18 shlokas
- 1
संजय उवाच
हिरण्वत्यां निविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु
दुर्योधनो महाराज कर्णेन सह भारत
saṃjaya uvāca
hiraṇvatyāṃ niviṣṭeṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu
duryodhano mahārāja karṇena saha bhārata
- 2
सौबलेन च राजेन्द्र तथा दुःशासनेन च
आहूयोपह्वरे राजन्न् उलूकम् इदम् अब्रवीत्
saubalena ca rājendra tathā duḥśāsanena ca
āhūyopahvare rājann ulūkam idam abravīt
- 3
उलूक गच्छ कैतव्य पाण्डवान्सहसोमकान्
गत्वा मम वचो ब्रूहि वासुदेवस्य शृण्वतः
ulūka gaccha kaitavya pāṇḍavānsahasomakān
gatvā mama vaco brūhi vāsudevasya śṛṇvataḥ
- 4
इदं तत्समनुप्राप्तं वर्षपूगाभिचिन्तितम्
पाण्डवानां कुरूणां च युद्धं लोकभयंकरम्
idaṃ tatsamanuprāptaṃ varṣapūgābhicintitam
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca yuddhaṃ lokabhayaṃkaram
- 5
यद् एतत्कत्थनावाक्यं संजयो महद् अब्रवीत्
मध्ये कुरूणां कौन्तेय तस्य कालो ऽयम् आगतः
यथा वः सम्प्रतिज्ञातं तत्सर्वं क्रियताम् इति
yad etatkatthanāvākyaṃ saṃjayo mahad abravīt
madhye kurūṇāṃ kaunteya tasya kālo 'yam āgataḥ
yathā vaḥ sampratijñātaṃ tatsarvaṃ kriyatām iti
- 6
अमर्षं राज्यहरणं वनवासं च पाण्डव
द्रौपद्याश्च परिक्लेशं संस्मरन्पुरुषो भव
amarṣaṃ rājyaharaṇaṃ vanavāsaṃ ca pāṇḍava
draupadyāśca parikleśaṃ saṃsmaranpuruṣo bhava
- 7
यदर्थं क्षत्रिया सूते गर्भं तद् इदम् आगतम्
बलं वीर्यं च शौर्यं च परं चाप्यस्त्रलाघवम्
पौरुषं दर्शयन्युद्धे कोपस्य कुरु निष्कृतिम्
yadarthaṃ kṣatriyā sūte garbhaṃ tad idam āgatam
balaṃ vīryaṃ ca śauryaṃ ca paraṃ cāpyastralāghavam
pauruṣaṃ darśayanyuddhe kopasya kuru niṣkṛtim
- 8
परिक्लिष्टस्य दीनस्य दीर्घकालोषितस्य च
न स्फुटेद्धृदयं कस्य ऐश्वर्याद्भ्रंशितस्य च
parikliṣṭasya dīnasya dīrghakāloṣitasya ca
na sphuṭeddhṛdayaṃ kasya aiśvaryādbhraṃśitasya ca
- 9
कुले जातस्य शूरस्य परवित्तेषु गृध्यतः
आच्छिन्नं राज्यम् आक्रम्य कोपं कस्य न दीपयेत्
kule jātasya śūrasya paravitteṣu gṛdhyataḥ
ācchinnaṃ rājyam ākramya kopaṃ kasya na dīpayet
- 10
यत्तद् उक्तं महद्वाक्यं कर्मणा तद्विभाव्यताम्
अकर्मणा कत्थितेन सन्तः कुपुरुषं विदुः
yattad uktaṃ mahadvākyaṃ karmaṇā tadvibhāvyatām
akarmaṇā katthitena santaḥ kupuruṣaṃ viduḥ
- 11
अमित्राणां वशे स्थानं राज्यस्य च पुनर्भवः
द्वावर्थौ युध्यमानस्य तस्मात्कुरुत पौरुषम्
amitrāṇāṃ vaśe sthānaṃ rājyasya ca punarbhavaḥ
dvāvarthau yudhyamānasya tasmātkuruta pauruṣam
- 12
अस्मान्वा त्वं पराजित्य प्रशाधि पृथिवीम् इमाम्
अथवा निहतो ऽस्माभिर्वीरलोकं गमिष्यसि
asmānvā tvaṃ parājitya praśādhi pṛthivīm imām
athavā nihato 'smābhirvīralokaṃ gamiṣyasi
- 13
राष्ट्रात्प्रव्राजनं क्लेशं वनवासं च पाण्डव
कृष्णायाश्च परिक्लेशं संस्मरन्पुरुषो भव
rāṣṭrātpravrājanaṃ kleśaṃ vanavāsaṃ ca pāṇḍava
kṛṣṇāyāśca parikleśaṃ saṃsmaranpuruṣo bhava
- 14
अप्रियाणां च वचने प्रव्रजत्सु पुनः पुनः
अमर्षं दर्शयाद्य त्वम् अमर्षो ह्येव पौरुषम्
apriyāṇāṃ ca vacane pravrajatsu punaḥ punaḥ
amarṣaṃ darśayādya tvam amarṣo hyeva pauruṣam
- 15
क्रोधो बलं तथा वीर्यं ज्ञानयोगो ऽस्त्रलाघवम्
इह ते पार्थ दृश्यन्तां संग्रामे पुरुषो भव
krodho balaṃ tathā vīryaṃ jñānayogo 'stralāghavam
iha te pārtha dṛśyantāṃ saṃgrāme puruṣo bhava
- 16
तं च तूबरकं मूढं बह्वाशिनम् अविद्यकम्
उलूक मद्वचो ब्रूया असकृद्भीमसेनकम्
taṃ ca tūbarakaṃ mūḍhaṃ bahvāśinam avidyakam
ulūka madvaco brūyā asakṛdbhīmasenakam
- 17
अशक्तेनैव यच्छप्तं सभामध्ये वृकोदर
दुःशासनस्य रुधिरं पीयतां यदि शक्यते
aśaktenaiva yacchaptaṃ sabhāmadhye vṛkodara
duḥśāsanasya rudhiraṃ pīyatāṃ yadi śakyate
- 18
लोहाभिहारो निर्वृत्तः कुरुक्षेत्रम् अकर्दमम्
पुष्टास्ते ऽश्वा भृता योधाः श्वो युध्यस्व सकेशवः
lohābhihāro nirvṛttaḥ kurukṣetram akardamam
puṣṭāste 'śvā bhṛtā yodhāḥ śvo yudhyasva sakeśavaḥ

