66 shlokas
- 1
दुर्योधन उवाच
न भेतव्यं महाराज न शोच्या भवता वयम्
समर्थाः स्म परान्राजन्विजेतुं समरे विभो
duryodhana uvāca
na bhetavyaṃ mahārāja na śocyā bhavatā vayam
samarthāḥ sma parānrājanvijetuṃ samare vibho
- 2
वनं प्रव्राजितान्पार्थान्यद् आयान्मधुसूदनः
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना
vanaṃ pravrājitānpārthānyad āyānmadhusūdanaḥ
mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā
- 3
केकया धृष्टकेतुश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
राजानश्चान्वयुः पार्थान्बहवो ऽन्ये ऽनुयायिनः
kekayā dhṛṣṭaketuśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ
rājānaścānvayuḥ pārthānbahavo 'nye 'nuyāyinaḥ
- 4
इन्द्रप्रस्थस्य चादूरात्समाजग्मुर्महारथाः
व्यगर्हयंश्च संगम्य भवन्तं कुरुभिः सह
indraprasthasya cādūrātsamājagmurmahārathāḥ
vyagarhayaṃśca saṃgamya bhavantaṃ kurubhiḥ saha
- 5
ते युधिष्ठिरम् आसीनम् अजिनैः प्रतिवासितम्
कृष्णप्रधानाः संहत्य पर्युपासन्त भारत
te yudhiṣṭhiram āsīnam ajinaiḥ prativāsitam
kṛṣṇapradhānāḥ saṃhatya paryupāsanta bhārata
- 6
प्रत्यादानं च राज्यस्य कार्यम् ऊचुर्नराधिपाः
भवतः सानुबन्धस्य समुच्छेदं चिकीर्षवः
pratyādānaṃ ca rājyasya kāryam ūcurnarādhipāḥ
bhavataḥ sānubandhasya samucchedaṃ cikīrṣavaḥ
- 7
श्रुत्वा चैतन्मयोक्तास्तु भीष्मद्रोणकृपास्तदा
ज्ञातिक्षयभयाद्राजन्भीतेन भरतर्षभ
śrutvā caitanmayoktāstu bhīṣmadroṇakṛpāstadā
jñātikṣayabhayādrājanbhītena bharatarṣabha
- 8
न ते स्थास्यन्ति समये पाण्डवा इति मे मतिः
समुच्छेदं हि नः कृत्स्नं वासुदेवश्चिकीर्षति
na te sthāsyanti samaye pāṇḍavā iti me matiḥ
samucchedaṃ hi naḥ kṛtsnaṃ vāsudevaścikīrṣati
- 9
ऋते च विदुरं सर्वे यूयं वध्या महात्मनः
धृतराष्ट्रश्च धर्मज्ञो न वध्यः कुरुसत्तमः
ṛte ca viduraṃ sarve yūyaṃ vadhyā mahātmanaḥ
dhṛtarāṣṭraśca dharmajño na vadhyaḥ kurusattamaḥ
- 10
समुच्छेदं च कृत्स्नं नः कृत्वा तात जनार्दनः
एकराज्यं कुरूणां स्म चिकीर्षति युधिष्ठिरे
samucchedaṃ ca kṛtsnaṃ naḥ kṛtvā tāta janārdanaḥ
ekarājyaṃ kurūṇāṃ sma cikīrṣati yudhiṣṭhire
- 11
तत्र किं प्राप्तकालं नः प्रणिपातः पलायनम्
प्राणान्वा सम्परित्यज्य प्रतियुध्यामहे परान्
tatra kiṃ prāptakālaṃ naḥ praṇipātaḥ palāyanam
prāṇānvā samparityajya pratiyudhyāmahe parān
- 12
प्रतियुद्धे तु नियतः स्याद् अस्माकं पराजयः
युधिष्ठिरस्य सर्वे हि पार्थिवा वशवर्तिनः
pratiyuddhe tu niyataḥ syād asmākaṃ parājayaḥ
yudhiṣṭhirasya sarve hi pārthivā vaśavartinaḥ
- 13
विरक्तराष्ट्राश्च वयं मित्राणि कुपितानि नः
धिक्कृताः पार्थिवैः सर्वैः स्वजनेन च सर्वशः
viraktarāṣṭrāśca vayaṃ mitrāṇi kupitāni naḥ
dhikkṛtāḥ pārthivaiḥ sarvaiḥ svajanena ca sarvaśaḥ
- 14
प्रणिपाते तु दोषो ऽस्ति बन्धूनां शाश्वतीः समाः
पितरं त्वेव शोचामि प्रज्ञानेत्रं जनेश्वरम्
मत्कृते दुःखम् आपन्नं क्लेशं प्राप्तम् अनन्तकम्
praṇipāte tu doṣo 'sti bandhūnāṃ śāśvatīḥ samāḥ
pitaraṃ tveva śocāmi prajñānetraṃ janeśvaram
matkṛte duḥkham āpannaṃ kleśaṃ prāptam anantakam
- 15
कृतं हि तव पुत्रैश्च परेषाम् अवरोधनम्
मत्प्रियार्थं पुरैवैतद्विदितं ते नरोत्तम
kṛtaṃ hi tava putraiśca pareṣām avarodhanam
matpriyārthaṃ puraivaitadviditaṃ te narottama
- 16
ते राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सामात्यस्य महारथाः
वैरं प्रतिकरिष्यन्ति कुलोच्छेदेन पाण्डवाः
te rājño dhṛtarāṣṭrasya sāmātyasya mahārathāḥ
vairaṃ pratikariṣyanti kulocchedena pāṇḍavāḥ
- 17
ततो द्रोणो ऽब्रवीद्भीष्मः कृपो द्रौणिश्च भारत
मत्वा मां महतीं चिन्ताम् आस्थितं व्यथितेन्द्रियम्
tato droṇo 'bravīdbhīṣmaḥ kṛpo drauṇiśca bhārata
matvā māṃ mahatīṃ cintām āsthitaṃ vyathitendriyam
- 18
अभिद्रुग्धाः परे चेन्नो न भेतव्यं परंतप
असमर्थाः परे जेतुम् अस्मान्युधि जनेश्वर
abhidrugdhāḥ pare cenno na bhetavyaṃ paraṃtapa
asamarthāḥ pare jetum asmānyudhi janeśvara
- 19
एकैकशः समर्थाः स्मो विजेतुं सर्वपार्थिवान्
आगच्छन्तु विनेष्यामो दर्पम् एषां शितैः शरैः
ekaikaśaḥ samarthāḥ smo vijetuṃ sarvapārthivān
āgacchantu vineṣyāmo darpam eṣāṃ śitaiḥ śaraiḥ
- 20
पुरैकेन हि भीष्मेण विजिताः सर्वपार्थिवाः
मृते पितर्यभिक्रुद्धो रथेनैकेन भारत
puraikena hi bhīṣmeṇa vijitāḥ sarvapārthivāḥ
mṛte pitaryabhikruddho rathenaikena bhārata
- 21
जघान सुबहूंस्तेषां संरब्धः कुरुसत्तमः
ततस्ते शरणं जग्मुर्देवव्रतम् इमं भयात्
jaghāna subahūṃsteṣāṃ saṃrabdhaḥ kurusattamaḥ
tataste śaraṇaṃ jagmurdevavratam imaṃ bhayāt
- 22
स भीष्मः सुसमर्थो ऽयम् अस्माभिः सहितो रणे
परान्विजेतुं तस्मात्ते व्येतु भीर्भरतर्षभ
इत्येषां निश्चयो ह्यासीत्तत्कालम् अमितौजसाम्
sa bhīṣmaḥ susamartho 'yam asmābhiḥ sahito raṇe
parānvijetuṃ tasmātte vyetu bhīrbharatarṣabha
ityeṣāṃ niścayo hyāsīttatkālam amitaujasām
- 23
पुरा परेषां पृथिवी कृत्स्नासीद्वशवर्तिनी
अस्मान्पुनर् अमी नाद्य समर्था जेतुम् आहवे
छिन्नपक्षाः परे ह्यद्य वीर्यहीनाश्च पाण्डवाः
purā pareṣāṃ pṛthivī kṛtsnāsīdvaśavartinī
asmānpunar amī nādya samarthā jetum āhave
chinnapakṣāḥ pare hyadya vīryahīnāśca pāṇḍavāḥ
- 24
अस्मत्संस्था च पृथिवी वर्तते भरतर्षभ
एकार्थाः सुखदुःखेषु मयानीताश्च पार्थिवाः
asmatsaṃsthā ca pṛthivī vartate bharatarṣabha
ekārthāḥ sukhaduḥkheṣu mayānītāśca pārthivāḥ
- 25
अप्यग्निं प्रविशेयुस्ते समुद्रं वा परंतप
मदर्थे पार्थिवाः सर्वे तद्विद्धि कुरुसत्तम
apyagniṃ praviśeyuste samudraṃ vā paraṃtapa
madarthe pārthivāḥ sarve tadviddhi kurusattama
- 26
उन्मत्तम् इव चापि त्वां प्रहसन्तीह दुःखितम्
विलपन्तं बहुविधं भीतं परविकत्थने
unmattam iva cāpi tvāṃ prahasantīha duḥkhitam
vilapantaṃ bahuvidhaṃ bhītaṃ paravikatthane
- 27
एषां ह्य् एकैकशो राज्ञां समर्थः पाण्डवान्प्रति
आत्मानं मन्यते सर्वो व्येतु ते भयम् आगतम्
eṣāṃ hy ekaikaśo rājñāṃ samarthaḥ pāṇḍavānprati
ātmānaṃ manyate sarvo vyetu te bhayam āgatam
- 28
सर्वां समग्रां सेनां मे वासवो ऽपि न शक्नुयात्
हन्तुम् अक्षय्यरूपेयं ब्रह्मणापि स्वयम्भुवा
sarvāṃ samagrāṃ senāṃ me vāsavo 'pi na śaknuyāt
hantum akṣayyarūpeyaṃ brahmaṇāpi svayambhuvā
- 29
युधिष्ठिरः पुरं हित्वा पञ्च ग्रामान्स याचति
भीतो हि मामकात्सैन्यात्प्रभावाच्चैव मे प्रभो
yudhiṣṭhiraḥ puraṃ hitvā pañca grāmānsa yācati
bhīto hi māmakātsainyātprabhāvāccaiva me prabho
- 30
समर्थं मन्यसे यच्च कुन्तीपुत्रं वृकोदरम्
तन्मिथ्या न हि मे कृत्स्नं प्रभावं वेत्थ भारत
samarthaṃ manyase yacca kuntīputraṃ vṛkodaram
tanmithyā na hi me kṛtsnaṃ prabhāvaṃ vettha bhārata

