70 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
अनीश्वरो ऽयं पुरुषो भवाभवे सूत्रप्रोता दारुमयीव योषा
धात्रा तु दिष्टस्य वशे किलायं तस्माद्वद त्वं श्रवणे धृतो ऽहम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
anīśvaro 'yaṃ puruṣo bhavābhave sūtraprotā dārumayīva yoṣā
dhātrā tu diṣṭasya vaśe kilāyaṃ tasmādvada tvaṃ śravaṇe dhṛto 'ham
- 2
विदुर उवाच
अप्राप्तकालं वचनं बृहस्पतिर् अपि ब्रुवन्
लभते बुद्ध्यवज्ञानम् अवमानं च भारत
vidura uvāca
aprāptakālaṃ vacanaṃ bṛhaspatir api bruvan
labhate buddhyavajñānam avamānaṃ ca bhārata
- 3
प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः
मन्त्रं मूलबलेनान्यो यः प्रियः प्रिय एव सः
priyo bhavati dānena priyavādena cāparaḥ
mantraṃ mūlabalenānyo yaḥ priyaḥ priya eva saḥ
- 4
द्वेष्यो न साधुर्भवति न मेधावी न पण्डितः
प्रिये शुभानि कर्माणि द्वेष्ये पापानि भारत
dveṣyo na sādhurbhavati na medhāvī na paṇḍitaḥ
priye śubhāni karmāṇi dveṣye pāpāni bhārata
- 5
न स क्षयो महाराज यः क्षयो वृद्धिम् आवहेत्
क्षयः स त्विह मन्तव्यो यं लब्ध्वा बहु नाशयेत्
na sa kṣayo mahārāja yaḥ kṣayo vṛddhim āvahet
kṣayaḥ sa tviha mantavyo yaṃ labdhvā bahu nāśayet
- 6
समृद्धा गुणतः केचिद्भवन्ति धनतो ऽपरे
धनवृद्धान्गुणैर्हीनान्धृतराष्ट्र विवर्जयेत्
samṛddhā guṇataḥ kecidbhavanti dhanato 'pare
dhanavṛddhānguṇairhīnāndhṛtarāṣṭra vivarjayet
- 7
धृतराष्ट्र उवाच
सर्वं त्वम् आयतीयुक्तं भाषसे प्राज्ञसंमतम्
न चोत्सहे सुतं त्यक्तुं यतो धर्मस्ततो जयः
dhṛtarāṣṭra uvāca
sarvaṃ tvam āyatīyuktaṃ bhāṣase prājñasaṃmatam
na cotsahe sutaṃ tyaktuṃ yato dharmastato jayaḥ
- 8
विदुर उवाच
स्वभावगुणसम्पन्नो न जातु विनयान्वितः
सुसूक्ष्मम् अपि भूतानाम् उपमर्दं प्रयोक्ष्यते
vidura uvāca
svabhāvaguṇasampanno na jātu vinayānvitaḥ
susūkṣmam api bhūtānām upamardaṃ prayokṣyate
- 9
परापवादनिरताः परदुःखोदयेषु च
परस्परविरोधे च यतन्ते सततोत्थिताः
parāpavādaniratāḥ paraduḥkhodayeṣu ca
parasparavirodhe ca yatante satatotthitāḥ
- 10
सदोषं दर्शनं येषां संवासे सुमहद्भयम्
अर्थादाने महान्दोषः प्रदाने च महद्भयम्
sadoṣaṃ darśanaṃ yeṣāṃ saṃvāse sumahadbhayam
arthādāne mahāndoṣaḥ pradāne ca mahadbhayam
- 11
ये पापा इति विख्याताः संवासे परिगर्हिताः
युक्ताश्चान्यैर्महादोषैर्ये नरास्तान्विवर्जयेत्
ye pāpā iti vikhyātāḥ saṃvāse parigarhitāḥ
yuktāścānyairmahādoṣairye narāstānvivarjayet
- 12
निवर्तमाने सौहार्दे प्रीतिर्नीचे प्रणश्यति
या चैव फलनिर्वृत्तिः सौहृदे चैव यत्सुखम्
nivartamāne sauhārde prītirnīce praṇaśyati
yā caiva phalanirvṛttiḥ sauhṛde caiva yatsukham
- 13
यतते चापवादाय यत्नम् आरभते क्षये
अल्पे ऽप्यपकृते मोहान्न शान्तिम् उपगच्छति
yatate cāpavādāya yatnam ārabhate kṣaye
alpe 'pyapakṛte mohānna śāntim upagacchati
- 14
तादृशैः संगतं नीचैर्नृशंसैर् अकृतात्मभिः
निशाम्य निपुणं बुद्ध्या विद्वान्दूराद्विवर्जयेत्
tādṛśaiḥ saṃgataṃ nīcairnṛśaṃsair akṛtātmabhiḥ
niśāmya nipuṇaṃ buddhyā vidvāndūrādvivarjayet
- 15
यो ज्ञातिम् अनुगृह्णाति दरिद्रं दीनम् आतुरम्
स पुत्रपशुभिर्वृद्धिं यशश्चाव्ययम् अश्नुते
yo jñātim anugṛhṇāti daridraṃ dīnam āturam
sa putrapaśubhirvṛddhiṃ yaśaścāvyayam aśnute
- 16
ज्ञातयो वर्धनीयास्तैर्य इच्छन्त्यात्मनः शुभम्
कुलवृद्धिं च राजेन्द्र तस्मात्साधु समाचर
jñātayo vardhanīyāstairya icchantyātmanaḥ śubham
kulavṛddhiṃ ca rājendra tasmātsādhu samācara
- 17
श्रेयसा योक्ष्यसे राजन्कुर्वाणो ज्ञातिसत्क्रियाम्
विगुणा ह्यपि संरक्ष्या ज्ञातयो भरतर्षभ
śreyasā yokṣyase rājankurvāṇo jñātisatkriyām
viguṇā hyapi saṃrakṣyā jñātayo bharatarṣabha
- 18
किं पुनर्गुणवन्तस्ते त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणः
प्रसादं कुरु दीनानां पाण्डवानां विशां पते
kiṃ punarguṇavantaste tvatprasādābhikāṅkṣiṇaḥ
prasādaṃ kuru dīnānāṃ pāṇḍavānāṃ viśāṃ pate
- 19
दीयन्तां ग्रामकाः केचित्तेषां वृत्त्यर्थम् ईश्वर
एवं लोके यशःप्राप्तो भविष्यसि नराधिप
dīyantāṃ grāmakāḥ kecitteṣāṃ vṛttyartham īśvara
evaṃ loke yaśaḥprāpto bhaviṣyasi narādhipa
- 20
वृद्धेन हि त्वया कार्यं पुत्राणां तात रक्षणम्
मया चापि हितं वाच्यं विद्धि मां त्वद्धितैषिणम्
vṛddhena hi tvayā kāryaṃ putrāṇāṃ tāta rakṣaṇam
mayā cāpi hitaṃ vācyaṃ viddhi māṃ tvaddhitaiṣiṇam
- 21
ज्ञातिभिर्विग्रहस्तात न कर्तव्यो भवार्थिना
सुखानि सह भोज्यानि ज्ञातिभिर्भरतर्षभ
jñātibhirvigrahastāta na kartavyo bhavārthinā
sukhāni saha bhojyāni jñātibhirbharatarṣabha
- 22
संभोजनं संकथनं संप्रीतिश्च परस्परम्
ज्ञातिभिः सह कार्याणि न विरोधः कथंचन
saṃbhojanaṃ saṃkathanaṃ saṃprītiśca parasparam
jñātibhiḥ saha kāryāṇi na virodhaḥ kathaṃcana
- 23
ज्ञातयस्तारयन्तीह ज्ञातयो मज्जयन्ति च
सुवृत्तास्तारयन्तीह दुर्वृत्ता मज्जयन्ति च
jñātayastārayantīha jñātayo majjayanti ca
suvṛttāstārayantīha durvṛttā majjayanti ca
- 24
सुवृत्तो भव राजेन्द्र पाण्डवान्प्रति मानद
अधर्षणीयः शत्रूणां तैर्वृतस्त्वं भविष्यसि
suvṛtto bhava rājendra pāṇḍavānprati mānada
adharṣaṇīyaḥ śatrūṇāṃ tairvṛtastvaṃ bhaviṣyasi
- 25
श्रीमन्तं ज्ञातिम् आसाद्य यो ज्ञातिर् अवसीदति
दिग्धहस्तं मृग इव स एनस्तस्य विन्दति
śrīmantaṃ jñātim āsādya yo jñātir avasīdati
digdhahastaṃ mṛga iva sa enastasya vindati
- 26
पश्चाद् अपि नरश्रेष्ठ तव तापो भविष्यति
तान्वा हतान्सुतान्वापि श्रुत्वा तद् अनुचिन्तय
paścād api naraśreṣṭha tava tāpo bhaviṣyati
tānvā hatānsutānvāpi śrutvā tad anucintaya
- 27
येन खट्वां समारूढः परितप्येत कर्मणा
आदावेव न तत्कुर्याद् अध्रुवे जीविते सति
yena khaṭvāṃ samārūḍhaḥ paritapyeta karmaṇā
ādāveva na tatkuryād adhruve jīvite sati
- 28
न कश्चिन्नापनयते पुमान् अन्यत्र भार्गवात्
शेषसंप्रतिपत्तिस्तु बुद्धिमत्स्वेव तिष्ठति
na kaścinnāpanayate pumān anyatra bhārgavāt
śeṣasaṃpratipattistu buddhimatsveva tiṣṭhati
- 29
दुर्योधनेन यद्येतत्पापं तेषु पुरा कृतम्
त्वया तत्कुलवृद्धेन प्रत्यानेयं नरेश्वर
duryodhanena yadyetatpāpaṃ teṣu purā kṛtam
tvayā tatkulavṛddhena pratyāneyaṃ nareśvara
- 30
तांस्त्वं पदे प्रतिष्ठाप्य लोके विगतकल्मषः
भविष्यसि नरश्रेष्ठ पूजनीयो मनीषिणाम्
tāṃstvaṃ pade pratiṣṭhāpya loke vigatakalmaṣaḥ
bhaviṣyasi naraśreṣṭha pūjanīyo manīṣiṇām

