28 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तं भुक्तवन्तम् आश्वस्तं निशायां विदुरो ऽब्रवीत्
नेदं सम्यग्व्यवसितं केशवागमनं तव
vaiśaṃpāyana uvāca
taṃ bhuktavantam āśvastaṃ niśāyāṃ viduro 'bravīt
nedaṃ samyagvyavasitaṃ keśavāgamanaṃ tava
- 2
अर्थधर्मातिगो मूढः संरम्भी च जनार्दन
मानघ्नो मानकामश्च वृद्धानां शासनातिगः
arthadharmātigo mūḍhaḥ saṃrambhī ca janārdana
mānaghno mānakāmaśca vṛddhānāṃ śāsanātigaḥ
- 3
धर्मशास्त्रातिगो मन्दो दुरात्मा प्रग्रहं गतः
अनेयः श्रेयसां पापो धार्तराष्ट्रो जनार्दन
dharmaśāstrātigo mando durātmā pragrahaṃ gataḥ
aneyaḥ śreyasāṃ pāpo dhārtarāṣṭro janārdana
- 4
कामात्मा प्राज्ञमानी च मित्रध्रुक्सर्वशङ्कितः
अकर्ता चाकृतज्ञश्च त्यक्तधर्मः प्रियानृतः
kāmātmā prājñamānī ca mitradhruksarvaśaṅkitaḥ
akartā cākṛtajñaśca tyaktadharmaḥ priyānṛtaḥ
- 5
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्दोषैर् एष समन्वितः
त्वयोच्यमानः श्रेयो ऽपि संरम्भान्न ग्रहीष्यति
etaiścānyaiśca bahubhirdoṣair eṣa samanvitaḥ
tvayocyamānaḥ śreyo 'pi saṃrambhānna grahīṣyati
- 6
सेनासमुदयं दृष्ट्वा पार्थिवं मधुसूदन
कृतार्थं मन्यते बाल आत्मानम् अविचक्षणः
senāsamudayaṃ dṛṣṭvā pārthivaṃ madhusūdana
kṛtārthaṃ manyate bāla ātmānam avicakṣaṇaḥ
- 7
एकः कर्णः पराञ्जेतुं समर्थ इति निश्चितम्
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेः स शमं नोपयास्यति
ekaḥ karṇaḥ parāñjetuṃ samartha iti niścitam
dhārtarāṣṭrasya durbuddheḥ sa śamaṃ nopayāsyati
- 8
भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे जयद्रथे
भूयसीं वर्तते वृत्तिं न शमे कुरुते मनः
bhīṣme droṇe kṛpe karṇe droṇaputre jayadrathe
bhūyasīṃ vartate vṛttiṃ na śame kurute manaḥ
- 9
निश्चितं धार्तराष्ट्राणां सकर्णानां जनार्दन
भीष्मद्रोणकृपान्पार्था न शक्ताः प्रतिवीक्षितुम्
niścitaṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ sakarṇānāṃ janārdana
bhīṣmadroṇakṛpānpārthā na śaktāḥ prativīkṣitum
- 10
संविच्च धार्तराष्ट्राणां सर्वेषाम् एव केशव
शमे प्रयतमानस्य तव सौभ्रात्रकाङ्क्षिणः
saṃvicca dhārtarāṣṭrāṇāṃ sarveṣām eva keśava
śame prayatamānasya tava saubhrātrakāṅkṣiṇaḥ
- 11
न पाण्डवानाम् अस्माभिः प्रतिदेयं यथोचितम्
इति व्यवसितास्तेषु वचनं स्यान्निरर्थकम्
na pāṇḍavānām asmābhiḥ pratideyaṃ yathocitam
iti vyavasitāsteṣu vacanaṃ syānnirarthakam
- 12
यत्र सूक्तं दुरुक्तं च समं स्यान्मधुसूदन
न तत्र प्रलपेत्प्राज्ञो बधिरेष्विव गायनः
yatra sūktaṃ duruktaṃ ca samaṃ syānmadhusūdana
na tatra pralapetprājño badhireṣviva gāyanaḥ
- 13
अविजानत्सु मूढेषु निर्मर्यादेषु माधव
न त्वं वाक्यं ब्रुवन्युक्तश्चाण्डालेषु द्विजो यथा
avijānatsu mūḍheṣu nirmaryādeṣu mādhava
na tvaṃ vākyaṃ bruvanyuktaścāṇḍāleṣu dvijo yathā
- 14
सो ऽयं बलस्थो मूढश्च न करिष्यति ते वचः
तस्मिन्निरर्थकं वाक्यम् उक्तं सम्पत्स्यते तव
so 'yaṃ balastho mūḍhaśca na kariṣyati te vacaḥ
tasminnirarthakaṃ vākyam uktaṃ sampatsyate tava
- 15
तेषां समुपविष्टानां सर्वेषां पापचेतसाम्
तव मध्यावतरणं मम कृष्ण न रोचते
teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ sarveṣāṃ pāpacetasām
tava madhyāvataraṇaṃ mama kṛṣṇa na rocate
- 16
दुर्बुद्धीनाम् अशिष्टानां बहूनां पापचेतसाम्
प्रतीपं वचनं मध्ये तव कृष्ण न रोचते
durbuddhīnām aśiṣṭānāṃ bahūnāṃ pāpacetasām
pratīpaṃ vacanaṃ madhye tava kṛṣṇa na rocate
- 17
अनुपासितवृद्धत्वाच्छ्रिया मोहाच्च दर्पितः
वयोदर्पाद् अमर्षाच्च न ते श्रेयो ग्रहीष्यति
anupāsitavṛddhatvācchriyā mohācca darpitaḥ
vayodarpād amarṣācca na te śreyo grahīṣyati
- 18
बलं बलवद् अप्यस्य यदि वक्ष्यसि माधव
त्वय्यस्य महती शङ्का न करिष्यति ते वचः
balaṃ balavad apyasya yadi vakṣyasi mādhava
tvayyasya mahatī śaṅkā na kariṣyati te vacaḥ
- 19
नेदम् अद्य युधा शक्यम् इन्द्रेणापि सहामरैः
इति व्यवसिताः सर्वे धार्तराष्ट्रा जनार्दन
nedam adya yudhā śakyam indreṇāpi sahāmaraiḥ
iti vyavasitāḥ sarve dhārtarāṣṭrā janārdana
- 20
तेष्वेवम् उपपन्नेषु कामक्रोधानुवर्तिषु
समर्थम् अपि ते वाक्यम् असमर्थं भविष्यति
teṣvevam upapanneṣu kāmakrodhānuvartiṣu
samartham api te vākyam asamarthaṃ bhaviṣyati
- 21
मध्ये तिष्ठन्हस्त्यनीकस्य मन्दो रथाश्वयुक्तस्य बलस्य मूढः
दुर्योधनो मन्यते वीतमन्युः कृत्स्ना मयेयं पृथिवी जितेति
madhye tiṣṭhanhastyanīkasya mando rathāśvayuktasya balasya mūḍhaḥ
duryodhano manyate vītamanyuḥ kṛtsnā mayeyaṃ pṛthivī jiteti
- 22
आशंसते धृतराष्ट्रस्य पुत्रो महाराज्यम् असपत्नं पृथिव्याम्
तस्मिञ्शमः केवलो नोपलभ्यो बद्धं सन्तम् आगतं मन्यते ऽर्थम्
āśaṃsate dhṛtarāṣṭrasya putro mahārājyam asapatnaṃ pṛthivyām
tasmiñśamaḥ kevalo nopalabhyo baddhaṃ santam āgataṃ manyate 'rtham
- 23
पर्यस्तेयं पृथिवी कालपक्वा दुर्योधनार्थे पाण्डवान्योद्धुकामाः
समागताः सर्वयोधाः पृथिव्यां राजानश्च क्षितिपालैः समेताः
paryasteyaṃ pṛthivī kālapakvā duryodhanārthe pāṇḍavānyoddhukāmāḥ
samāgatāḥ sarvayodhāḥ pṛthivyāṃ rājānaśca kṣitipālaiḥ sametāḥ
- 24
सर्वे चैते कृतवैराः पुरस्तात्त्वया राजानो हृतसाराश्च कृष्ण
तवोद्वेगात्संश्रिता धार्तराष्ट्रान्सुसंहताः सह कर्णेन वीराः
sarve caite kṛtavairāḥ purastāttvayā rājāno hṛtasārāśca kṛṣṇa
tavodvegātsaṃśritā dhārtarāṣṭrānsusaṃhatāḥ saha karṇena vīrāḥ
- 25
त्यक्तात्मानः सह दुर्योधनेन सृष्टा योद्धुं पाण्डवान्सर्वयोधाः
तेषां मध्ये प्रविशेथा यदि त्वं न तन्मतं मम दाशार्ह वीर
tyaktātmānaḥ saha duryodhanena sṛṣṭā yoddhuṃ pāṇḍavānsarvayodhāḥ
teṣāṃ madhye praviśethā yadi tvaṃ na tanmataṃ mama dāśārha vīra
- 26
तेषां समुपविष्टानां बहूनां दुष्टचेतसाम्
कथं मध्यं प्रपद्येथाः शत्रूणां शत्रुकर्शन
teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ bahūnāṃ duṣṭacetasām
kathaṃ madhyaṃ prapadyethāḥ śatrūṇāṃ śatrukarśana
- 27
सर्वथा त्वं महाबाहो देवैर् अपि दुरुत्सहः
प्रभावं पौरुषं बुद्धिं जानामि तव शत्रुहन्
sarvathā tvaṃ mahābāho devair api durutsahaḥ
prabhāvaṃ pauruṣaṃ buddhiṃ jānāmi tava śatruhan
- 28
या मे प्रीतिः पाण्डवेषु भूयः सा त्वयि माधव
प्रेम्णा च बहुमानाच्च सौहृदाच्च ब्रवीम्यहम्
yā me prītiḥ pāṇḍaveṣu bhūyaḥ sā tvayi mādhava
premṇā ca bahumānācca sauhṛdācca bravīmyaham

