49 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततः प्रहस्य दाशार्हः क्रोधपर्याकुलेक्षणः
दुर्योधनम् इदं वाक्यम् अब्रवीत्कुरुसंसदि
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ prahasya dāśārhaḥ krodhaparyākulekṣaṇaḥ
duryodhanam idaṃ vākyam abravītkurusaṃsadi
- 2
लप्स्यसे वीरशयनं कामम् एतद् अवाप्स्यसि
स्थिरो भव सहामात्यो विमर्दो भविता महान्
lapsyase vīraśayanaṃ kāmam etad avāpsyasi
sthiro bhava sahāmātyo vimardo bhavitā mahān
- 3
यच्चैवं मन्यसे मूढ न मे कश्चिद्व्यतिक्रमः
पाण्डवेष्विति तत्सर्वं निबोधत नराधिपाः
yaccaivaṃ manyase mūḍha na me kaścidvyatikramaḥ
pāṇḍaveṣviti tatsarvaṃ nibodhata narādhipāḥ
- 4
श्रिया संतप्यमानेन पाण्डवानां महात्मनाम्
त्वया दुर्मन्त्रितं द्यूतं सौबलेन च भारत
śriyā saṃtapyamānena pāṇḍavānāṃ mahātmanām
tvayā durmantritaṃ dyūtaṃ saubalena ca bhārata
- 5
कथं च ज्ञातयस्तात श्रेयांसः साधुसंमताः
तथान्याय्यम् उपस्थातुं जिह्मेनाजिह्मचारिणः
kathaṃ ca jñātayastāta śreyāṃsaḥ sādhusaṃmatāḥ
tathānyāyyam upasthātuṃ jihmenājihmacāriṇaḥ
- 6
अक्षद्यूतं महाप्राज्ञ सताम् अरतिनाशनम्
असतां तत्र जायन्ते भेदाश्च व्यसनानि च
akṣadyūtaṃ mahāprājña satām aratināśanam
asatāṃ tatra jāyante bhedāśca vyasanāni ca
- 7
तद् इदं व्यसनं घोरं त्वया द्यूतमुखं कृतम्
असमीक्ष्य सदाचारैः सार्धं पापानुबन्धनैः
tad idaṃ vyasanaṃ ghoraṃ tvayā dyūtamukhaṃ kṛtam
asamīkṣya sadācāraiḥ sārdhaṃ pāpānubandhanaiḥ
- 8
कश्चान्यो ज्ञातिभार्यां वै विप्रकर्तुं तथार्हति
आनीय च सभां वक्तुं यथोक्ता द्रौपदी त्वया
kaścānyo jñātibhāryāṃ vai viprakartuṃ tathārhati
ānīya ca sabhāṃ vaktuṃ yathoktā draupadī tvayā
- 9
कुलीना शीलसम्पन्ना प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी
महिषी पाण्डुपुत्राणां तथा विनिकृता त्वया
kulīnā śīlasampannā prāṇebhyo 'pi garīyasī
mahiṣī pāṇḍuputrāṇāṃ tathā vinikṛtā tvayā
- 10
जानन्ति कुरवः सर्वे यथोक्ताः कुरुसंसदि
दुःशासनेन कौन्तेयाः प्रव्रजन्तः परंतपाः
jānanti kuravaḥ sarve yathoktāḥ kurusaṃsadi
duḥśāsanena kaunteyāḥ pravrajantaḥ paraṃtapāḥ
- 11
सम्यग्वृत्तेष्व् अलुब्धेषु सततं धर्मचारिषु
स्वेषु बन्धुषु कः साधुश्चरेद् एवम् असांप्रतम्
samyagvṛtteṣv alubdheṣu satataṃ dharmacāriṣu
sveṣu bandhuṣu kaḥ sādhuścared evam asāṃpratam
- 12
नृशंसानाम् अनार्याणां परुषाणां च भाषणम्
कर्णदुःशासनाभ्यां च त्वया च बहुशः कृतम्
nṛśaṃsānām anāryāṇāṃ paruṣāṇāṃ ca bhāṣaṇam
karṇaduḥśāsanābhyāṃ ca tvayā ca bahuśaḥ kṛtam
- 13
सह मात्रा प्रदग्धुं तान्बालकान्वारणावते
आस्थितः परमं यत्नं न समृद्धं च तत्तव
saha mātrā pradagdhuṃ tānbālakānvāraṇāvate
āsthitaḥ paramaṃ yatnaṃ na samṛddhaṃ ca tattava
- 14
ऊषुश्च सुचिरं कालं प्रच्छन्नाः पाण्डवास्तदा
मात्रा सहैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने
ūṣuśca suciraṃ kālaṃ pracchannāḥ pāṇḍavāstadā
mātrā sahaikacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane
- 15
विषेण सर्पबन्धैश्च यतिताः पाण्डवास्त्वया
सर्वोपायैर्विनाशाय न समृद्धं च तत्तव
viṣeṇa sarpabandhaiśca yatitāḥ pāṇḍavāstvayā
sarvopāyairvināśāya na samṛddhaṃ ca tattava
- 16
एवंबुद्धिः पाण्डवेषु मिथ्यावृत्तिः सदा भवान्
कथं ते नापराधो ऽस्ति पाण्डवेषु महात्मसु
evaṃbuddhiḥ pāṇḍaveṣu mithyāvṛttiḥ sadā bhavān
kathaṃ te nāparādho 'sti pāṇḍaveṣu mahātmasu
- 17
कृत्वा बहून्यकार्याणि पाण्डवेषु नृशंसवत्
मिथ्यावृत्तिर् अनार्यः सन्न् अद्य विप्रतिपद्यसे
kṛtvā bahūnyakāryāṇi pāṇḍaveṣu nṛśaṃsavat
mithyāvṛttir anāryaḥ sann adya vipratipadyase
- 18
मातापितृभ्यां भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च
शाम्येति मुहुर् उक्तो ऽसि न च शाम्यसि पार्थिव
mātāpitṛbhyāṃ bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa ca
śāmyeti muhur ukto 'si na ca śāmyasi pārthiva
- 19
शमे हि सुमहान् अर्थस्तव पार्थस्य चोभयोः
न च रोचयसे राजन्किम् अन्यद्बुद्धिलाघवात्
śame hi sumahān arthastava pārthasya cobhayoḥ
na ca rocayase rājankim anyadbuddhilāghavāt
- 20
न शर्म प्राप्स्यसे राजन्न् उत्क्रम्य सुहृदां वचः
अधर्म्यम् अयशस्यं च क्रियते पार्थिव त्वया
na śarma prāpsyase rājann utkramya suhṛdāṃ vacaḥ
adharmyam ayaśasyaṃ ca kriyate pārthiva tvayā
- 21
एवं ब्रुवति दाशार्हे दुर्योधनम् अमर्षणम्
दुःशासन इदं वाक्यम् अब्रवीत्कुरुसंसदि
evaṃ bruvati dāśārhe duryodhanam amarṣaṇam
duḥśāsana idaṃ vākyam abravītkurusaṃsadi
- 22
न चेत्संधास्यसे राजन्स्वेन कामेन पाण्डवैः
बद्ध्वा किल त्वां दास्यन्ति कुन्तीपुत्राय कौरवाः
na cetsaṃdhāsyase rājansvena kāmena pāṇḍavaiḥ
baddhvā kila tvāṃ dāsyanti kuntīputrāya kauravāḥ
- 23
वैकर्तनं त्वां च मां च त्रीन् एतान्मनुजर्षभ
पाण्डवेभ्यः प्रदास्यन्ति भीष्मो द्रोणः पिता च ते
vaikartanaṃ tvāṃ ca māṃ ca trīn etānmanujarṣabha
pāṇḍavebhyaḥ pradāsyanti bhīṣmo droṇaḥ pitā ca te
- 24
भ्रातुर् एतद्वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रः सुयोधनः
क्रुद्धः प्रातिष्ठतोत्थाय महानाग इव श्वसन्
bhrātur etadvacaḥ śrutvā dhārtarāṣṭraḥ suyodhanaḥ
kruddhaḥ prātiṣṭhatotthāya mahānāga iva śvasan
- 25
विदुरं धृतराष्ट्रं च महाराजं च बाह्लिकम्
कृपं च सोमदत्तं च भीष्मं द्रोणं जनार्दनम्
viduraṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca mahārājaṃ ca bāhlikam
kṛpaṃ ca somadattaṃ ca bhīṣmaṃ droṇaṃ janārdanam
- 26
सर्वान् एतान् अनादृत्य दुर्मतिर्निरपत्रपः
अशिष्टवद् अमर्यादो मानी मान्यावमानिता
sarvān etān anādṛtya durmatirnirapatrapaḥ
aśiṣṭavad amaryādo mānī mānyāvamānitā
- 27
तं प्रस्थितम् अभिप्रेक्ष्य भ्रातरो मनुजर्षभम्
अनुजग्मुः सहामात्या राजानश्चापि सर्वशः
taṃ prasthitam abhiprekṣya bhrātaro manujarṣabham
anujagmuḥ sahāmātyā rājānaścāpi sarvaśaḥ
- 28
सभायाम् उत्थितं क्रुद्धं प्रस्थितं भ्रातृभिः सह
दुर्योधनम् अभिप्रेक्ष्य भीष्मः शांतनवो ऽब्रवीत्
sabhāyām utthitaṃ kruddhaṃ prasthitaṃ bhrātṛbhiḥ saha
duryodhanam abhiprekṣya bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'bravīt
- 29
धर्मार्थावभिसंत्यज्य संरम्भं यो ऽनुमन्यते
हसन्ति व्यसने तस्य दुर्हृदो नचिराद् इव
dharmārthāvabhisaṃtyajya saṃrambhaṃ yo 'numanyate
hasanti vyasane tasya durhṛdo nacirād iva
- 30
दुरात्मा राजपुत्रो ऽयं धार्तराष्ट्रो ऽनुपायवित्
मिथ्याभिमानी राज्यस्य क्रोधलोभवशानुगः
durātmā rājaputro 'yaṃ dhārtarāṣṭro 'nupāyavit
mithyābhimānī rājyasya krodhalobhavaśānugaḥ

