31 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
ततो माम् अब्रवीद्रामः प्रहसन्न् इव भारत
दिष्ट्या भीष्म मया सार्धं योद्धुम् इच्छसि संगरे
bhīṣma uvāca
tato mām abravīdrāmaḥ prahasann iva bhārata
diṣṭyā bhīṣma mayā sārdhaṃ yoddhum icchasi saṃgare
- 2
अयं गच्छामि कौरव्य कुरुक्षेत्रं त्वया सह
भाषितं तत्करिष्यामि तत्रागच्छेः परंतप
ayaṃ gacchāmi kauravya kurukṣetraṃ tvayā saha
bhāṣitaṃ tatkariṣyāmi tatrāgaccheḥ paraṃtapa
- 3
तत्र त्वां निहतं माता मया शरशताचितम्
जाह्नवी पश्यतां भीष्म गृध्रकङ्कबडाशनम्
tatra tvāṃ nihataṃ mātā mayā śaraśatācitam
jāhnavī paśyatāṃ bhīṣma gṛdhrakaṅkabaḍāśanam
- 4
कृपणं त्वाम् अभिप्रेक्ष्य सिद्धचारणसेविता
मया विनिहतं देवी रोदताम् अद्य पार्थिव
kṛpaṇaṃ tvām abhiprekṣya siddhacāraṇasevitā
mayā vinihataṃ devī rodatām adya pārthiva
- 5
अतदर्हा महाभागा भगीरथसुता नदी
या त्वाम् अजीजनन्मन्दं युद्धकामुकम् आतुरम्
atadarhā mahābhāgā bhagīrathasutā nadī
yā tvām ajījananmandaṃ yuddhakāmukam āturam
- 6
एहि गच्छ मया भीष्म युद्धम् अद्यैव वर्तताम्
गृहाण सर्वं कौरव्य रथादि भरतर्षभ
ehi gaccha mayā bhīṣma yuddham adyaiva vartatām
gṛhāṇa sarvaṃ kauravya rathādi bharatarṣabha
- 7
इति ब्रुवाणं तम् अहं रामं परपुरंजयम्
प्रणम्य शिरसा राजन्न् एवम् अस्त्वित्यथाब्रुवम्
iti bruvāṇaṃ tam ahaṃ rāmaṃ parapuraṃjayam
praṇamya śirasā rājann evam astvityathābruvam
- 8
एवम् उक्त्वा ययौ रामः कुरुक्षेत्रं युयुत्सया
प्रविश्य नगरं चाहं सत्यवत्यै न्यवेदयम्
evam uktvā yayau rāmaḥ kurukṣetraṃ yuyutsayā
praviśya nagaraṃ cāhaṃ satyavatyai nyavedayam
- 9
ततः कृतस्वस्त्ययनो मात्रा प्रत्यभिनन्दितः
द्विजातीन्वाच्य पुण्याहं स्वस्ति चैव महाद्युते
tataḥ kṛtasvastyayano mātrā pratyabhinanditaḥ
dvijātīnvācya puṇyāhaṃ svasti caiva mahādyute
- 10
रथम् आस्थाय रुचिरं राजतं पाण्डुरैर्हयैः
सूपस्करं स्वधिष्ठानं वैयाघ्रपरिवारणम्
ratham āsthāya ruciraṃ rājataṃ pāṇḍurairhayaiḥ
sūpaskaraṃ svadhiṣṭhānaṃ vaiyāghraparivāraṇam
- 11
उपपन्नं महाशस्त्रैः सर्वोपकरणान्वितम्
तत्कुलीनेन वीरेण हयशास्त्रविदा नृप
upapannaṃ mahāśastraiḥ sarvopakaraṇānvitam
tatkulīnena vīreṇa hayaśāstravidā nṛpa
- 12
युक्तं सूतेन शिष्टेन बहुशो दृष्टकर्मणा
दंशितः पाण्डुरेणाहं कवचेन वपुष्मता
yuktaṃ sūtena śiṣṭena bahuśo dṛṣṭakarmaṇā
daṃśitaḥ pāṇḍureṇāhaṃ kavacena vapuṣmatā
- 13
पाण्डुरं कार्मुकं गृह्य प्रायां भरतसत्तम
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि
pāṇḍuraṃ kārmukaṃ gṛhya prāyāṃ bharatasattama
pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani
- 14
पाण्डुरैश्चामरैश्चापि वीज्यमानो नराधिप
शुक्लवासाः सितोष्णीषः सर्वशुक्लविभूषणः
pāṇḍuraiścāmaraiścāpi vījyamāno narādhipa
śuklavāsāḥ sitoṣṇīṣaḥ sarvaśuklavibhūṣaṇaḥ
- 15
स्तूयमानो जयाशीर्भिर्निष्क्रम्य गजसाह्वयात्
कुरुक्षेत्रं रणक्षेत्रम् उपायां भरतर्षभ
stūyamāno jayāśīrbhirniṣkramya gajasāhvayāt
kurukṣetraṃ raṇakṣetram upāyāṃ bharatarṣabha
- 16
ते हयाश्चोदितास्तेन सूतेन परमाहवे
अवहन्मां भृशं राजन्मनोमारुतरंहसः
te hayāścoditāstena sūtena paramāhave
avahanmāṃ bhṛśaṃ rājanmanomārutaraṃhasaḥ
- 17
गत्वाहं तत्कुरुक्षेत्रं स च रामः प्रतापवान्
युद्धाय सहसा राजन्पराक्रान्तौ परस्परम्
gatvāhaṃ tatkurukṣetraṃ sa ca rāmaḥ pratāpavān
yuddhāya sahasā rājanparākrāntau parasparam
- 18
ततः संदर्शने ऽतिष्ठं रामस्यातितपस्विनः
प्रगृह्य शङ्खप्रवरं ततः प्राधमम् उत्तमम्
tataḥ saṃdarśane 'tiṣṭhaṃ rāmasyātitapasvinaḥ
pragṛhya śaṅkhapravaraṃ tataḥ prādhamam uttamam
- 19
ततस्तत्र द्विजा राजंस्तापसाश्च वनौकसः
अपश्यन्त रणं दिव्यं देवाः सर्षिगणास्तदा
tatastatra dvijā rājaṃstāpasāśca vanaukasaḥ
apaśyanta raṇaṃ divyaṃ devāḥ sarṣigaṇāstadā
- 20
ततो दिव्यानि माल्यानि प्रादुरासन्मुहुर्मुहुः
वादित्राणि च दिव्यानि मेघवृन्दानि चैव ह
tato divyāni mālyāni prādurāsanmuhurmuhuḥ
vāditrāṇi ca divyāni meghavṛndāni caiva ha
- 21
ततस्ते तापसाः सर्वे भार्गवस्यानुयायिनः
प्रेक्षकाः समपद्यन्त परिवार्य रणाजिरम्
tataste tāpasāḥ sarve bhārgavasyānuyāyinaḥ
prekṣakāḥ samapadyanta parivārya raṇājiram
- 22
ततो माम् अब्रवीद्देवी सर्वभूतहितैषिणी
माता स्वरूपिणी राजन्किम् इदं ते चिकीर्षितम्
tato mām abravīddevī sarvabhūtahitaiṣiṇī
mātā svarūpiṇī rājankim idaṃ te cikīrṣitam
- 23
गत्वाहं जामदग्न्यं तं प्रयाचिष्ये कुरूद्वह
भीष्मेण सह मा योत्सीः शिष्येणेति पुनः पुनः
gatvāhaṃ jāmadagnyaṃ taṃ prayāciṣye kurūdvaha
bhīṣmeṇa saha mā yotsīḥ śiṣyeṇeti punaḥ punaḥ
- 24
मा मैवं पुत्र निर्बन्धं कुरु विप्रेण पार्थिव
जामदग्न्येन समरे योद्धुम् इत्यवभर्त्सयत्
mā maivaṃ putra nirbandhaṃ kuru vipreṇa pārthiva
jāmadagnyena samare yoddhum ityavabhartsayat
- 25
किं न वै क्षत्रियहरो हरतुल्यपराक्रमः
विदितः पुत्र रामस्ते यतस्त्वं योद्धुम् इच्छसि
kiṃ na vai kṣatriyaharo haratulyaparākramaḥ
viditaḥ putra rāmaste yatastvaṃ yoddhum icchasi
- 26
ततो ऽहम् अब्रुवं देवीम् अभिवाद्य कृताञ्जलिः
सर्वं तद्भरतश्रेष्ठ यथावृत्तं स्वयंवरे
tato 'ham abruvaṃ devīm abhivādya kṛtāñjaliḥ
sarvaṃ tadbharataśreṣṭha yathāvṛttaṃ svayaṃvare
- 27
यथा च रामो राजेन्द्र मया पूर्वं प्रसादितः
काशिराजसुतायाश्च यथा कामः पुरातनः
yathā ca rāmo rājendra mayā pūrvaṃ prasāditaḥ
kāśirājasutāyāśca yathā kāmaḥ purātanaḥ
- 28
ततः सा रामम् अभ्येत्य जननी मे महानदी
मदर्थं तम् ऋषिं देवी क्षमयामास भार्गवम्
भीष्मेण सह मा योत्सीः शिष्येणेति वचो ऽब्रवीत्
tataḥ sā rāmam abhyetya jananī me mahānadī
madarthaṃ tam ṛṣiṃ devī kṣamayāmāsa bhārgavam
bhīṣmeṇa saha mā yotsīḥ śiṣyeṇeti vaco 'bravīt
- 29
स च ताम् आह याचन्तीं भीष्मम् एव निवर्तय
न हि मे कुरुते कामम् इत्यहं तम् उपागमम्
sa ca tām āha yācantīṃ bhīṣmam eva nivartaya
na hi me kurute kāmam ityahaṃ tam upāgamam
- 30
संजय उवाच
ततो गङ्गा सुतस्नेहाद्भीष्मं पुनर् उपागमत्
न चास्याः सो ऽकरोद्वाक्यं क्रोधपर्याकुलेक्षणः
saṃjaya uvāca
tato gaṅgā sutasnehādbhīṣmaṃ punar upāgamat
na cāsyāḥ so 'karodvākyaṃ krodhaparyākulekṣaṇaḥ

