35 shlokas
- 1
वासुदेव उवाच
एवम् उक्ते तु गान्धार्या धृतराष्ट्रो जनेश्वरः
दुर्योधनम् उवाचेदं नृपमध्ये जनाधिप
vāsudeva uvāca
evam ukte tu gāndhāryā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ
duryodhanam uvācedaṃ nṛpamadhye janādhipa
- 2
दुर्योधन निबोधेदं यत्त्वां वक्ष्यामि पुत्रक
तथा तत्कुरु भद्रं ते यद्यस्ति पितृगौरवम्
duryodhana nibodhedaṃ yattvāṃ vakṣyāmi putraka
tathā tatkuru bhadraṃ te yadyasti pitṛgauravam
- 3
सोमः प्रजापतिः पूर्वं कुरूणां वंशवर्धनः
सोमाद्बभूव षष्ठो वै ययातिर्नहुषात्मजः
somaḥ prajāpatiḥ pūrvaṃ kurūṇāṃ vaṃśavardhanaḥ
somādbabhūva ṣaṣṭho vai yayātirnahuṣātmajaḥ
- 4
तस्य पुत्रा बभूवुश्च पञ्च राजर्षिसत्तमाः
तेषां यदुर्महातेजा ज्येष्ठः समभवत्प्रभुः
tasya putrā babhūvuśca pañca rājarṣisattamāḥ
teṣāṃ yadurmahātejā jyeṣṭhaḥ samabhavatprabhuḥ
- 5
पूरुर्यवीयांश्च ततो यो ऽस्माकं वंशवर्धनः
शर्मिष्ठायाः सम्प्रसूतो दुहितुर्वृषपर्वणः
pūruryavīyāṃśca tato yo 'smākaṃ vaṃśavardhanaḥ
śarmiṣṭhāyāḥ samprasūto duhiturvṛṣaparvaṇaḥ
- 6
यदुश्च भरतश्रेष्ठ देवयान्याः सुतो ऽभवत्
दौहित्रस्तात शुक्रस्य काव्यस्यामिततेजसः
yaduśca bharataśreṣṭha devayānyāḥ suto 'bhavat
dauhitrastāta śukrasya kāvyasyāmitatejasaḥ
- 7
यादवानां कुलकरो बलवान्वीर्यसंमतः
अवमेने स तु क्षत्रं दर्पपूर्णः सुमन्दधीः
yādavānāṃ kulakaro balavānvīryasaṃmataḥ
avamene sa tu kṣatraṃ darpapūrṇaḥ sumandadhīḥ
- 8
न चातिष्ठत्पितुः शास्त्रे बलदर्पविमोहितः
अवमेने च पितरं भ्रातॄंश्चाप्यपराजितः
na cātiṣṭhatpituḥ śāstre baladarpavimohitaḥ
avamene ca pitaraṃ bhrātṝṃścāpyaparājitaḥ
- 9
पृथिव्यां चतुरन्तायां यदुर् एवाभवद्बली
वशे कृत्वा स नृपतीन् अवसन्नागसाह्वये
pṛthivyāṃ caturantāyāṃ yadur evābhavadbalī
vaśe kṛtvā sa nṛpatīn avasannāgasāhvaye
- 10
तं पिता परमक्रुद्धो ययातिर्नहुषात्मजः
शशाप पुत्रं गान्धारे राज्याच्च व्यपरोपयत्
taṃ pitā paramakruddho yayātirnahuṣātmajaḥ
śaśāpa putraṃ gāndhāre rājyācca vyaparopayat
- 11
ये चैनम् अन्ववर्तन्त भ्रातरो बलदर्पितम्
शशाप तान् अपि क्रुद्धो ययातिस्तनयान् अथ
ye cainam anvavartanta bhrātaro baladarpitam
śaśāpa tān api kruddho yayātistanayān atha
- 12
यवीयांसं ततः पूरुं पुत्रं स्ववशवर्तिनम्
राज्ये निवेशयामास विधेयं नृपसत्तमः
yavīyāṃsaṃ tataḥ pūruṃ putraṃ svavaśavartinam
rājye niveśayāmāsa vidheyaṃ nṛpasattamaḥ
- 13
एवं ज्येष्ठो ऽप्यथोत्सिक्तो न राज्यम् अभिजायते
यवीयांसो ऽभिजायन्ते राज्यं वृद्धोपसेवया
evaṃ jyeṣṭho 'pyathotsikto na rājyam abhijāyate
yavīyāṃso 'bhijāyante rājyaṃ vṛddhopasevayā
- 14
तथैव सर्वधर्मज्ञः पितुर्मम पितामहः
प्रतीपः पृथिवीपालस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
tathaiva sarvadharmajñaḥ piturmama pitāmahaḥ
pratīpaḥ pṛthivīpālastriṣu lokeṣu viśrutaḥ
- 15
तस्य पार्थिवसिंहस्य राज्यं धर्मेण शासतः
त्रयः प्रजज्ञिरे पुत्रा देवकल्पा यशस्विनः
tasya pārthivasiṃhasya rājyaṃ dharmeṇa śāsataḥ
trayaḥ prajajñire putrā devakalpā yaśasvinaḥ
- 16
देवापिर् अभवज्ज्येष्ठो बाह्लीकस्तदनन्तरम्
तृतीयः शंतनुस्तात धृतिमान्मे पितामहः
devāpir abhavajjyeṣṭho bāhlīkastadanantaram
tṛtīyaḥ śaṃtanustāta dhṛtimānme pitāmahaḥ
- 17
देवापिस्तु महातेजास्त्वग्दोषी राजसत्तमः
धार्मिकः सत्यवादी च पितुः शुश्रूषणे रतः
devāpistu mahātejāstvagdoṣī rājasattamaḥ
dhārmikaḥ satyavādī ca pituḥ śuśrūṣaṇe rataḥ
- 18
पौरजानपदानां च संमतः साधुसत्कृतः
सर्वेषां बालवृद्धानां देवापिर्हृदयंगमः
paurajānapadānāṃ ca saṃmataḥ sādhusatkṛtaḥ
sarveṣāṃ bālavṛddhānāṃ devāpirhṛdayaṃgamaḥ
- 19
प्राज्ञश्च सत्यसंधश्च सर्वभूतहिते रतः
वर्तमानः पितुः शास्त्रे ब्राह्मणानां तथैव च
prājñaśca satyasaṃdhaśca sarvabhūtahite rataḥ
vartamānaḥ pituḥ śāstre brāhmaṇānāṃ tathaiva ca
- 20
बाह्लीकस्य प्रियो भ्राता शंतनोश्च महात्मनः
सौभ्रात्रं च परं तेषां सहितानां महात्मनाम्
bāhlīkasya priyo bhrātā śaṃtanośca mahātmanaḥ
saubhrātraṃ ca paraṃ teṣāṃ sahitānāṃ mahātmanām
- 21
अथ कालस्य पर्याये वृद्धो नृपतिसत्तमः
संभारान् अभिषेकार्थं कारयामास शास्त्रतः
मङ्गलानि च सर्वाणि कारयामास चाभिभूः
atha kālasya paryāye vṛddho nṛpatisattamaḥ
saṃbhārān abhiṣekārthaṃ kārayāmāsa śāstrataḥ
maṅgalāni ca sarvāṇi kārayāmāsa cābhibhūḥ
- 22
तं ब्राह्मणाश्च वृद्धाश्च पौरजानपदैः सह
सर्वे निवारयामासुर्देवापेर् अभिषेचनम्
taṃ brāhmaṇāśca vṛddhāśca paurajānapadaiḥ saha
sarve nivārayāmāsurdevāper abhiṣecanam
- 23
स तच्छ्रुत्वा तु नृपतिर् अभिषेकनिवारणम्
अश्रुकण्ठो ऽभवद्राजा पर्यशोचत चात्मजम्
sa tacchrutvā tu nṛpatir abhiṣekanivāraṇam
aśrukaṇṭho 'bhavadrājā paryaśocata cātmajam
- 24
एवं वदान्यो धर्मज्ञः सत्यसंधश्च सो ऽभवत्
प्रियः प्रजानाम् अपि संस्त्वग्दोषेण प्रदूषितः
evaṃ vadānyo dharmajñaḥ satyasaṃdhaśca so 'bhavat
priyaḥ prajānām api saṃstvagdoṣeṇa pradūṣitaḥ
- 25
हीनाङ्गं पृथिवीपालं नाभिनन्दन्ति देवताः
इति कृत्वा नृपश्रेष्ठं प्रत्यषेधन्द्विजर्षभाः
hīnāṅgaṃ pṛthivīpālaṃ nābhinandanti devatāḥ
iti kṛtvā nṛpaśreṣṭhaṃ pratyaṣedhandvijarṣabhāḥ
- 26
ततः प्रव्यथितात्मासौ पुत्रशोकसमन्वितः
ममार तं मृतं दृष्ट्वा देवापिः संश्रितो वनम्
tataḥ pravyathitātmāsau putraśokasamanvitaḥ
mamāra taṃ mṛtaṃ dṛṣṭvā devāpiḥ saṃśrito vanam
- 27
बाह्लीको मातुलकुले त्यक्त्वा राज्यं व्यवस्थितः
पितृभ्रातॄन्परित्यज्य प्राप्तवान्पुरम् ऋद्धिमत्
bāhlīko mātulakule tyaktvā rājyaṃ vyavasthitaḥ
pitṛbhrātṝnparityajya prāptavānpuram ṛddhimat
- 28
बाह्लीकेन त्वनुज्ञातः शंतनुर्लोकविश्रुतः
पितर्युपरते राजन्राजा राज्यम् अकारयत्
bāhlīkena tvanujñātaḥ śaṃtanurlokaviśrutaḥ
pitaryuparate rājanrājā rājyam akārayat
- 29
तथैवाहं मतिमता परिचिन्त्येह पाण्डुना
ज्येष्ठः प्रभ्रंशितो राज्याद्धीनाङ्ग इति भारत
tathaivāhaṃ matimatā paricintyeha pāṇḍunā
jyeṣṭhaḥ prabhraṃśito rājyāddhīnāṅga iti bhārata
- 30
पाण्डुस्तु राज्यं सम्प्राप्तः कनीयान् अपि सन्नृपः
विनाशे तस्य पुत्राणाम् इदं राज्यम् अरिंदम
मय्यभागिनि राज्याय कथं त्वं राज्यम् इच्छसि
pāṇḍustu rājyaṃ samprāptaḥ kanīyān api sannṛpaḥ
vināśe tasya putrāṇām idaṃ rājyam ariṃdama
mayyabhāgini rājyāya kathaṃ tvaṃ rājyam icchasi

