24 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
सनत्सुजात यद् इमां परार्थां ब्राह्मीं वाचं प्रवदसि विश्वरूपाम्
परां हि कामेषु सुदुर्लभां कथां तद्ब्रूहि मे वाक्यम् एतत्कुमार
dhṛtarāṣṭra uvāca
sanatsujāta yad imāṃ parārthāṃ brāhmīṃ vācaṃ pravadasi viśvarūpām
parāṃ hi kāmeṣu sudurlabhāṃ kathāṃ tadbrūhi me vākyam etatkumāra
- 2
सनत्सुजात उवाच
नैतद्ब्रह्म त्वरमाणेन लभ्यं यन्मां पृच्छस्यभिहृष्यस्यतीव
अव्यक्तविद्याम् अभिधास्ये पुराणीं बुद्ध्या च तेषां ब्रह्मचर्येण सिद्धाम्
sanatsujāta uvāca
naitadbrahma tvaramāṇena labhyaṃ yanmāṃ pṛcchasyabhihṛṣyasyatīva
avyaktavidyām abhidhāsye purāṇīṃ buddhyā ca teṣāṃ brahmacaryeṇa siddhām
- 3
धृतराष्ट्र उवाच
अव्यक्तविद्याम् इति यत्सनातनीं ब्रवीषि त्वं ब्रह्मचर्येण सिद्धाम्
अनारभ्या वसतीहार्य काले कथं ब्राह्मण्यम् अमृतत्वं लभेत
dhṛtarāṣṭra uvāca
avyaktavidyām iti yatsanātanīṃ bravīṣi tvaṃ brahmacaryeṇa siddhām
anārabhyā vasatīhārya kāle kathaṃ brāhmaṇyam amṛtatvaṃ labheta
- 4
सनत्सुजात उवाच
ये ऽस्मिंल्लोके विजयन्तीह कामान्ब्राह्मीं स्थितिम् अनुतितिक्षमाणाः
त आत्मानं निर्हरन्तीह देहान्मुञ्जाद् इषीकाम् इव सत्त्वसंस्थाः
sanatsujāta uvāca
ye 'smiṃlloke vijayantīha kāmānbrāhmīṃ sthitim anutitikṣamāṇāḥ
ta ātmānaṃ nirharantīha dehānmuñjād iṣīkām iva sattvasaṃsthāḥ
- 5
शरीरम् एतौ कुरुतः पिता माता च भारत
आचार्यशास्ता या जातिः सा सत्या साजरामरा
śarīram etau kurutaḥ pitā mātā ca bhārata
ācāryaśāstā yā jātiḥ sā satyā sājarāmarā
- 6
आचार्ययोनिम् इह ये प्रविश्य भूत्वा गर्भं ब्रह्मचर्यं चरन्ति
इहैव ते शास्त्रकारा भवन्ति प्रहाय देहं परमं यान्ति योगम्
ācāryayonim iha ye praviśya bhūtvā garbhaṃ brahmacaryaṃ caranti
ihaiva te śāstrakārā bhavanti prahāya dehaṃ paramaṃ yānti yogam
- 7
य आवृणोत्य् अवितथेन कर्णावृतं कुर्वन्न् अमृतं सम्प्रयच्छन्
तं मन्येत पितरं मातरं च तस्मै न द्रुह्येत्कृतम् अस्य जानन्
ya āvṛṇoty avitathena karṇāvṛtaṃ kurvann amṛtaṃ samprayacchan
taṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca tasmai na druhyetkṛtam asya jānan
- 8
गुरुं शिष्यो नित्यम् अभिमन्यमानः स्वाध्यायम् इच्छेच्छुचिर् अप्रमत्तः
मानं न कुर्यान्न दधीत रोषम् एष प्रथमो ब्रह्मचर्यस्य पादः
guruṃ śiṣyo nityam abhimanyamānaḥ svādhyāyam icchecchucir apramattaḥ
mānaṃ na kuryānna dadhīta roṣam eṣa prathamo brahmacaryasya pādaḥ
- 9
आचार्यस्य प्रियं कुर्यात्प्राणैर् अपि धनैर् अपि
कर्मणा मनसा वाचा द्वितीयः पाद उच्यते
ācāryasya priyaṃ kuryātprāṇair api dhanair api
karmaṇā manasā vācā dvitīyaḥ pāda ucyate
- 10
समा गुरौ यथा वृत्तिर्गुरुपत्न्यां तथा भवेत्
यथोक्तकारी प्रियकृत्तृतीयः पाद उच्यते
samā gurau yathā vṛttirgurupatnyāṃ tathā bhavet
yathoktakārī priyakṛttṛtīyaḥ pāda ucyate
- 11
नाचार्यायेहोपकृत्वा प्रवादं प्राज्ञः कुर्वीत नैतद् अहं करोमि
इतीव मन्येत न भाषयेत स वै चतुर्थो ब्रह्मचर्यस्य पादः
nācāryāyehopakṛtvā pravādaṃ prājñaḥ kurvīta naitad ahaṃ karomi
itīva manyeta na bhāṣayeta sa vai caturtho brahmacaryasya pādaḥ
- 12
एवं वसन्तं यद् उपप्लवेद्धनम् आचार्याय तद् अनुप्रयच्छेत्
सतां वृत्तिं बहुगुणाम् एवम् एति गुरोः पुत्रे भवति च वृत्तिर् एषा
evaṃ vasantaṃ yad upaplaveddhanam ācāryāya tad anuprayacchet
satāṃ vṛttiṃ bahuguṇām evam eti guroḥ putre bhavati ca vṛttir eṣā
- 13
एवं वसन्सर्वतो वर्धतीह बहून्पुत्रांल्लभते च प्रतिष्ठाम्
वर्षन्ति चास्मै प्रदिशो दिशश्च वसन्त्यस्मिन्ब्रह्मचर्ये जनाश्च
evaṃ vasansarvato vardhatīha bahūnputrāṃllabhate ca pratiṣṭhām
varṣanti cāsmai pradiśo diśaśca vasantyasminbrahmacarye janāśca
- 14
एतेन ब्रह्मचर्येण देवा देवत्वम् आप्नुवन्
ऋषयश्च महाभागा ब्रह्मलोकं मनीषिणः
etena brahmacaryeṇa devā devatvam āpnuvan
ṛṣayaśca mahābhāgā brahmalokaṃ manīṣiṇaḥ
- 15
गन्धर्वाणाम् अनेनैव रूपम् अप्सरसाम् अभूत्
एतेन ब्रह्मचर्येण सूर्यो ऽह्नाय जायते
gandharvāṇām anenaiva rūpam apsarasām abhūt
etena brahmacaryeṇa sūryo 'hnāya jāyate
- 16
य आशयेत्पाटयेच्चापि राजन्सर्वं शरीरं तपसा तप्यमानः
एतेनासौ बाल्यम् अत्येति विद्वान्मृत्युं तथा रोधयत्यन्तकाले
ya āśayetpāṭayeccāpi rājansarvaṃ śarīraṃ tapasā tapyamānaḥ
etenāsau bālyam atyeti vidvānmṛtyuṃ tathā rodhayatyantakāle
- 17
अन्तवन्तः क्षत्रिय ते जयन्ति लोकाञ्जनाः कर्मणा निर्मितेन
ब्रह्मैव विद्वांस्तेन अभ्येति सर्वं नान्यः पन्था अयनाय विद्यते
antavantaḥ kṣatriya te jayanti lokāñjanāḥ karmaṇā nirmitena
brahmaiva vidvāṃstena abhyeti sarvaṃ nānyaḥ panthā ayanāya vidyate
- 18
धृतराष्ट्र उवाच
आभाति शुक्लम् इव लोहितम् इव अथो कृष्णम् अथाञ्जनं काद्रवं वा
तद्ब्राह्मणः पश्यति यो ऽत्र विद्वान्कथंरूपं तद् अमृतम् अक्षरं पदम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
ābhāti śuklam iva lohitam iva atho kṛṣṇam athāñjanaṃ kādravaṃ vā
tadbrāhmaṇaḥ paśyati yo 'tra vidvānkathaṃrūpaṃ tad amṛtam akṣaraṃ padam
- 19
सनत्सुजात उवाच
नाभाति शुक्लम् इव लोहितम् इव अथो कृष्णम् आयसम् अर्कवर्णम्
न पृथिव्यां तिष्ठति नान्तरिक्षे नैतत्समुद्रे सलिलं बिभर्ति
sanatsujāta uvāca
nābhāti śuklam iva lohitam iva atho kṛṣṇam āyasam arkavarṇam
na pṛthivyāṃ tiṣṭhati nāntarikṣe naitatsamudre salilaṃ bibharti
- 20
न तारकासु न च विद्युदाश्रितं न चाभ्रेषु दृश्यते रूपम् अस्य
न चापि वायौ न च देवतासु न तच्चन्द्रे दृश्यते नोत सूर्ये
na tārakāsu na ca vidyudāśritaṃ na cābhreṣu dṛśyate rūpam asya
na cāpi vāyau na ca devatāsu na taccandre dṛśyate nota sūrye
- 21
नैवर्क्षु तन्न यजुःषु नाप्यथर्वसु न चैव दृश्यत्यमलेषु सामसु
रथंतरे बार्हते चापि राजन्महाव्रते नैव दृश्येद्ध्रुवं तत्
naivarkṣu tanna yajuḥṣu nāpyatharvasu na caiva dṛśyatyamaleṣu sāmasu
rathaṃtare bārhate cāpi rājanmahāvrate naiva dṛśyeddhruvaṃ tat
- 22
अपारणीयं तमसः परस्तात्तद् अन्तको ऽप्येति विनाशकाले
अणीयरूपं क्षुरधारया तन्महच्च रूपं त्वपि पर्वतेभ्यः
apāraṇīyaṃ tamasaḥ parastāttad antako 'pyeti vināśakāle
aṇīyarūpaṃ kṣuradhārayā tanmahacca rūpaṃ tvapi parvatebhyaḥ
- 23
सा प्रतिष्ठा तद् अमृतं लोकास्तद्ब्रह्म तद्यशः
भूतानि जज्ञिरे तस्मात्प्रलयं यान्ति तत्र च
sā pratiṣṭhā tad amṛtaṃ lokāstadbrahma tadyaśaḥ
bhūtāni jajñire tasmātpralayaṃ yānti tatra ca
- 24
अनामयं तन्महद् उद्यतं यशो वाचो विकारान्कवयो वदन्ति
तस्मिञ्जगत्सर्वम् इदं प्रतिष्ठितं ये तद्विदुर् अमृतास्ते भवन्ति
anāmayaṃ tanmahad udyataṃ yaśo vāco vikārānkavayo vadanti
tasmiñjagatsarvam idaṃ pratiṣṭhitaṃ ye tadvidur amṛtāste bhavanti

