40 shlokas
- 1
राम उवाच
प्रत्यक्षम् एतल्लोकानां सर्वेषाम् एव भामिनि
यथा मया परं शक्त्या कृतं वै पौरुषं महत्
rāma uvāca
pratyakṣam etallokānāṃ sarveṣām eva bhāmini
yathā mayā paraṃ śaktyā kṛtaṃ vai pauruṣaṃ mahat
- 2
न चैव युधि शक्नोमि भीष्मं शस्त्रभृतां वरम्
विशेषयितुम् अत्यर्थम् उत्तमास्त्राणि दर्शयन्
na caiva yudhi śaknomi bhīṣmaṃ śastrabhṛtāṃ varam
viśeṣayitum atyartham uttamāstrāṇi darśayan
- 3
एषा मे परमा शक्तिर् एतन्मे परमं बलम्
यथेष्टं गम्यतां भद्रे किम् अन्यद्वा करोमि ते
eṣā me paramā śaktir etanme paramaṃ balam
yatheṣṭaṃ gamyatāṃ bhadre kim anyadvā karomi te
- 4
भीष्मम् एव प्रपद्यस्व न ते ऽन्या विद्यते गतिः
निर्जितो ह्यस्मि भीष्मेण महास्त्राणि प्रमुञ्चता
bhīṣmam eva prapadyasva na te 'nyā vidyate gatiḥ
nirjito hyasmi bhīṣmeṇa mahāstrāṇi pramuñcatā
- 5
भीष्म उवाच
एवम् उक्त्वा ततो रामो विनिःश्वस्य महामनाः
तूष्णीम् आसीत्तदा कन्या प्रोवाच भृगुनन्दनम्
bhīṣma uvāca
evam uktvā tato rāmo viniḥśvasya mahāmanāḥ
tūṣṇīm āsīttadā kanyā provāca bhṛgunandanam
- 6
भगवन्न् एवम् एवैतद्यथाह भगवांस्तथा
अजेयो युधि भीष्मो ऽयम् अपि देवैर् उदारधीः
bhagavann evam evaitadyathāha bhagavāṃstathā
ajeyo yudhi bhīṣmo 'yam api devair udāradhīḥ
- 7
यथाशक्ति यथोत्साहं मम कार्यं कृतं त्वया
अनिधाय रणे वीर्यम् अस्त्राणि विविधानि च
yathāśakti yathotsāhaṃ mama kāryaṃ kṛtaṃ tvayā
anidhāya raṇe vīryam astrāṇi vividhāni ca
- 8
न चैष शक्यते युद्धे विशेषयितुम् अन्ततः
न चाहम् एनं यास्यामि पुनर्भीष्मं कथंचन
na caiṣa śakyate yuddhe viśeṣayitum antataḥ
na cāham enaṃ yāsyāmi punarbhīṣmaṃ kathaṃcana
- 9
गमिष्यामि तु तत्राहं यत्र भीष्मं तपोधन
समरे पातयिष्यामि स्वयम् एव भृगूद्वह
gamiṣyāmi tu tatrāhaṃ yatra bhīṣmaṃ tapodhana
samare pātayiṣyāmi svayam eva bhṛgūdvaha
- 10
एवम् उक्त्वा ययौ कन्या रोषव्याकुललोचना
तपसे धृतसंकल्पा मम चिन्तयती वधम्
evam uktvā yayau kanyā roṣavyākulalocanā
tapase dhṛtasaṃkalpā mama cintayatī vadham
- 11
ततो महेन्द्रं सह तैर्मुनिभिर्भृगुसत्तमः
यथागतं ययौ रामो माम् उपामन्त्र्य भारत
tato mahendraṃ saha tairmunibhirbhṛgusattamaḥ
yathāgataṃ yayau rāmo mām upāmantrya bhārata
- 12
ततो ऽहं रथम् आरुह्य स्तूयमानो द्विजातिभिः
प्रविश्य नगरं मात्रे सत्यवत्यै न्यवेदयम्
यथावृत्तं महाराज सा च मां प्रत्यनन्दत
tato 'haṃ ratham āruhya stūyamāno dvijātibhiḥ
praviśya nagaraṃ mātre satyavatyai nyavedayam
yathāvṛttaṃ mahārāja sā ca māṃ pratyanandata
- 13
पुरुषांश्चादिशं प्राज्ञान्कन्यावृत्तान्तकर्मणि
दिवसे दिवसे ह्यस्या गतजल्पितचेष्टितम्
प्रत्याहरंश्च मे युक्ताः स्थिताः प्रियहिते मम
puruṣāṃścādiśaṃ prājñānkanyāvṛttāntakarmaṇi
divase divase hyasyā gatajalpitaceṣṭitam
pratyāharaṃśca me yuktāḥ sthitāḥ priyahite mama
- 14
यदैव हि वनं प्रायात्कन्या सा तपसे धृता
तदैव व्यथितो दीनो गतचेता इवाभवम्
yadaiva hi vanaṃ prāyātkanyā sā tapase dhṛtā
tadaiva vyathito dīno gatacetā ivābhavam
- 15
न हि मां क्षत्रियः कश्चिद्वीर्येण विजयेद्युधि
ऋते ब्रह्मविदस्तात तपसा संशितव्रतात्
na hi māṃ kṣatriyaḥ kaścidvīryeṇa vijayedyudhi
ṛte brahmavidastāta tapasā saṃśitavratāt
- 16
अपि चैतन्मया राजन्नारदे ऽपि निवेदितम्
व्यासे चैव भयात्कार्यं तौ चोभौ माम् अवोचताम्
api caitanmayā rājannārade 'pi niveditam
vyāse caiva bhayātkāryaṃ tau cobhau mām avocatām
- 17
न विषादस्त्वया कार्यो भीष्म काशिसुतां प्रति
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुम् उत्सहेत्
na viṣādastvayā kāryo bhīṣma kāśisutāṃ prati
daivaṃ puruṣakāreṇa ko nivartitum utsahet
- 18
सा तु कन्या महाराज प्रविश्याश्रममण्डलम्
यमुनातीरम् आश्रित्य तपस्तेपे ऽतिमानुषम्
sā tu kanyā mahārāja praviśyāśramamaṇḍalam
yamunātīram āśritya tapastepe 'timānuṣam
- 19
निराहारा कृशा रूक्षा जटिला मलपङ्किनी
षण्मासान्वायुभक्षा च स्थाणुभूता तपोधना
nirāhārā kṛśā rūkṣā jaṭilā malapaṅkinī
ṣaṇmāsānvāyubhakṣā ca sthāṇubhūtā tapodhanā
- 20
यमुनातीरम् आसाद्य संवत्सरम् अथापरम्
उदवासं निराहारा पारयामास भामिनी
yamunātīram āsādya saṃvatsaram athāparam
udavāsaṃ nirāhārā pārayāmāsa bhāminī
- 21
शीर्णपर्णेन चैकेन पारयामास चापरम्
संवत्सरं तीव्रकोपा पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठिता
śīrṇaparṇena caikena pārayāmāsa cāparam
saṃvatsaraṃ tīvrakopā pādāṅguṣṭhāgradhiṣṭhitā
- 22
एवं द्वादश वर्षाणि तापयामास रोदसी
निवर्त्यमानापि तु सा ज्ञातिभिर्नैव शक्यते
evaṃ dvādaśa varṣāṇi tāpayāmāsa rodasī
nivartyamānāpi tu sā jñātibhirnaiva śakyate
- 23
ततो ऽगमद्वत्सभूमिं सिद्धचारणसेविताम्
आश्रमं पुण्यशीलानां तापसानां महात्मनाम्
tato 'gamadvatsabhūmiṃ siddhacāraṇasevitām
āśramaṃ puṇyaśīlānāṃ tāpasānāṃ mahātmanām
- 24
तत्र पुण्येषु देशेषु साप्लुताङ्गी दिवानिशम्
व्यचरत्काशिकन्या सा यथाकामविचारिणी
tatra puṇyeṣu deśeṣu sāplutāṅgī divāniśam
vyacaratkāśikanyā sā yathākāmavicāriṇī
- 25
नन्दाश्रमे महाराज ततोलूकाश्रमे शुभे
च्यवनस्याश्रमे चैव ब्रह्मणः स्थान एव च
nandāśrame mahārāja tatolūkāśrame śubhe
cyavanasyāśrame caiva brahmaṇaḥ sthāna eva ca
- 26
प्रयागे देवयजने देवारण्येषु चैव ह
भोगवत्यां तथा राजन्कौशिकस्याश्रमे तथा
prayāge devayajane devāraṇyeṣu caiva ha
bhogavatyāṃ tathā rājankauśikasyāśrame tathā
- 27
माण्डव्यस्याश्रमे राजन्दिलीपस्याश्रमे तथा
रामह्रदे च कौरव्य पैलगार्ग्यस्य चाश्रमे
māṇḍavyasyāśrame rājandilīpasyāśrame tathā
rāmahrade ca kauravya pailagārgyasya cāśrame
- 28
एतेषु तीर्थेषु तदा काशिकन्या विशां पते
आप्लावयत गात्राणि तीव्रम् आस्थाय वै तपः
eteṣu tīrtheṣu tadā kāśikanyā viśāṃ pate
āplāvayata gātrāṇi tīvram āsthāya vai tapaḥ
- 29
ताम् अब्रवीत्कौरवेय मम माता जलोत्थिता
किमर्थं क्लिश्यसे भद्रे तथ्यम् एतद्ब्रवीहि मे
tām abravītkauraveya mama mātā jalotthitā
kimarthaṃ kliśyase bhadre tathyam etadbravīhi me
- 30
सैनाम् अथाब्रवीद्राजन्कृताञ्जलिर् अनिन्दिता
भीष्मो रामेण समरे न जितश्चारुलोचने
sainām athābravīdrājankṛtāñjalir aninditā
bhīṣmo rāmeṇa samare na jitaścārulocane

