्धवश्च कलिङ्गश्च काम्बोजश्च सुदक्षिणः
युधिष्ठिरो भीमसेनः सव्यसाची यमौ तथा
saindhavaśca kaliṅgaśca kāmbojaśca sudakṣiṇaḥ
yudhiṣṭhiro bhīmasenaḥ savyasācī yamau tathā
- 21
सात्यकिश्च महातेजा युयुत्सुश्च महारथः
को नु तान्विपरीतात्मा युध्येत भरतर्षभ
sātyakiśca mahātejā yuyutsuśca mahārathaḥ
ko nu tānviparītātmā yudhyeta bharatarṣabha
- 22
लोकस्येश्वरतां भूयः शत्रुभिश्चाप्रधृष्यताम्
प्राप्स्यसि त्वम् अमित्रघ्न सहितः कुरुपाण्डवैः
lokasyeśvaratāṃ bhūyaḥ śatrubhiścāpradhṛṣyatām
prāpsyasi tvam amitraghna sahitaḥ kurupāṇḍavaiḥ
- 23
तस्य ते पृथिवीपालास्त्वत्समाः पृथिवीपते
श्रेयांसश्चैव राजानः संधास्यन्ते परंतप
tasya te pṛthivīpālāstvatsamāḥ pṛthivīpate
śreyāṃsaścaiva rājānaḥ saṃdhāsyante paraṃtapa
- 24
स त्वं पुत्रैश्च पौत्रैश्च भ्रातृभिः पितृभिस्तथा
सुहृद्भिः सर्वतो गुप्तः सुखं शक्ष्यसि जीवितुम्
sa tvaṃ putraiśca pautraiśca bhrātṛbhiḥ pitṛbhistathā
suhṛdbhiḥ sarvato guptaḥ sukhaṃ śakṣyasi jīvitum
- 25
एतान् एव पुरोधाय सत्कृत्य च यथा पुरा
अखिलां भोक्ष्यसे सर्वां पृथिवीं पृथिवीपते
etān eva purodhāya satkṛtya ca yathā purā
akhilāṃ bhokṣyase sarvāṃ pṛthivīṃ pṛthivīpate
- 26
एतैर्हि सहितः सर्वैः पाण्डवैः स्वैश्च भारत
अन्यान्विजेष्यसे शत्रून् एष स्वार्थस्तवाखिलः
etairhi sahitaḥ sarvaiḥ pāṇḍavaiḥ svaiśca bhārata
anyānvijeṣyase śatrūn eṣa svārthastavākhilaḥ
- 27
तैर् एवोपार्जितां भूमिं भोक्ष्यसे च परंतप
यदि सम्पत्स्यसे पुत्रैः सहामात्यैर्नराधिप
tair evopārjitāṃ bhūmiṃ bhokṣyase ca paraṃtapa
yadi sampatsyase putraiḥ sahāmātyairnarādhipa
- 28
संयुगे वै महाराज दृश्यते सुमहान्क्षयः
क्षये चोभयतो राजन्कं धर्मम् अनुपश्यसि
saṃyuge vai mahārāja dṛśyate sumahānkṣayaḥ
kṣaye cobhayato rājankaṃ dharmam anupaśyasi
- 29
पाण्डवैर्निहतैः संख्ये पुत्रैर्वापि महाबलैः
यद्विन्देथाः सुखं राजंस्तद्ब्रूहि भरतर्षभ
pāṇḍavairnihataiḥ saṃkhye putrairvāpi mahābalaiḥ
yadvindethāḥ sukhaṃ rājaṃstadbrūhi bharatarṣabha
- 30
शूराश्च हि कृतास्त्राश्च सर्वे युद्धाभिकाङ्क्षिणः
पाण्डवास्तावकाश्चैव तान्रक्ष महतो भयात्
śūrāśca hi kṛtāstrāśca sarve yuddhābhikāṅkṣiṇaḥ
pāṇḍavāstāvakāścaiva tānrakṣa mahato bhayāt

