34 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
आपगेयं महात्मानं भीष्मं शस्त्रभृतां वरम्
पितामहं भारतानां ध्वजं सर्वमहीक्षिताम्
janamejaya uvāca
āpageyaṃ mahātmānaṃ bhīṣmaṃ śastrabhṛtāṃ varam
pitāmahaṃ bhāratānāṃ dhvajaṃ sarvamahīkṣitām
- 2
बृहस्पतिसमं बुद्ध्या क्षमया पृथिवीसमम्
समुद्रम् इव गाम्भीर्ये हिमवन्तम् इव स्थिरम्
bṛhaspatisamaṃ buddhyā kṣamayā pṛthivīsamam
samudram iva gāmbhīrye himavantam iva sthiram
- 3
प्रजापतिम् इवौदार्ये तेजसा भास्करोपमम्
महेन्द्रम् इव शत्रूणां ध्वंसनं शरवृष्टिभिः
prajāpatim ivaudārye tejasā bhāskaropamam
mahendram iva śatrūṇāṃ dhvaṃsanaṃ śaravṛṣṭibhiḥ
- 4
रणयज्ञे प्रतिभये स्वाभीले लोमहर्षणे
दीक्षितं चिररात्राय श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः
raṇayajñe pratibhaye svābhīle lomaharṣaṇe
dīkṣitaṃ cirarātrāya śrutvā rājā yudhiṣṭhiraḥ
- 5
किम् अब्रवीन्महाबाहुः सर्वधर्मविशारदः
भीमसेनार्जुनौ वापि कृष्णो वा प्रत्यपद्यत
kim abravīnmahābāhuḥ sarvadharmaviśāradaḥ
bhīmasenārjunau vāpi kṛṣṇo vā pratyapadyata
- 6
वैशंपायन उवाच
आपद्धर्मार्थकुशलो महाबुद्धिर्युधिष्ठिरः
सर्वान्भ्रातॄन्समानीय वासुदेवं च सात्वतम्
उवाच वदतां श्रेष्ठः सान्त्वपूर्वम् इदं वचः
vaiśaṃpāyana uvāca
āpaddharmārthakuśalo mahābuddhiryudhiṣṭhiraḥ
sarvānbhrātṝnsamānīya vāsudevaṃ ca sātvatam
uvāca vadatāṃ śreṣṭhaḥ sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ
- 7
पर्याक्रामत सैन्यानि यत्तास्तिष्ठत दंशिताः
पितामहेन वो युद्धं पूर्वम् एव भविष्यति
तस्मात्सप्तसु सेनासु प्रणेतॄन्मम पश्यत
paryākrāmata sainyāni yattāstiṣṭhata daṃśitāḥ
pitāmahena vo yuddhaṃ pūrvam eva bhaviṣyati
tasmātsaptasu senāsu praṇetṝnmama paśyata
- 8
वासुदेव उवाच
यथार्हति भवान्वक्तुम् अस्मिन्काल उपस्थिते
तथेदम् अर्थवद्वाक्यम् उक्तं ते भरतर्षभ
vāsudeva uvāca
yathārhati bhavānvaktum asminkāla upasthite
tathedam arthavadvākyam uktaṃ te bharatarṣabha
- 9
रोचते मे महाबाहो क्रियतां यद् अनन्तरम्
नायकास्तव सेनायाम् अभिषिच्यन्तु सप्त वै
rocate me mahābāho kriyatāṃ yad anantaram
nāyakāstava senāyām abhiṣicyantu sapta vai
- 10
वैशंपायन उवाच
ततो द्रुपदम् आनाय्य विराटं शिनिपुंगवम्
धृष्टद्युम्नं च पाञ्चाल्यं धृष्टकेतुं च पार्थिवम्
शिखण्डिनं च पाञ्चाल्यं सहदेवं च मागधम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tato drupadam ānāyya virāṭaṃ śinipuṃgavam
dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāñcālyaṃ dhṛṣṭaketuṃ ca pārthivam
śikhaṇḍinaṃ ca pāñcālyaṃ sahadevaṃ ca māgadham
- 11
एतान्सप्त महेष्वासान्वीरान्युद्धाभिनन्दिनः
सेनाप्रणेतॄन्विधिवद् अभ्यषिञ्चद्युधिष्ठिरः
etānsapta maheṣvāsānvīrānyuddhābhinandinaḥ
senāpraṇetṝnvidhivad abhyaṣiñcadyudhiṣṭhiraḥ
- 12
सर्वसेनापतिं चात्र धृष्टद्युम्नम् उपादिशत्
द्रोणान्तहेतोर् उत्पन्नो य इद्धाञ्जातवेदसः
sarvasenāpatiṃ cātra dhṛṣṭadyumnam upādiśat
droṇāntahetor utpanno ya iddhāñjātavedasaḥ
- 13
सर्वेषाम् एव तेषां तु समस्तानां महात्मनाम्
सेनापतिपतिं चक्रे गुडाकेशं धनंजयम्
sarveṣām eva teṣāṃ tu samastānāṃ mahātmanām
senāpatipatiṃ cakre guḍākeśaṃ dhanaṃjayam
- 14
अर्जुनस्यापि नेता च संयन्ता चैव वाजिनाम्
संकर्षणानुजः श्रीमान्महाबुद्धिर्जनार्दनः
arjunasyāpi netā ca saṃyantā caiva vājinām
saṃkarṣaṇānujaḥ śrīmānmahābuddhirjanārdanaḥ
- 15
तद्दृष्ट्वोपस्थितं युद्धं समासन्नं महात्ययम्
प्राविशद्भवनं राज्ञः पाण्डवस्य हलायुधः
taddṛṣṭvopasthitaṃ yuddhaṃ samāsannaṃ mahātyayam
prāviśadbhavanaṃ rājñaḥ pāṇḍavasya halāyudhaḥ
- 16
सहाक्रूरप्रभृतिभिर्गदसाम्बोल्मुकादिभिः
रौक्मिणेयाहुकसुतैश्चारुदेष्णपुरोगमैः
sahākrūraprabhṛtibhirgadasāmbolmukādibhiḥ
raukmiṇeyāhukasutaiścārudeṣṇapurogamaiḥ
- 17
वृष्णिमुख्यैर् अभिगतैर्व्याघ्रैर् इव बलोत्कटैः
अभिगुप्तो महाबाहुर्मरुद्भिर् इव वासवः
vṛṣṇimukhyair abhigatairvyāghrair iva balotkaṭaiḥ
abhigupto mahābāhurmarudbhir iva vāsavaḥ
- 18
नीलकौशेयवसनः कैलासशिखरोपमः
सिंहखेलगतिः श्रीमान्मदरक्तान्तलोचनः
nīlakauśeyavasanaḥ kailāsaśikharopamaḥ
siṃhakhelagatiḥ śrīmānmadaraktāntalocanaḥ
- 19
तं दृष्ट्वा धर्मराजश्च केशवश्च महाद्युतिः
उदतिष्ठत्तदा पार्थो भीमकर्मा वृकोदरः
taṃ dṛṣṭvā dharmarājaśca keśavaśca mahādyutiḥ
udatiṣṭhattadā pārtho bhīmakarmā vṛkodaraḥ
- 20
गाण्डीवधन्वा ये चान्ये राजानस्तत्र केचन
पूजयांचक्रुर् अभ्येत्य ते स्म सर्वे हलायुधम्
gāṇḍīvadhanvā ye cānye rājānastatra kecana
pūjayāṃcakrur abhyetya te sma sarve halāyudham
- 21
ततस्तं पाण्डवो राजा करे पस्पर्श पाणिना
वासुदेवपुरोगास्तु सर्व एवाभ्यवादयन्
tatastaṃ pāṇḍavo rājā kare pasparśa pāṇinā
vāsudevapurogāstu sarva evābhyavādayan
- 22
विराटद्रुपदौ वृद्धावभिवाद्य हलायुधः
युधिष्ठिरेण सहित उपाविशद् अरिंदमः
virāṭadrupadau vṛddhāvabhivādya halāyudhaḥ
yudhiṣṭhireṇa sahita upāviśad ariṃdamaḥ
- 23
ततस्तेषूपविष्टेषु पार्थिवेषु समन्ततः
वासुदेवम् अभिप्रेक्ष्य रौहिणेयो ऽभ्यभाषत
tatasteṣūpaviṣṭeṣu pārthiveṣu samantataḥ
vāsudevam abhiprekṣya rauhiṇeyo 'bhyabhāṣata
- 24
भवितायं महारौद्रो दारुणः पुरुषक्षयः
दिष्टम् एतद्ध्रुवं मन्ये न शक्यम् अतिवर्तितुम्
bhavitāyaṃ mahāraudro dāruṇaḥ puruṣakṣayaḥ
diṣṭam etaddhruvaṃ manye na śakyam ativartitum
- 25
अस्माद्युद्धात्समुत्तीर्णान् अपि वः ससुहृज्जनान्
अरोगान् अक्षतैर्देहैः पश्येयम् इति मे मतिः
asmādyuddhātsamuttīrṇān api vaḥ sasuhṛjjanān
arogān akṣatairdehaiḥ paśyeyam iti me matiḥ
- 26
समेतं पार्थिवं क्षत्रं कालपक्वम् असंशयम्
विमर्दः सुमहान्भावी मांसशोणितकर्दमः
sametaṃ pārthivaṃ kṣatraṃ kālapakvam asaṃśayam
vimardaḥ sumahānbhāvī māṃsaśoṇitakardamaḥ
- 27
उक्तो मया वासुदेवः पुनः पुनर् उपह्वरे
संबन्धिषु समां वृत्तिं वर्तस्व मधुसूदन
ukto mayā vāsudevaḥ punaḥ punar upahvare
saṃbandhiṣu samāṃ vṛttiṃ vartasva madhusūdana
- 28
पाण्डवा हि यथास्माकं तथा दुर्योधनो नृपः
तस्यापि क्रियतां युक्त्या सपर्येति पुनः पुनः
pāṇḍavā hi yathāsmākaṃ tathā duryodhano nṛpaḥ
tasyāpi kriyatāṃ yuktyā saparyeti punaḥ punaḥ
- 29
तच्च मे नाकरोद्वाक्यं त्वदर्थे मधुसूदनः
निविष्टः सर्वभावेन धनंजयम् अवेक्ष्य च
tacca me nākarodvākyaṃ tvadarthe madhusūdanaḥ
niviṣṭaḥ sarvabhāvena dhanaṃjayam avekṣya ca
- 30
ध्रुवो जयः पाण्डवानाम् इति मे निश्चिता मतिः
तथा ह्यभिनिवेशो ऽयं वासुदेवस्य भारत
dhruvo jayaḥ pāṇḍavānām iti me niścitā matiḥ
tathā hyabhiniveśo 'yaṃ vāsudevasya bhārata

