26 shlokas
- 1
नारद उवाच
इयं भोगवती नाम पुरी वासुकिपालिता
यादृशी देवराजस्य पुरीवर्यामरावती
nārada uvāca
iyaṃ bhogavatī nāma purī vāsukipālitā
yādṛśī devarājasya purīvaryāmarāvatī
- 2
एष शेषः स्थितो नागो येनेयं धार्यते सदा
तपसा लोकमुख्येन प्रभावमहता मही
eṣa śeṣaḥ sthito nāgo yeneyaṃ dhāryate sadā
tapasā lokamukhyena prabhāvamahatā mahī
- 3
श्वेतोच्चयनिभाकारो नानाविधविभूषणः
सहस्रं धारयन्मूर्ध्नां ज्वालाजिह्वो महाबलः
śvetoccayanibhākāro nānāvidhavibhūṣaṇaḥ
sahasraṃ dhārayanmūrdhnāṃ jvālājihvo mahābalaḥ
- 4
इह नानाविधाकारा नानाविधविभूषणाः
सुरसायाः सुता नागा निवसन्ति गतव्यथाः
iha nānāvidhākārā nānāvidhavibhūṣaṇāḥ
surasāyāḥ sutā nāgā nivasanti gatavyathāḥ
- 5
मणिस्वस्तिकचक्राङ्काः कमण्डलुकलक्षणाः
सहस्रसंख्या बलिनः सर्वे रौद्राः स्वभावतः
maṇisvastikacakrāṅkāḥ kamaṇḍalukalakṣaṇāḥ
sahasrasaṃkhyā balinaḥ sarve raudrāḥ svabhāvataḥ
- 6
सहस्रशिरसः केचित्केचित्पञ्चशताननाः
शतशीर्षास्तथा केचित्केचित्त्रिशिरसो ऽपि च
sahasraśirasaḥ kecitkecitpañcaśatānanāḥ
śataśīrṣāstathā kecitkecittriśiraso 'pi ca
- 7
द्विपञ्चशिरसः केचित्केचित्सप्तमुखास्तथा
महाभोगा महाकायाः पर्वताभोगभोगिनः
dvipañcaśirasaḥ kecitkecitsaptamukhāstathā
mahābhogā mahākāyāḥ parvatābhogabhoginaḥ
- 8
बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च
नागानाम् एकवंशानां यथाश्रेष्ठांस्तु मे शृणु
bahūnīha sahasrāṇi prayutānyarbudāni ca
nāgānām ekavaṃśānāṃ yathāśreṣṭhāṃstu me śṛṇu
- 9
वासुकिस्तक्षकश्चैव कर्कोटकधनंजयौ
कालीयो नहुषश्चैव कम्बलाश्वतरावुभौ
vāsukistakṣakaścaiva karkoṭakadhanaṃjayau
kālīyo nahuṣaścaiva kambalāśvatarāvubhau
- 10
बाह्यकुण्डो मणिर्नागस्तथैवापूरणः खगः
वामनश्चैलपत्त्रश्च कुकुरः कुकुणस्तथा
bāhyakuṇḍo maṇirnāgastathaivāpūraṇaḥ khagaḥ
vāmanaścailapattraśca kukuraḥ kukuṇastathā
- 11
आर्यको नन्दकश्चैव तथा कलशपोतकौ
कैलासकः पिञ्जरको नागश्चैरावतस्तथा
āryako nandakaścaiva tathā kalaśapotakau
kailāsakaḥ piñjarako nāgaścairāvatastathā
- 12
सुमनोमुखो दधिमुखः शङ्खो नन्दोपनन्दकौ
आप्तः कोटनकश्चैव शिखी निष्ठूरिकस्तथा
sumanomukho dadhimukhaḥ śaṅkho nandopanandakau
āptaḥ koṭanakaścaiva śikhī niṣṭhūrikastathā
- 13
तित्तिरिर्हस्तिभद्रश्च कुमुदो माल्यपिण्डकः
द्वौ पद्मौ पुण्डरीकश्च पुष्पो मुद्गरपर्णकः
tittirirhastibhadraśca kumudo mālyapiṇḍakaḥ
dvau padmau puṇḍarīkaśca puṣpo mudgaraparṇakaḥ
- 14
करवीरः पीठरकः संवृत्तो वृत्त एव च
पिण्डारो बिल्वपत्त्रश्च मूषिकादः शिरीषकः
karavīraḥ pīṭharakaḥ saṃvṛtto vṛtta eva ca
piṇḍāro bilvapattraśca mūṣikādaḥ śirīṣakaḥ
- 15
दिलीपः शङ्खशीर्षश्च ज्योतिष्को ऽथापराजितः
कौरव्यो धृतराष्ट्रश्च कुमारः कुशकस्तथा
dilīpaḥ śaṅkhaśīrṣaśca jyotiṣko 'thāparājitaḥ
kauravyo dhṛtarāṣṭraśca kumāraḥ kuśakastathā
- 16
विरजा धारणश्चैव सुबाहुर्मुखरो जयः
बधिरान्धौ विकुण्डश्च विरसः सुरसस्तथा
virajā dhāraṇaścaiva subāhurmukharo jayaḥ
badhirāndhau vikuṇḍaśca virasaḥ surasastathā
- 17
एते चान्ये च बहवः कश्यपस्यात्मजाः स्मृताः
मातले पश्य यद्यत्र कश्चित्ते रोचते वरः
ete cānye ca bahavaḥ kaśyapasyātmajāḥ smṛtāḥ
mātale paśya yadyatra kaścitte rocate varaḥ
- 18
कण्व उवाच
मातलिस्त्वेकम् अव्यग्रः सततं संनिरीक्ष्य वै
पप्रच्छ नारदं तत्र प्रीतिमान् इव चाभवत्
kaṇva uvāca
mātalistvekam avyagraḥ satataṃ saṃnirīkṣya vai
papraccha nāradaṃ tatra prītimān iva cābhavat
- 19
स्थितो य एष पुरतः कौरव्यस्यार्यकस्य च
द्युतिमान्दर्शनीयश्च कस्यैष कुलनन्दनः
sthito ya eṣa purataḥ kauravyasyāryakasya ca
dyutimāndarśanīyaśca kasyaiṣa kulanandanaḥ
- 20
कः पिता जननी चास्य कतमस्यैष भोगिनः
वंशस्य कस्यैष महान्केतुभूत इव स्थितः
kaḥ pitā jananī cāsya katamasyaiṣa bhoginaḥ
vaṃśasya kasyaiṣa mahānketubhūta iva sthitaḥ
- 21
प्रणिधानेन धैर्येण रूपेण वयसा च मे
मनः प्रविष्टो देवर्षे गुणकेश्याः पतिर्वरः
praṇidhānena dhairyeṇa rūpeṇa vayasā ca me
manaḥ praviṣṭo devarṣe guṇakeśyāḥ patirvaraḥ
- 22
मातलिं प्रीतिमनसं दृष्ट्वा सुमुखदर्शनात्
निवेदयामास तदा माहात्म्यं जन्म कर्म च
mātaliṃ prītimanasaṃ dṛṣṭvā sumukhadarśanāt
nivedayāmāsa tadā māhātmyaṃ janma karma ca
- 23
ऐरावतकुले जातः सुमुखो नाम नागराट्
आर्यकस्य मतः पौत्रो दौहित्रो वामनस्य च
airāvatakule jātaḥ sumukho nāma nāgarāṭ
āryakasya mataḥ pautro dauhitro vāmanasya ca
- 24
एतस्य हि पिता नागश्चिकुरो नाम मातले
नचिराद्वैनतेयेन पञ्चत्वम् उपपादितः
etasya hi pitā nāgaścikuro nāma mātale
nacirādvainateyena pañcatvam upapāditaḥ
- 25
ततो ऽब्रवीत्प्रीतमना मातलिर्नारदं वचः
एष मे रुचितस्तात जामाता भुजगोत्तमः
tato 'bravītprītamanā mātalirnāradaṃ vacaḥ
eṣa me rucitastāta jāmātā bhujagottamaḥ
- 26
क्रियताम् अत्र यत्नो हि प्रीतिमान् अस्म्यनेन वै
अस्य नागपतेर्दातुं प्रियां दुहितरं मुने
kriyatām atra yatno hi prītimān asmyanena vai
asya nāgapaterdātuṃ priyāṃ duhitaraṃ mune

