22 shlokas
- 1
भगवान् उवाच
यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयाद्विचक्षणः
यथा वाच्यस्त्वद्विधेन सुहृदा मद्विधः सुहृत्
bhagavān uvāca
yathā brūyānmahāprājño yathā brūyādvicakṣaṇaḥ
yathā vācyastvadvidhena suhṛdā madvidhaḥ suhṛt
- 2
धर्मार्थयुक्तं तथ्यं च यथा त्वय्युपपद्यते
तथा वचनम् उक्तो ऽस्मि त्वयैतत्पितृमातृवत्
dharmārthayuktaṃ tathyaṃ ca yathā tvayyupapadyate
tathā vacanam ukto 'smi tvayaitatpitṛmātṛvat
- 3
सत्यं प्राप्तं च युक्तं चाप्येवम् एव यथात्थ माम्
शृणुष्वागमने हेतुं विदुरावहितो भव
satyaṃ prāptaṃ ca yuktaṃ cāpyevam eva yathāttha mām
śṛṇuṣvāgamane hetuṃ vidurāvahito bhava
- 4
दौरात्म्यं धार्तराष्ट्रस्य क्षत्रियाणां च वैरिताम्
सर्वम् एतद् अहं जानन्क्षत्तः प्राप्तो ऽद्य कौरवान्
daurātmyaṃ dhārtarāṣṭrasya kṣatriyāṇāṃ ca vairitām
sarvam etad ahaṃ jānankṣattaḥ prāpto 'dya kauravān
- 5
पर्यस्तां पृथिवीं सर्वां साश्वां सरथकुञ्जराम्
यो मोचयेन्मृत्युपाशात्प्राप्नुयाद्धर्मम् उत्तमम्
paryastāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ sāśvāṃ sarathakuñjarām
yo mocayenmṛtyupāśātprāpnuyāddharmam uttamam
- 6
धर्मकार्यं यतञ्शक्त्या न चेच्छक्नोति मानवः
प्राप्तो भवति तत्पुण्यम् अत्र मे नास्ति संशयः
dharmakāryaṃ yatañśaktyā na cecchaknoti mānavaḥ
prāpto bhavati tatpuṇyam atra me nāsti saṃśayaḥ
- 7
मनसा चिन्तयन्पापं कर्मणा नाभिरोचयन्
न प्राप्नोति फलं तस्य एवं धर्मविदो विदुः
manasā cintayanpāpaṃ karmaṇā nābhirocayan
na prāpnoti phalaṃ tasya evaṃ dharmavido viduḥ
- 8
सो ऽहं यतिष्ये प्रशमं क्षत्तः कर्तुम् अमायया
कुरूणां सृञ्जयानां च संग्रामे विनशिष्यताम्
so 'haṃ yatiṣye praśamaṃ kṣattaḥ kartum amāyayā
kurūṇāṃ sṛñjayānāṃ ca saṃgrāme vinaśiṣyatām
- 9
सेयम् आपन्महाघोरा कुरुष्वेव समुत्थिता
कर्णदुर्योधनकृता सर्वे ह्येते तदन्वयाः
seyam āpanmahāghorā kuruṣveva samutthitā
karṇaduryodhanakṛtā sarve hyete tadanvayāḥ
- 10
व्यसनैः क्लिश्यमानं हि यो मित्रं नाभिपद्यते
अनुनीय यथाशक्ति तं नृशंसं विदुर्बुधाः
vyasanaiḥ kliśyamānaṃ hi yo mitraṃ nābhipadyate
anunīya yathāśakti taṃ nṛśaṃsaṃ vidurbudhāḥ
- 11
आ केशग्रहणान्मित्रम् अकार्यात्संनिवर्तयन्
अवाच्यः कस्यचिद्भवति कृतयत्नो यथाबलम्
ā keśagrahaṇānmitram akāryātsaṃnivartayan
avācyaḥ kasyacidbhavati kṛtayatno yathābalam
- 12
तत्समर्थं शुभं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्
धार्तराष्ट्रः सहामात्यो ग्रहीतुं विदुरार्हति
tatsamarthaṃ śubhaṃ vākyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam
dhārtarāṣṭraḥ sahāmātyo grahītuṃ vidurārhati
- 13
हितं हि धार्तराष्ट्राणां पाण्डवानां तथैव च
पृथिव्यां क्षत्रियाणां च यतिष्ये ऽहम् अमायया
hitaṃ hi dhārtarāṣṭrāṇāṃ pāṇḍavānāṃ tathaiva ca
pṛthivyāṃ kṣatriyāṇāṃ ca yatiṣye 'ham amāyayā
- 14
हिते प्रयतमानं मां शङ्केद्दुर्योधनो यदि
हृदयस्य च मे प्रीतिर् आनृण्यं च भविष्यति
hite prayatamānaṃ māṃ śaṅkedduryodhano yadi
hṛdayasya ca me prītir ānṛṇyaṃ ca bhaviṣyati
- 15
ज्ञातीनां हि मिथो भेदे यन्मित्रं नाभिपद्यते
सर्वयत्नेन मध्यस्थं न तन्मित्रं विदुर्बुधाः
jñātīnāṃ hi mitho bhede yanmitraṃ nābhipadyate
sarvayatnena madhyasthaṃ na tanmitraṃ vidurbudhāḥ
- 16
न मां ब्रूयुर् अधर्मज्ञा मूढा असुहृदस्तथा
शक्तो नावारयत्कृष्णः संरब्धान्कुरुपाण्डवान्
na māṃ brūyur adharmajñā mūḍhā asuhṛdastathā
śakto nāvārayatkṛṣṇaḥ saṃrabdhānkurupāṇḍavān
- 17
उभयोः साधयन्न् अर्थम् अहम् आगत इत्युत
तत्र यत्नम् अहं कृत्वा गच्छेयं नृष्ववाच्यताम्
ubhayoḥ sādhayann artham aham āgata ityuta
tatra yatnam ahaṃ kṛtvā gaccheyaṃ nṛṣvavācyatām
- 18
मम धर्मार्थयुक्तं हि श्रुत्वा वाक्यम् अनामयम्
न चेद् आदास्यते बालो दिष्टस्य वशम् एष्यति
mama dharmārthayuktaṃ hi śrutvā vākyam anāmayam
na ced ādāsyate bālo diṣṭasya vaśam eṣyati
- 19
अहापयन्पाण्डवार्थं यथावच्छमं कुरूणां यदि चाचरेयम्
पुण्यं च मे स्याच्चरितं महार्थं मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात्
ahāpayanpāṇḍavārthaṃ yathāvacchamaṃ kurūṇāṃ yadi cācareyam
puṇyaṃ ca me syāccaritaṃ mahārthaṃ mucyeraṃśca kuravo mṛtyupāśāt
- 20
अपि वाचं भाषमाणस्य काव्यां धर्मारामाम् अर्थवतीम् अहिंस्राम्
अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः समर्थां मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः
api vācaṃ bhāṣamāṇasya kāvyāṃ dharmārāmām arthavatīm ahiṃsrām
avekṣerandhārtarāṣṭrāḥ samarthāṃ māṃ ca prāptaṃ kuravaḥ pūjayeyuḥ
- 21
न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः
क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः
na cāpi mama paryāptāḥ sahitāḥ sarvapārthivāḥ
kruddhasya pramukhe sthātuṃ siṃhasyevetare mṛgāḥ
- 22
वैशंपायन उवाच
इत्येवम् उक्त्वा वचनं वृष्णीनाम् ऋषभस्तदा
शयने सुखसंस्पर्शे शिश्ये यदुसुखावहः
vaiśaṃpāyana uvāca
ityevam uktvā vacanaṃ vṛṣṇīnām ṛṣabhastadā
śayane sukhasaṃsparśe śiśye yadusukhāvahaḥ

