36 shlokas
- 1
भीष्म उवाच
आत्मनस्तु ततः सूतो हयानां च विशां पते
मम चापनयामास शल्यान्कुशलसंमतः
bhīṣma uvāca
ātmanastu tataḥ sūto hayānāṃ ca viśāṃ pate
mama cāpanayāmāsa śalyānkuśalasaṃmataḥ
- 2
स्नातोपवृत्तैस्तुरगैर्लब्धतोयैर् अविह्वलैः
प्रभात उदिते सूर्ये ततो युद्धम् अवर्तत
snātopavṛttaisturagairlabdhatoyair avihvalaiḥ
prabhāta udite sūrye tato yuddham avartata
- 3
दृष्ट्वा मां तूर्णम् आयान्तं दंशितं स्यन्दने स्थितम्
अकरोद्रथम् अत्यर्थं रामः सज्जं प्रतापवान्
dṛṣṭvā māṃ tūrṇam āyāntaṃ daṃśitaṃ syandane sthitam
akarodratham atyarthaṃ rāmaḥ sajjaṃ pratāpavān
- 4
ततो ऽहं रामम् आयान्तं दृष्ट्वा समरकाङ्क्षिणम्
धनुःश्रेष्ठं समुत्सृज्य सहसावतरं रथात्
tato 'haṃ rāmam āyāntaṃ dṛṣṭvā samarakāṅkṣiṇam
dhanuḥśreṣṭhaṃ samutsṛjya sahasāvataraṃ rathāt
- 5
अभिवाद्य तथैवाहं रथम् आरुह्य भारत
युयुत्सुर्जामदग्न्यस्य प्रमुखे वीतभीः स्थितः
abhivādya tathaivāhaṃ ratham āruhya bhārata
yuyutsurjāmadagnyasya pramukhe vītabhīḥ sthitaḥ
- 6
ततो मां शरवर्षेण महता समवाकिरत्
अहं च शरवर्षेण वर्षन्तं समवाकिरम्
tato māṃ śaravarṣeṇa mahatā samavākirat
ahaṃ ca śaravarṣeṇa varṣantaṃ samavākiram
- 7
संक्रुद्धो जामदग्न्यस्तु पुनर् एव पतत्रिणः
प्रेषयामास मे राजन्दीप्तास्यान् उरगान् इव
saṃkruddho jāmadagnyastu punar eva patatriṇaḥ
preṣayāmāsa me rājandīptāsyān uragān iva
- 8
तान् अहं निशितैर्भल्लैः शतशो ऽथ सहस्रशः
अछिदं सहसा राजन्न् अन्तरिक्षे पुनः पुनः
tān ahaṃ niśitairbhallaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
achidaṃ sahasā rājann antarikṣe punaḥ punaḥ
- 9
ततस्त्वस्त्राणि दिव्यानि जामदग्न्यः प्रतापवान्
मयि प्रचोदयामास तान्यहं प्रत्यषेधयम्
tatastvastrāṇi divyāni jāmadagnyaḥ pratāpavān
mayi pracodayāmāsa tānyahaṃ pratyaṣedhayam
- 10
अस्त्रैर् एव महाबाहो चिकीर्षन्न् अधिकां क्रियाम्
ततो दिवि महान्नादः प्रादुरासीत्समन्ततः
astrair eva mahābāho cikīrṣann adhikāṃ kriyām
tato divi mahānnādaḥ prādurāsītsamantataḥ
- 11
ततो ऽहम् अस्त्रं वायव्यं जामदग्न्ये प्रयुक्तवान्
प्रत्याजघ्ने च तद्रामो गुह्यकास्त्रेण भारत
tato 'ham astraṃ vāyavyaṃ jāmadagnye prayuktavān
pratyājaghne ca tadrāmo guhyakāstreṇa bhārata
- 12
ततो ऽस्त्रम् अहम् आग्नेयम् अनुमन्त्र्य प्रयुक्तवान्
वारुणेनैव रामस्तद्वारयामास मे विभुः
tato 'stram aham āgneyam anumantrya prayuktavān
vāruṇenaiva rāmastadvārayāmāsa me vibhuḥ
- 13
एवम् अस्त्राणि दिव्यानि रामस्याहम् अवारयम्
रामश्च मम तेजस्वी दिव्यास्त्रविद् अरिंदमः
evam astrāṇi divyāni rāmasyāham avārayam
rāmaśca mama tejasvī divyāstravid ariṃdamaḥ
- 14
ततो मां सव्यतो राजन्रामः कुर्वन्द्विजोत्तमः
उरस्यविध्यत्संक्रुद्धो जामदग्न्यो महाबलः
tato māṃ savyato rājanrāmaḥ kurvandvijottamaḥ
urasyavidhyatsaṃkruddho jāmadagnyo mahābalaḥ
- 15
ततो ऽहं भरतश्रेष्ठ संन्यषीदं रथोत्तमे
अथ मां कश्मलाविष्टं सूतस्तूर्णम् अपावहत्
गोरुतं भरतश्रेष्ठ रामबाणप्रपीडितम्
tato 'haṃ bharataśreṣṭha saṃnyaṣīdaṃ rathottame
atha māṃ kaśmalāviṣṭaṃ sūtastūrṇam apāvahat
gorutaṃ bharataśreṣṭha rāmabāṇaprapīḍitam
- 16
ततो माम् अपयातं वै भृशं विद्धम् अचेतसम्
रामस्यानुचरा हृष्टाः सर्वे दृष्ट्वा प्रचुक्रुशुः
अकृतव्रणप्रभृतयः काशिकन्या च भारत
tato mām apayātaṃ vai bhṛśaṃ viddham acetasam
rāmasyānucarā hṛṣṭāḥ sarve dṛṣṭvā pracukruśuḥ
akṛtavraṇaprabhṛtayaḥ kāśikanyā ca bhārata
- 17
ततस्तु लब्धसंज्ञो ऽहं ज्ञात्वा सूतम् अथाब्रुवम्
याहि सूत यतो रामः सज्जो ऽहं गतवेदनः
tatastu labdhasaṃjño 'haṃ jñātvā sūtam athābruvam
yāhi sūta yato rāmaḥ sajjo 'haṃ gatavedanaḥ
- 18
ततो माम् अवहत्सूतो हयैः परमशोभितैः
नृत्यद्भिर् इव कौरव्य मारुतप्रतिमैर्गतौ
tato mām avahatsūto hayaiḥ paramaśobhitaiḥ
nṛtyadbhir iva kauravya mārutapratimairgatau
- 19
ततो ऽहं रामम् आसाद्य बाणजालेन कौरव
अवाकिरं सुसंरब्धः संरब्धं विजिगीषया
tato 'haṃ rāmam āsādya bāṇajālena kaurava
avākiraṃ susaṃrabdhaḥ saṃrabdhaṃ vijigīṣayā
- 20
तान् आपतत एवासौ रामो बाणान् अजिह्मगान्
बाणैर् एवाछिनत्तूर्णम् एकैकं त्रिभिर् आहवे
tān āpatata evāsau rāmo bāṇān ajihmagān
bāṇair evāchinattūrṇam ekaikaṃ tribhir āhave
- 21
ततस्ते मृदिताः सर्वे मम बाणाः सुसंशिताः
रामबाणैर्द्विधा छिन्नाः शतशो ऽथ महाहवे
tataste mṛditāḥ sarve mama bāṇāḥ susaṃśitāḥ
rāmabāṇairdvidhā chinnāḥ śataśo 'tha mahāhave
- 22
ततः पुनः शरं दीप्तं सुप्रभं कालसंमितम्
असृजं जामदग्न्याय रामायाहं जिघांसया
tataḥ punaḥ śaraṃ dīptaṃ suprabhaṃ kālasaṃmitam
asṛjaṃ jāmadagnyāya rāmāyāhaṃ jighāṃsayā
- 23
तेन त्वभिहतो गाढं बाणच्छेदवशं गतः
मुमोह सहसा रामो भूमौ च निपपात ह
tena tvabhihato gāḍhaṃ bāṇacchedavaśaṃ gataḥ
mumoha sahasā rāmo bhūmau ca nipapāta ha
- 24
ततो हाहाकृतं सर्वं रामे भूतलम् आश्रिते
जगद्भारत संविग्नं यथार्कपतने ऽभवत्
tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ rāme bhūtalam āśrite
jagadbhārata saṃvignaṃ yathārkapatane 'bhavat
- 25
तत एनं सुसंविग्नाः सर्व एवाभिदुद्रुवुः
तपोधनास्ते सहसा काश्या च भृगुनन्दनम्
tata enaṃ susaṃvignāḥ sarva evābhidudruvuḥ
tapodhanāste sahasā kāśyā ca bhṛgunandanam
- 26
त एनं सम्परिष्वज्य शनैर् आश्वासयंस्तदा
पाणिभिर्जलशीतैश्च जयाशीर्भिश्च कौरव
ta enaṃ sampariṣvajya śanair āśvāsayaṃstadā
pāṇibhirjalaśītaiśca jayāśīrbhiśca kaurava
- 27
ततः स विह्वलो वाक्यं राम उत्थाय माब्रवीत्
तिष्ठ भीष्म हतो ऽसीति बाणं संधाय कार्मुके
tataḥ sa vihvalo vākyaṃ rāma utthāya mābravīt
tiṣṭha bhīṣma hato 'sīti bāṇaṃ saṃdhāya kārmuke
- 28
स मुक्तो न्यपतत्तूर्णं पार्श्वे सव्ये महाहवे
येनाहं भृशसंविग्नो व्याघूर्णित इव द्रुमः
sa mukto nyapatattūrṇaṃ pārśve savye mahāhave
yenāhaṃ bhṛśasaṃvigno vyāghūrṇita iva drumaḥ
- 29
हत्वा हयांस्ततो राजञ्शीघ्रास्त्रेण महाहवे
अवाकिरन्मां विश्रब्धो बाणैस्तैर्लोमवाहिभिः
hatvā hayāṃstato rājañśīghrāstreṇa mahāhave
avākiranmāṃ viśrabdho bāṇaistairlomavāhibhiḥ
- 30
ततो ऽहम् अपि शीघ्रास्त्रं समरे ऽप्रतिवारणम्
अवासृजं महाबाहो ते ऽन्तराधिष्ठिताः शराः
रामस्य मम चैवाशु व्योमावृत्य समन्ततः
tato 'ham api śīghrāstraṃ samare 'prativāraṇam
avāsṛjaṃ mahābāho te 'ntarādhiṣṭhitāḥ śarāḥ
rāmasya mama caivāśu vyomāvṛtya samantataḥ

